{"id":54361,"date":"2026-11-18T16:02:12","date_gmt":"2026-11-18T11:02:12","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54361"},"modified":"2026-11-17T12:17:42","modified_gmt":"2026-11-17T07:17:42","slug":"abul-hasan-ali-ibn-husayn-muhammad-sugdiyning-nutaf-fil-fatavo-asarida-qozilik-odoblarining-yoritilisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54361&lang=oz","title":{"rendered":"ABUL HASAN ALI IBN HUSAYN MUHAMMAD SU\u011eDIYNING \u201cNUTAF FIL-FATAVO\u201d ASARIDA QOZILIK ODOBLARINING YORITILI\u015eI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">IX\u2013XIII asrlarda Movarounnahr, islom sivilizatsiyasi markazlaridan biri sifatida fiqh va huquq\u015funoslik sohasida ulkan meros qoldirgan. Bu hududda ya\u015fab ijod qilgan ulamolar fiqh ilmini yuqori darajada \u00f6rganib, qozilik institutini nafaqat huquqiy, balki axloqiy jihatdan ham mukammal tarzda i\u015flab \u00e7iqib, \u00f6z asarlariga kiritib ketgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Islom huquqida qozilik \u2013 jamiyatda adolatni qaror toptiri\u015f vazifasini bajaruv\u00e7i muhim institutdir. \u015eu sababli qoziga q\u00f6yiladigan talablar faqat huquqiy bilim bilan \u00e7eklanmasdan, balki yuksak odob-axloqni \u00f6z i\u00e7iga olgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozilik odobi quyidagi manbalar asosida \u015fakllangan:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qur\u02bcon;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">hadis;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">fiqhiy qoidalar;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">ulamolar ijtihodi.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Movarounnahr ulamolari qozi yuqori darajadagi ilm egasi b\u00f6li\u015fi bilan birga bir ne\u00e7ta sifatlarni qamrab oli\u015fini ta\u02bckidlagan va ularni bir qan\u00e7a bandlarga ajratgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Qozi Qur\u02bcon, hadis va fiqh ilmini puxta egallagan b\u00f6li\u015fi:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr al-Kosoniy \u201cBadoe\u02bc as-sanoe\u02bc\u201d asarida qozining not\u00f6\u011fri hukm \u00e7iqari\u015fi jamiyatda katta fasodga sabab b\u00f6li\u015fini ta\u02bckidlaydi [4: 67].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Ali Su\u011fdiy ham \u00f6zining \u201cNutaf fil fatavo\u201d asarida qozilik odobi be\u015fta narsani \u00f6z i\u00e7iga qamrab oli\u015fini ta\u02bckidlab, ularni birma-bir sanab \u00f6tgan. Birin\u00e7isi qalbga oid sifat b\u00f6lib, u ham be\u015f narsani qamrab oladi:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozi ilmli b\u00f6li\u015fi. Qur\u02bcon, hadis fiqhni komil holda bili\u015fi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozi hukmida va hatti-harakatida halim b\u00f6li\u015fligi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">S\u00f6ragan va javob bergan narsada dono, aqlli b\u00f6li\u015fi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Musulmonlarga nasihatg\u00f6y b\u00f6li\u015fi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xusumat\u00e7ilardan biriga yon bosi\u015fni tark qili\u015fi lozim.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>\u00a0Adolatli b\u00f6li\u015f:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mansur Moturidiy va bo\u015fqa ulamolar qozining eng muhim sifati \u2013 adolat ekanini ta\u02bckidlab, qozi nafsiga erga\u015fmasligi, qarindo\u015f-uru\u011f\u00e7ilik yoki moddiy manfaat ta\u02bcsiriga tu\u015fmasligi lozimligini aytadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Burhoniddin Mar\u011finoniy esa \u00f6zining ma\u015fhur \u201cHidoya\u201d asarida \u201cQozi taraflar \u00f6rtasida tenglikni saqlamo\u011fi \u015fart\u201d [3: 180], degan. Bu fikr esa qozining betarafligini ta\u02bcminla\u015fga qaratilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0\u00a0\u00a0 <strong><em>Taqvo va halollik:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Saraxsiy \u201cAl-Mabsut\u201d asarida qozining gunohdan uzoq b\u00f6li\u015fi, nafsini nazorat qili\u015fi \u015fartligini ta\u02bckidlaydi. Taqvo \u2013 not\u00f6\u011fri qarorlar \u00e7iqari\u015fdan saqlov\u00e7i i\u00e7ki mexanizm sifatida talqin qilinadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Ali Su\u011fdiy ham \u00f6zining \u201cNutaf fil fatavo\u201d asarida qozilik odoblaridan yana biri bu til ekanini ta\u02bckidlab, qozi axloqsiz s\u00f6zlarni tark eti\u015fi, javob beri\u015fda fasohat ila \u00e7iroyli javob beri\u015fi, huzuriga kim kelsa ham xu\u015fmuomalalik bilan muomalada b\u00f6li\u015f lozimligini keltirib \u00f6tgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Nafsga oid sifatlar bobida esa qozi \u00e7iroyli taqvo sohibi b\u00f6li\u015fi, farz va nafl ibodatlarni \u00e7iroyli suratda ado eti\u015fi lozimligini ta\u02bckidlagan. Bu xislat ham qozi u\u00e7un nihoyatda zarur xislatlardan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Qozining mustaqilligi va siyosiy ta\u02bcsirdan himoya:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozining siyosiy hokimiyatdan mustaqil b\u00f6li\u015fi masalasi ham muhim \u00f6rin tutadi. Ulamolar fikri\u00e7a, qozining qarorlariga hokim yoki bo\u015fqa \u015faxslar arala\u015fmasligi lozim. Qozining mustaqilligi adolatning garovi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Saraxsiy \u201cAl-Mabsut\u201d asarida qozining bosim ostida \u00e7iqargan hukmi haqiqiy hisoblanmasligini bayon qiladi [3: 178]. Bu prinsip hozirgi zamonaviy sud mustaqilligi \u011foyalari bilan uy\u011fun desak mubola\u011fa b\u00f6lmaydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Sud jarayonida qozilik odobi;<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozining muomala madaniyati ham muhim hisoblanadi. U taraflarga bir xil munosabatda b\u00f6li\u015fi, ovozini baland k\u00f6tarmasligi va dalillarni diqqat bilan tingla\u015fi lozim. Qozi boy va kamba\u011fal, tani\u015f va begona \u00f6rtasida farq qilmasligi lozim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ibn Abdulhakam \u201cAdab al-qozi\u201d asarida:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">ovozni baland qilmaslik;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">taraflarni b\u00f6lmaslik;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">dalillarni diqqat bilan e\u015fiti\u015f<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">kabi qoidalar keltirilgan [1: 136].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Sud jarayonida \u00f6tiri\u015f odobi:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ya\u02bcni u\u015fbu bobda qozining i\u015f jarayonida qanday tartibda \u00f6tiri\u015fi nazarda tutilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Ali Su\u011fdiy ham \u00f6zining \u201cNutaf fil fatavo\u201d asarida sud jarayonidagi qozilik odoblarini keltiradi. Unga k\u00f6ra:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>T\u00f6\u011fri \u00f6tiri\u015f<\/strong> \u2013 qozi majlis jarayonida hamma k\u00f6ra oladigan va ikki tarafga ham teng joyda \u00f6tiri\u015fi lozim. Ya\u02bcni, undan maqsad he\u00e7 kim u falon tomonni \u00f6ylayapti, unga yon bosyapti deb \u00f6ylamasligi u\u00e7un qozi sud jarayonida t\u00f6\u011fri \u00f6tiri\u015fi kerak.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>E\u015fik hamma u\u00e7un o\u00e7iq<\/strong> \u2013 qozi boy-kamba\u011fal, yaqin-uzoqni farq qilmasdan hammani bir xil qabul qili\u015fi kerak.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Olimlar bilan maslahat <\/strong>\u2013 qozi sud jarayonida taraflarni tinglab, mavjud dalillarni k\u00f6rib \u00e7iqi\u015fi jarayonida agarda masala jiddiy va qiyin b\u00f6lsa, qozi ilmli, olim ki\u015filarni \u00e7aqirib, maslahatla\u015fi\u015fi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u015eo\u015filib hukm \u00e7iqarmaslik <\/strong>\u2013 qozi k\u00f6rib \u00e7iqayotgan i\u015f \u015fun\u00e7aki oddiygina bir i\u015f emas, balki uning k\u00f6rib \u00e7iqayotgan i\u015fida insonning taqdiri yotgani sababli, oxirgi hukmni \u00e7iqari\u015f paytida y\u00f6lda yoki \u015fo\u015filib hukm \u00e7iqarmasligi lozim.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Ruhiy holat muhim <\/strong>\u2013 qozi o\u00e7 b\u00f6lsa, jahli \u00e7iqsa, biror narsadan \u011famgin b\u00f6lsa, yoki \u00e7ar\u00e7agan b\u00f6lsa hukm \u00e7iqarmasligi lozim. Sababi, bunday holatlarda insonning aqli komil holatda \u00f6ziga xizmat qilmaydi.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Demak, bundan inson \u015funday foyda oli\u015f mumkinki, qozi \u00f6rtada adolat qili\u015fi u\u00e7un u i\u00e7ki tomondan xotirjam, sabrli, ta\u015fqi tomondan esa tenglik va mas\u02bculiyatli b\u00f6li\u015fi lozim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Da\u02bcvogarlar <\/em><\/strong><em>(ikki taraf)<strong> odobi:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu mavzuda gap sudga kelgan ikki tomon (da\u02bcvogar va javobgar)lar bilan qozi qanday muomala qili\u015f kerakligi haqidadir. Maqsad, odamlarni sudga qanday tartibda keli\u015fi va \u00e7aqirili\u015fi haqida bir qan\u00e7a fikrlar aytilgan. Eng asosiysi odamlarni sudga \u00e7aqiri\u015fda adolat va qulaylik b\u00f6li\u015fi lozim. Imom \u015eofeiy: \u201cAgar kimdir sudga kelmasa, qozi uni majburan olib keladi\u201d, degan. Ya\u02bcni bundan maqsad sud jarayoni uzoq \u00e7\u00f6zilmasdan, haq egasi tezroq adolat topi\u015fi u\u00e7un. Masalan, siz kimgadir qarz bergansiz, lekin u odam bermasdan turli bahonalar qilib, \u00e7\u00f6zib yuribdi. Bunday holatlarda davlat uni majburan olib keli\u015fi mumkin. Ba\u02bczi ahli ilmlar esa: \u201cKelmagan odamni majburla\u015f \u015fart emas. Uni ixtiyori \u00f6zida b\u00f6li\u015fi kerak\u201d, degan.\u00a0 Lays ibn Sa\u02bcdning fikri\u00e7a \u201cAgar masofa yaqin b\u00f6lsa, u odam keli\u015fi kerak. Agar uzoq b\u00f6lsa \u015faroitiga qaraladi\u201d, degan. Ya\u02bcni bu jarayonda kela olmagan odamning yaqin yoki uzoq masofadan keli\u015fi e\u02bctiborga olingan. Imom Abu Hanifa: \u201cAgarda sud jarayoniga keli\u015f qiyin b\u00f6lsa, uning keli\u015fi ma\u02bclum xarajat talab qilsa, yoki uning so\u011fligiga zarar keltiradigan b\u00f6lsa, unda qozi i\u015fon\u00e7li y\u00f6lni tutadi. Ya\u02bcni undan \u00f6\u015fa sudga kela olmasligi t\u00f6\u011frisida yozma hujjat oladi\u201d [5: 775], degan.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Da\u02bcvoni tingla\u015f odobi:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ya\u02bcni, bu qismda qozi i\u015fni qanday tartibda bo\u015fla\u015fi kerakligi bayon etilgan. Birin\u00e7idan, qozi i\u015fni tartib bilan k\u00f6ri\u015fi lozim. Ya\u02bcni, kim oldin kelgan b\u00f6lsa, tartibga amal qilgan holda i\u015fni \u00f6\u015fandan bo\u015flaydi. Ikkin\u00e7idan, qozi odamlarni \u015funday qabul qiladiki, ular \u00f6zini xavfsiz his qilsin. Ya\u02bcni odamlar q\u00f6rqmasligi va gapini erkin ifoda eti\u015fi lozim. U\u00e7in\u00e7idan, qozi xalqning odatiga qarab i\u015f k\u00f6radi. Adolat faqat qonun emas, balki tu\u015funi\u015f hamdir. Masalan, k\u00f6pin\u00e7a odamlar qi\u015floqda piyoda yuradi. Unday holatlarda qozi ularni uzoq hududga \u00e7aqirmasdan, balki i\u015fni yaqinroq joyda k\u00f6ri\u015fi lozim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Demak, bu sahifadan olinadigan foydalar, qozi adolatli b\u00f6li\u015fi, har vaziyatni alohida \u00f6rgani\u015fi, tartibga amal qili\u015fi, sudda insoniylik tamoyillariga ham amal qili\u015fi kerakligi tu\u015funiladi.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Raqib tarafni sudni tark eti\u015f odobi:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Ali Su\u011fdiy ham \u00f6zining \u201cNutaf fil fatavo\u201d asarida sud jarayonida raqib tarafni sudni tark eti\u015fi odobi haqida ham ulamolarning fikrini keltirib \u00f6tgan. Imom \u015eofeiy: \u201cUlarning ba\u02bczisi da\u02bcvogar o\u00e7iq dalil keltirmagan taqdirda sudni tark eti\u015fini ayti\u015fi mumkin\u201d, degan fikrni aytgan. Lays ibn Sa\u02bcd esa: \u201cUlarning ba\u02bczisi sudni tark etmaydi, faqat hozir b\u00f6lgan \u015faxs aniq dalil keltirmasa, sudni tark eti\u015fini ayti\u015fi mumkin\u201d, degan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>X\u00f6\u015f, bugungi kunda qozilik odobining ijtimoiy ahamiyati qanday?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qozilik odobi jamiyatda:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">i\u015fon\u00e7 muhitini \u015fakllantiradi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">huquqiy barqarorlikni ta\u02bcminlaydi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">nizolarni tin\u00e7 y\u00f6l bilan hal qiladi.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Movarounnahr ulamolari bu institutni jamiyat tayan\u00e7i sifatida k\u00f6rgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u00a0Zamonaviy huquq tizimi bilan qiyosiy tahlil<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qadimiy qara\u015flar quyidagi zamonaviy prinsiplar bilan uy\u011fun:<\/span><\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Qadimiy tu\u015fun\u00e7a<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Zamonaviy ekvivalent<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Adolat<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qonun ustuvorligi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xolislik<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sudya mustaqilligi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Taqvo<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Professional etika<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ilm<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yuridik malaka<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu esa Movarounnahr merosining hozirgi kunda ham dolzarbligini k\u00f6rsatadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xulosa \u00f6rnida \u015funi ayti\u015f mumkinki, Movarounnahr ulamolari qozilik odobini kompleks tarzda \u2013 huquqiy va axloqiy jihatlarni uy\u011funla\u015ftirgan holda i\u015flab \u00e7iqqanlar. Ularning asarlari bugungi kunda ham sud-huquq tizimi u\u00e7un muhim manba b\u00f6lib xizmat qiladi. Qozining adolatli, bilimli va mustaqil b\u00f6li\u015fi haqidagi qara\u015flar hozirgi zamon huquqiy davlat tamoyillari bilan hamohangdir.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:<\/strong><\/span><\/div>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibn Abdulhakam. Adab al-qozi. \u2013 Qohira, 1982.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Kosoniy, Abu Bakr. Badoe\u02bc as-sanoe\u02bc. \u2013 Bayrut: Dor al-kutub al-ilmiya, 1986.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mar\u011finoniy, Burhoniddin. Hidoya. \u2013 Qohira: Dor al-fikr, 2000.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Saraxsiy, \u015eams al-aimma. Al-Mabsut. \u2013 Bayrut: Dor al-ma\u02bcrifa, 1993.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abul Hasan Ali Ibn Husayn Muhammad Su\u011fdiy. An-nutaf fil-fatavo. Tahqiq\u00e7i \/\/ Salohiddin Nohiy. \u2013 Bayrut.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ma\u015frab Xidirov,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">ilmiy xodimi,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">mustaqil tadqiqot\u00e7i<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00abMOVAROUNNAHR VA ISLOM SIVILIZATSIYASINING \u015eAKLLANI\u015eI\u00bb MAVZUSIDA \u00d6TKAZILGAN XALQARO KONFERENSIYA T\u00d6PLAMIDAN OLINDI.<\/span><\/strong><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>IX\u2013XIII asrlarda Movarounnahr, islom sivilizatsiyasi markazlaridan biri sifatida fiqh va huquq\u015funoslik sohasida ulkan meros qoldirgan. Bu hududda ya\u015fab ijod qilgan ulamolar fiqh ilmini yuqori darajada \u00f6rganib, qozilik institutini nafaqat huquqiy, balki axloqiy jihatdan ham mukammal tarzda i\u015flab \u00e7iqib, \u00f6z asarlariga kiritib ketgan. Islom huquqida qozilik \u2013 jamiyatda adolatni qaror toptiri\u015f vazifasini bajaruv\u00e7i muhim institutdir. \u015eu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54362,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54361"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54363,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54361\/revisions\/54363"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}