{"id":54311,"date":"2026-11-17T10:14:22","date_gmt":"2026-11-17T05:14:22","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54311"},"modified":"2026-11-16T16:19:40","modified_gmt":"2026-11-16T11:19:40","slug":"qur%ca%bconi-karimning-ilk-lotinca-tarjimalari-va-ularda-orta-asr-mafkuraviy-kuraslarining-in%ca%bcikosi-corpus-islamolatinum-qolyozmalari-asosida","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54311&lang=oz","title":{"rendered":"QUR\u02bcONI KARIMNING ILK LOTIN\u00c7A TARJIMALARI VA ULARDA \u00d6RTA ASR MAFKURAVIY KURA\u015eLARINING IN\u02bcIKOSI  (\u201cCorpus Islamolatinum\u201d q\u00f6lyozmalari asosida)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Kiri\u015f.<\/strong> Yevropaning XI asr ikkin\u00e7i yarmi \u2013 XIII asrda faoliyat yuritgan arab\u015funoslik tarjima markazlarida aniq va tabiiy fanlarga doir asarlar bilan bir qatorda islom diniga oid kitoblar ham lotin tiliga \u00f6girilgan. Bu borada, diniy matnlar tarjimalarining buyurtma\u00e7isi birin\u00e7i navbatda xristianlik \u00e7erkovi hisoblangan. \u00c7erkov mutasaddilari tarjima u\u00e7un tanlab olgan birin\u00e7i kitob aynan \u201cQur\u02bconi karim\u201d b\u00f6ldi. Muqaddas kitobning lotin tilidagi ilk nusxasi bugungi kunda Fransiya milliy kutubxonasi tarkibidagi Arsenal kutubxonasida MS. 1162 raqamli \u201cCorpus Islamolatinum\u201d (\u201cLotin\u00e7a islomiy matnlar jamlanmasi\u201d)da [1] saqlanmoqda. Mazkur t\u00f6plam \u00f6zida XII asrga taalluqli 9 ta q\u00f6lyozmani [3: 8, 12, 16, 17] jamlagan b\u00f6lib, ular asosan islom dini va uning falsafasiga oid kitoblar hamda diniy asarlar tarjimalarining yaratili\u015figa oid bir ne\u00e7ta maktublardan iborat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cCorpus Islamolatinum\u201d tarkibidagi u\u00e7in\u00e7i q\u00f6lyozma hisoblanuv\u00e7i \u201cEpistula domini Petri abbatis ad dominum Bernardum Clare Uallis abbatem\u201d (\u201cKlear vodiysi abbati Bernardga abbat Pyerning maktubi\u201d) [6: 3v \u2013 4v] maqola doirasida tadqiq etilayotgan masala yuzasidan muhim ahamiyatga ega. Bundan ta\u015fqari, ayni maktub \u201cQur\u02bconi karim\u201dning ilk lotin\u00e7a nusxasining yaratilgan sanasini aniq k\u00f6rsatuv\u00e7i manba ham hisoblanadi. Aslida, mazkur noma Burgundiyadagi Klyuniya \u00e7erkovi abbati Pyer de Montboissiyerning (1094-1156) Ikkin\u00e7i salib yuri\u015fi (1147-1149) \u011foyaviy rahnamolaridan biri Klearveuxlik Bernardga (1091-1153) y\u00f6llagan maktubidir. Unda, \u201cQur\u02bconi karim\u201dni tarjima qili\u015fdan bo\u015f maqsad nimadan iboratligi aniq bayon etilgan. Jumladan, maktubda: <em>\u00abibodat va pul ku\u00e7i <\/em>\/ta\u02bcsirida\/<em> ularning <\/em>\/musulmonlar\/<em> tarixi, fani va hatto qonunlari <\/em>\/mujassamla\u015fgan\/<em> Qur\u02bconni arab tilidan lotinga k\u00f6\u00e7irtirgani&#8230; musulmonlarga qar\u015fi kura\u015fi\u015f va ularning <\/em>\/ta\u02bclimotlarini\/<em> inkor eti\u015f u\u00e7un, avvalo, mazkur ta\u02bclimotning asosi hisoblanmi\u015f islomni tu\u015funi\u015f, undagi kam\u00e7iliklarni aniqla\u015f lozimligi, \u015funing u\u00e7un ham ularning muqaddas kitobi <\/em>\/Qur\u02bconi karim\/<em>ni arab tilidan lotinga \u00f6giri\u015f u\u00e7un u\u015fbu q\u00f6lyozmani va bu i\u015fni amalga o\u015firuv\u00e7i <\/em>\/tarjimon\/<em>larni<\/em> \/Pamplonada\/ <em>jamlaganligini<\/em> [6: 4r], qayd etilgan. U\u015fbu ma\u02bclumotlar diniy asarlarning lotin\u00e7a tarjimalari u\u00e7un \u00e7erkov buyurtmasining asl maqsadini ortiq\u00e7a izohlarsiz ifoda etadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Tahlil va natijalar.<\/strong> Pyer de Montboissiyer maktubida nazarda tutilgan \u201cQur\u02bconi karim\u201d tarjimasi 1142-yilda Pireney yarim orolining Fransiya bilan \u00e7egarado\u015f \u015fimoliy hududida joyla\u015fgan Navarra tarixiy viloyatidagi Pamplona \u015fahrida yaratilgan b\u00f6lib, jarayonda Dalmatlik Herman (1100-1160), Kettolik Robert (XII asr), Puatyelik Pyer (XII asr), Toledolik Pedro (XII asr) kabi tarjimonlar hamda matnni mahalliy kastil tiliga o\u011fzaki \u00f6giruv\u00e7i Muhammad (XII asr) ismli tilmo\u00e7 i\u015ftirok etgan. \u201cAlcoranum\u201d [9] nomli ayni tarjima \u201cQur\u02bconi karim\u201dning Yevropada yaratilgan ilk lotin\u00e7a nusxasi b\u00f6lsa-da, keyingi yillarda yaratilgan i\u015flar i\u00e7ida an\u00e7a nuqsonlisi hisoblanadi. Sababi, avvalroq ta\u02bckidlanganidek, tarjima diniy-mafkuraviy jihatdan islomga qar\u015fi kura\u015fi\u015f maqsadida amalga o\u015firilgani bois, matnlar k\u00f6p holatlarda not\u00f6\u011fri talqin etilgan. Ayrim tadqiqotlarda mazkur tarjimani Kettolik Robert bir \u00f6zi tayyorlagani [20:23] qayd etilgan. Biroq bu fikr not\u00f6\u011fri b\u00f6lib, i\u015f yuqorida sanab \u00f6tilgan tarjimonlar hamkorligida amalga o\u015firilganligini \u201cAlcoranum\u201dning bugungi qadar yetib kelgan XII asrga taalluqli q\u00f6lyozma matni [8: 26r] ham tasdiqlaydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">1143-yilda Kettonlik Robert \u201cQur\u02bconi karim\u201dni bir \u00f6zi lotin tiliga \u00f6girgan. \u201cLex Mahumet pseudoprophete\u201d [8:9] nomli bu i\u015f ham Pamplonada Pyer de Montboissiyer ta\u015fabbusi bilan amalga o\u015firilgan. \u015eu sababdan ham uning nomlani\u015fi va matnida diniy-\u011foyaviy kura\u015fning salbiy ta\u02bcsiri yaqqol k\u00f6rinadi. Misol u\u00e7un, tarjimaning nomlani\u015fini \u00f6zbek tiliga s\u00f6zma-s\u00f6z \u00f6girilganda \u201c<em>(pseudoprophete) <\/em>soxta pay\u011fambar <em>(Mahumet)<\/em> Muhammad <em>(Lex)<\/em> qonuni\u201d degan ma\u02bcno kelib \u00e7iqadi. Bundan ta\u015fqari, i\u015fda ayrim suralarning ketma-ketligi ham buzilgan b\u00f6lib, ba\u02bczi oyatlar lotin\u00e7aga \u00f6girilmay qolib ketgan. Jumladan, Robert tarjimasini 11 ta oyatdan iborat \u201cAl-Qoria\u201d (101) surasi misolida tahlil etadigan b\u00f6lsak, suraning faqat 7 ta oyatigina lotin\u00e7aga \u00f6girilganini k\u00f6ri\u015f mumkin:<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Arab\u00e7a matn <\/strong>[1: 600]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Lotin\u00e7a tarjima<\/strong> [8: 138v]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0631\u0650\u0639\u064e\u0629\u064f &lt;\u0661&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;1&gt; <strong>&#8212;<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0645\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0631\u0650\u0639\u064e\u0629\u064f &lt;\u0662&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;2&gt; <strong>&#8212;<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0648\u064e\u0645\u064e\u0627 \u0623\u064e\u062f\u0652\u0631\u064e\u0627\u0643\u064e \u0645\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0631\u0650\u0639\u064e\u0629\u064f &lt;\u0663&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;3&gt; <strong>&#8212;<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u064a\u064e\u0648\u0652\u0645\u064e \u064a\u064e\u0643\u064f\u0648\u0646\u064f \u0627\u0644\u0646\u0651\u064e\u0627\u0633\u064f \u0643\u064e\u0627\u0644\u0652\u0641\u064e\u0631\u064e\u0627\u0634\u0650 \u0627\u0644\u0652\u0645\u064e\u0628\u0652\u062b\u064f\u0648\u062b\u0650 &lt;\u0664&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;4&gt; Die mandati grauis exibunt homines uelud culices, nunc hac nunc illac promouentes<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0\u0648\u064e\u062a\u064e\u0643\u064f\u0648\u0646\u064f \u0627\u0644\u0652\u062c\u0650\u0628\u064e\u0627\u0644\u064f \u0643\u064e\u0627\u0644\u0652\u0639\u0650\u0647\u0652\u0646\u0650 \u0627\u0644\u0652\u0645\u064e\u0646\u0641\u064f\u0648\u0634\u0650 &lt;\u0665&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;5&gt; fientque montes ut lana decerpta<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0641\u064e\u0623\u064e\u0645\u0651\u064e\u0627 \u0645\u064e\u0646 \u062b\u064e\u0642\u064f\u0644\u064e\u062a\u0652 \u0645\u064e\u0648\u064e\u0627\u0632\u0650\u064a\u0646\u064f\u0647\u064f \u200e&lt;\u0666&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;6&gt; et cuicunque pondus immensum preponderabit<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0641\u064e\u0647\u064f\u0648\u064e \u0641\u0650\u064a \u0639\u0650\u064a\u0634\u064e\u0629\u064d \u0631\u0651\u064e\u0627\u0636\u0650\u064a\u064e\u0629\u064d \u200e\u200e&lt;\u0667&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;7&gt; uitam uiuet optimam<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0648\u064e\u0623\u064e\u0645\u0651\u064e\u0627 \u0645\u064e\u0646\u0652 \u062e\u064e\u0641\u0651\u064e\u062a\u0652 \u0645\u064e\u0648\u064e\u0627\u0632\u0650\u064a\u0646\u064f\u0647\u064f \u200e\u200e\u200e&lt;\u0668&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;8&gt; cui uero leue contigerit<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0641\u064e\u0623\u064f\u0645\u0651\u064f\u0647\u064f \u0647\u064e\u0627\u0648\u0650\u064a\u064e\u0629\u064c \u200e\u200e\u200e\u200e&lt;\u0669&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;9&gt; precipitium corruet<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0648\u064e\u0645\u064e\u0627 \u0623\u064e\u062f\u0652\u0631\u064e\u0627\u0643\u064e \u0645\u064e\u0627 \u0647\u0650\u064a\u064e\u0647\u0652 \u200e\u200e&lt;\u0661\u0660&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;10&gt; &#8212;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"274\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0646\u064e\u0627\u0631\u064c \u062d\u064e\u0627\u0645\u0650\u064a\u064e\u0629\u064c \u200e\u200e\u200e&lt;\u0661\u0661&gt;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"350\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;11&gt; in ignis feruidi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u015euningdek, jarayonda tarjimon oyatlarning umumiy mazmunini tarjima qili\u015fga e\u02bctibor qaratib, sura mohiyatini oyatlar ketma-ketligini buzgan holda ifodalaydi. Misol u\u00e7un tarjima matnida <em>&#8230; &lt;8&gt;ammo kimda yengil kelsa (cui uero leue contigerit), &lt;11&gt; alangali olovdagi (in ignis feruidi), &lt;9&gt; jarlikka qulaydi (precipitium corruet), <\/em>deb 8-oyatdan keyin 11-oyat keltirilib, sura 9-oyat bilan yakunlangan, 10-oyat esa tu\u015firib qoldirilgan:<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Arab\u00e7a matn tarjimasi<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>(\u00f6zbek\u00e7a tarjima va qavs i\u00e7idagi izohlar<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>\u015eayx Abdulaziz Mansurga tegi\u015fli) <\/em>[1: 600]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Lotin\u00e7a matn tarjimasi<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;1&gt; (U) zarba beruv\u00e7idir.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;1&gt; <strong>&#8212;<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;2&gt; Zarba beruv\u00e7i nedur ?<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;2&gt; <strong>&#8212;<\/strong><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;3&gt; (Ey, Muhammad) Zarba beruv\u00e7i nima ekanini Sizga ne ham anglatur ?! (U qiyomat kunidir)<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;3&gt; <strong>&#8212;<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;4&gt; U kunda odamlar t\u00f6zitib yuborilgan k\u00f6r\u015fapalaklar kabi b\u00f6lurlar.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;4&gt; Oxirat kuni odamlar \u00e7ivinlar kabi u yoqdan bu yoqqa tarqaladilar<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;5&gt; To\u011flar esa titilgan yung kabi (havoda u\u00e7ib yuruv\u00e7i) b\u00f6lur.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;5&gt; va to\u011flar titilgan junga \u00f6x\u015fab qoladi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;6&gt; Bas, endi (\u00f6\u015fa kuni) kimning tarozida tortilgan narsalari (savobli amallari) o\u011fir kelsa,<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;6&gt; va har kimni ma\u011flub eti\u015f u\u00e7un o\u011fir yukka ega b\u00f6lsa<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;7&gt; ana \u00f6\u015fa qoniqarli mai\u015fatda (jannatda) b\u00f6lur.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;7&gt; yax\u015firoq hayot ke\u00e7iradi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;8&gt; Ammo, kimning tarozida tortilgan narsalari (savobli amallari) yengil kelsa,<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;8&gt; ammo kimda yengil kelsa<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;9&gt; uning joyi (d\u00f6zaxdagi) \u201cjarlik\u201d dir.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;9&gt; jarlikka qulaydi.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;10&gt; U nima ekanini Sizga ne ham anglatur?<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;10&gt; &#8212;<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"329\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;11&gt; (U) (d\u00f6zaxdagi) lovullab yonuv\u00e7i olovdir.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"302\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">&lt;11&gt; alangali olovdagi<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ikki matnning qiyosiy tahlilidan k\u00f6rib turibdiki, Robert tarjima jarayonida tu\u015funmagan, aniqro\u011fi q\u00f6\u015fim\u00e7a izoh talab qiluv\u00e7i arab\u00e7a s\u00f6z va iboralarni lotin\u00e7aga \u00f6girmay tu\u015firib qoldirgan. Misol u\u00e7un, 1-oyatdagi arab\u00e7a \u00ab\u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0631\u0650\u0639\u064e\u0629\u064f\u00bb (\u00abal-Qoria\u00bb) s\u00f6zining mohiyatini tu\u015funmagani bois mazkur s\u00f6z i\u015flatilgan bo\u015fqa oyatlarni ham lotin\u00e7aga tarjima qilmaydi. \u015eayx Abdulaziz Mansur talqiniga k\u00f6ra \u00ab\u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0631\u0650\u0639\u064e\u0629\u064f\u00bb \u2013 \u201cZarba beruv\u00e7i, ya\u02bcni qiyomat\u201d [1: 600] dir. Bundan ta\u015fqari, Robert arab\u00e7a matn mohiyatini atayin buzi\u015fga ham harakat qilib, savobli amallarga ba\u011fi\u015flangan 6 va 7-oyatlardagi \u00ab\u0641\u064e\u0647\u064f\u0648\u064e \u0641\u0650\u064a \u0639\u0650\u064a\u0634\u064e\u0629\u064d \u0631\u0651\u064e\u0627\u0636\u0650\u064a\u064e\u0629\u064d \u0641\u064e\u0623\u064e\u0645\u0651\u064e\u0627 \u0645\u064e\u0646 \u062b\u064e\u0642\u064f\u0644\u064e\u062a\u0652 \u0645\u064e\u0648\u064e\u0627\u0632\u0650\u064a\u0646\u064f\u0647\u064f\u00bb [Bas, endi \/\u00f6\u015fa kuni\/ kimning tarozida tortilgan narsalari \/savobli amallari\/ o\u011fir kelsa, ana \u00f6\u015fa qoniqarli mai\u015fatda \/jannatda\/ b\u00f6lur] degan jumlani \u00ab&#8230; et cuicunque pondus immensum preponderabit uitam uiuet optimam\u00bb [&#8230; va har kimni ma\u011flub eti\u015f u\u00e7un o\u011fir yukka ega b\u00f6lsa, yax\u015firoq hayot ke\u00e7iradi] deb lotin\u00e7a \u00f6giradi. Natijada, islomda jannatga kiri\u015f u\u00e7un bo\u015fqalarni ma\u011flub eti\u015f tar\u011fib qilingan, degan not\u00f6\u011fri talqin \u015fakllanib qolgan. Yuqoridagilarga qaramay, aynan Robert tarjimasi XVII asrga qadar \u201cQur\u02bcon\u201dning Yevropada eng k\u00f6p tarqalgan lotin\u00e7a varianti hisoblangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">1211-1212-yillarda \u201cQur\u02bconi karim\u201dning lotin tilidagi u\u00e7in\u00e7i tarjima nusxasi yaratilgan. Tarjima muallifi Toledolik Marko (XIII asr). S\u00f6zma-s\u00f6z uslubidan foydalanilgani bois, mazkur tarjima yuqoridagi ikki i\u015fdan an\u00e7a mukammalroq b\u00f6lgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kettonlik Robert hamda Toledolik Marko tarjimalarining qiyosiy tahlili lotin\u00e7a matndagi \u00f6zgari\u015flarni yanada aniqroq aks ettiradi. \u201cBaqara\u201d surasining 28-oyati tarjimasi misolida u\u015fbu holatga e\u02bctibor qaratsak:<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"206\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Arab\u00e7a matn <\/strong>[1: 5]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"218\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Robert tarjimasi<\/strong> [8: 39]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"214\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Marko tarjimasi<\/strong> [11: 32v]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"206\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u0643\u064e\u064a\u0652\u0641\u064e \u062a\u064e\u0643\u0652\u0641\u064f\u0631\u064f\u0648\u0646\u064e \u0628\u0650\u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u0647\u0650 \u0648\u064e\u0643\u064f\u0646\u062a\u064f\u0645\u0652 \u0623\u064e\u0645\u0652\u0648\u064e\u0627\u062a\u064b\u0627 \u0641\u064e\u0623\u064e\u062d\u0652\u064a\u064e\u0627\u0643\u064f\u0645\u0652 \u06d6 \u062b\u064f\u0645\u0651\u064e \u064a\u064f\u0645\u0650\u064a\u062a\u064f\u0643\u064f\u0645\u0652 \u062b\u064f\u0645\u0651\u064e \u064a\u064f\u062d\u0652\u064a\u0650\u064a\u0643\u064f\u0645\u0652 \u062b\u064f\u0645\u0651\u064e \u0625\u0650\u0644\u064e\u064a\u0652\u0647\u0650 \u062a\u064f\u0631\u0652\u062c\u064e\u0639\u064f\u0648\u0646\u064e<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"218\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hic namque uos ad uitam de non esse deducens mortem inducet et ad se uos resurgere faciet.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"214\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qualiter blasphematis in Deum? Et eratis mortui, [et] uiuificauit uos; deinde mortificabit uos; deinde uiuificabit; demum ad eum redibitis.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"3\" width=\"638\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u00d6zbek\u00e7a tarjimalar<\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"206\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u015eayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf tarjimasi:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Allohga qanday kufr keltirasizlar? Holbuki, jonsiz edingiz, sizga jon berdi, s\u00f6ngra joningizni oladir va yana tiriltiradilar va sizlar Unga qaytajaksizlar [2:4].<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u015eayx Abdulaziz Mansur tarjimasi:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">(Ey, mu\u015friklar!) \u00d6lik ekaningizda sizni tiriltirgan, s\u00f6ngra sizga (yana) \u00f6lim beradigan, keyin sizni tiriltirga\u00e7, sizni huzuriga qaytaradigan Allohni qanday inkor etasiz ?! [1:5]<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"218\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00c7unki u sizni y\u00f6qlikdan hayotga olib \u00e7iqib, sizni \u00f6limga olib keladi va sizni unga k\u00f6tarili\u015fga majbur qiladi.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<td width=\"214\">\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qanday qilib Xudoga i\u015fonmaysiz? \u00c7unki siz \u00f6lganingizda, u sizga hayot berdi, keyin u sizni \u00f6li\u015fingizga sabab b\u00f6ladi, s\u00f6ngra u sizga hayot beradi va keyin unga qaytarilasiz.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">K\u00f6rinib turganidek, Marko tarjimasi Robert i\u015fidan an\u00e7a mukammal va t\u00f6liqroq b\u00f6lib, oyatni s\u00f6zma-s\u00f6z tarjima qili\u015fga harakat qilingan. Buni, \u201cQur\u02bconi karim\u201dning \u015eayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf tarjimasidagi \u00f6zbek\u00e7a matn hamda Marko variantini leksik va grammatik stilistikasining \u00f6zaro juda yaqinligi ham tasdiqlaydi. Biroq, \u201cLiber Al\u00e7orani Ma\u00e7ameti quem Marcus canonicus Toletanus de Arabica lingua transtulit in Latinam\u201d [11] (\u201cToledolik qonun\u015funos Marko arab tilidan lotin\u00e7aga \u00f6girgan Muhammadning Qur\u02bcon kitobi\u201d) nomli mazkur tarjima q\u00f6lyozmasining asl nusxasini faqat 6 vara\u011fi hozirga qadar yetib kelgan, xolos. Tarjimaning XIV asrda k\u00f6\u00e7irilgan t\u00f6liq holatdagi nusxasi [10] bugungi kunda Turin milliy universiteti kutubxonasida saqlanmoqda. Robert va Marko tarjimalarining qiyosiy tahlili Tomas Burman [18] tadqiqotida an\u00e7a batafsil keltirilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mafkuraviy ta\u02bcsir sabab \u00f6zgari\u015flarga u\u00e7ragan va not\u00f6\u011fri talqin qilingan diniy matnlardan yana biri \u201cKitob al-Isro va-l-Mi\u02bcroj\u201d (\u201cIsro va me\u02bcroj kitobi\u201d)dir. Islom tarixidan yax\u015fi ma\u02bclumki, Isro \u2013 bu Muhammad pay\u011fambar(s.a.v)ning Makkadan Quddusga amalga o\u015firgan tungi sayrini (al-Isro surasi 1-oyat [1:282]), Me\u02bcroj esa u zotning Quddusdagi Aqso masjididan osmonga k\u00f6tarili\u015fini (an-Najm surasi 6-18-oyatlar [1:525-526]) tasvirlov\u00e7i \u201cQur\u02bconi karim\u201d oyatlarida keltirilgan voqeliklar hisoblanadi. Fan tarixida muallifi noma\u02bclum ekani k\u00f6rsatiluv\u00e7i u\u015fbu asarning asl arab\u00e7a q\u00f6lyozmasi saqlanmagan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hozirgi kunga qadar fan tarixida asarning birin\u00e7i tarjimasi sifatida baholanuv\u00e7i [19:52] i\u015f 1262-yilda Leon va Kastiliya qiroli Alfonso X (1252 \u2013 1284) top\u015firi\u011fi bilan Avraam de Toledo (1225-1294) tomonidan amalga o\u015firilgan. Tarjimon asarni arab tilidan kastil\u00e7a \u201cLa Escala de Mahoma\u201d (\u201cMuhammadning yuksali\u015fi\u201d) nomi bilan \u00f6girgan. Biroq bu tarjima matni bugungi kunga qadar t\u00f6liq holatda saqlanmagan. 1264-yilda qirol ta\u015fabbusi bilan Avraam tarjimasi Siyenalik Bonaventura (XIII asr ikkin\u00e7i yarmi) tomonidan avval lotin (\u201cLiber scalae Ma\u00e7ometi\u201d) [13, 14], s\u00f6ngra fransuz (\u201cLivre de l\u02bces\u00e7iele Mahomet\u201d) [15] tillariga \u00f6girilgan. Mazkur ikki nusxa hozirga qadar t\u00f6liq holatda yetib kelgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Tadqiqot davomida \u201cKitob al-Isro va-l-Mi\u02bcroj\u201dning yuqoridagi u\u00e7 tarjimasidan avvalroq yaratilgan lotin\u00e7a nusxasi aniqlandi. Mazkur tarjima \u201cCorpus Islamolatinum\u201d tarkibidagi 5-sonli q\u00f6lyozma b\u00f6lib, \u201c\u00c7ronica mendosa et ridicula Sarracenorum\u201d (\u201cMusulmonlarning uydirmalar bilan boyitilgan kulgili yilnomasi\u201d) [4] deb nomlanadi. Q\u00f6lyozmada tarjima matni muallifi sifatida Kettonlik Robert k\u00f6rsatilgan. U\u015fbu tarjimani Vatikan, Parij va Oksford nusxalari bilan qiyosiy tahlili, ularda matnning tarkibiy tuzili\u015fi va keltirilgan ma\u02bclumotlar \u00f6x\u015fa\u015fligini tasdiqlamoqda. Faqat, bu tarjimada ham Robert \u00f6z uslubiga xos ravi\u015fda islomiy matnlarni buzib talqin qilgan. Buni sarlavha u\u00e7un tanlab olingan nomda ham yaqqol k\u00f6ri\u015f mumkin. Bundan ta\u015fqari, lotin\u00e7a matnning dastlabki sahifasida asarni tarjima u\u00e7un tanlab olini\u015figa, undagi <em>pay\u011fambarni bir ke\u00e7ada uzoq masofani bosib \u00f6tgani, osmonga k\u00f6tarilib, jannat va d\u00f6zaxni tomo\u015fa qilgani t\u00f6\u011frisidagi <\/em>ma\u02bclumotlar sabab b\u00f6lgani qayd etilib, ular <em>i\u015fonib b\u00f6lmas voqeliklar <\/em>sifatida<em> islom ta\u02bclimotini not\u00f6\u011friligini asosla\u015fda q\u00f6l keli\u015fi mumkinligi (asl matn: \u00ab&#8230;incredibilis notitia de propheta, qui una nocte magnam distantiam iter fecit, in caelum ascendit et caelum et infernum observavit, utilis esse potest ad iustificandam doctrinae Islamicae fallaciam<\/em><em>\u00bb<\/em><em>) <\/em>ta\u02bckidlangan. Mazkur ma\u02bclumotlar arab tilidagi asarlarni tarjima qili\u015f i\u015fini \u00e7erkov tomonidan y\u00f6lga q\u00f6yili\u015fi avvalo diniy-mafkuraviy kura\u015flar fonida yuz berganini yana bir karra tasdiqlaydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Robert tarjimasida arab tilidagi matn muallifi sifatida <em>Pyer de Montboissiyerning toledolik musulmon tarjimoni Muhammad<\/em> [4: 19r] qayd etilgan. Mazkur ma\u02bclumot bir tarafdan \u201cKitob al-Isro va-l-Mi\u02bcroj\u201d Pyer de Montboissiyer buyurtmasi asosida islomga qar\u015fi kura\u015fi\u015f u\u00e7un XII asrda tayyorlangan qurama asar ekanini anglatsa, ikkin\u00e7i tomondan asar muallifi sifatida Abdulkarim Muhammad al-Qu\u015fayriy (986\u20131072)ga i\u015fora qilgan ayrim fan tarix\u00e7ilarining [20 \u2013 27] fikri not\u00f6\u011fri ekanini k\u00f6rsatmoqda.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Xulosa.<\/strong> Manbalar tahlili \u00e7erkov mutasaddilarining arab\u00e7a asarlarni tarjima qildiri\u015figa avvalo diniy-mafkuraviy motivlar sabab b\u00f6lganidan dalolat bermoqda. Jumladan, k\u00f6rib \u00f6tilayotgan davrda xristianlik \u00e7erkovining \u00f6rta asr \u201cmafkuraviy maydoni\u201ddagi eng asosiy raqobat\u00e7isi hisoblangan islom dini va uning falsafasiga ba\u011fi\u015flangan ilohiyotga doir kitoblarni lotin tiliga \u00f6giri\u015f ta\u015fabbusidan asosiy maqsad \u2013 mazkur dinga qar\u015fi kura\u015fi\u015f, uning \u011foyalarini inkor eti\u015f va bu orqali musulmonlarni xristianlikka \u00f6tkazi\u015f edi. \u015eunday b\u00f6lsa, ayni davrda yaratilgan tarjimalar islomiy ta\u02bclimotning xristian olamidagi ilk <strong>interpretatsiyasi sifatida \u011earb falsafiy dunyosiga \u00f6zining ku\u00e7li ta\u02bcsirini k\u00f6rsatdi.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yevropaning XI asr ikkin\u00e7i yarmi \u2013 XIII asrda faoliyat yuritgan arab\u015funoslik tarjima markazlarida \u201cQur\u02bconi karim\u201ddan ta\u015fqari, islom diniga oid yana bir qan\u00e7a asarlar lotin tiliga \u00f6girildiki, mazkur q\u00f6lyozmalarning tadqiqiga doir xulosalarimizni \u00f6zimizning navbatdagi i\u015fimizda batafsil bayon etamiz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>Q\u00f6lyozmalar:<\/strong><\/span><\/div>\n<div>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Qur\u02bconi karim. Ma\u02bcnolari, tarjima va tafsiri. \/ Tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. \u2013 T.: To\u015fkent islom universiteti na\u015friyot-matbaa birla\u015fmasi, 2004. \u2013 618 b.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u201cQur\u02bconi karim\u201d va \u00f6zbek tilidagi ma\u02bcnolari tarjimasi. \/ Tarjima muallifi \u015eayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. \u2013 Anqara, 2018. \u2013 312<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Corpus Islamolatinum. \u2013 1162 || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u00c7ronica mendosa et ridicula Sarracenorum. \u2013 1162: fols. 5r \u2013 10v. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.De doctrina Mahumet. \u2013 MS. 1162: fols. 19r \u2013 25r. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Epistola Saraceni et rescriptum \u00c7ristiani. \u2013 MS. 1162: fols. 139r \u2013 178r. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Epistula domini Petri abbatis ad dominum Bernardum Clare Uallis abbatem. \u2013 1162: fols. 3v \u2013 4v. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Fabulae Sarracenorum (Prologus) . \u2013 1162: fol. 5r. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Lex Mahumet pseudoprophete. \u2013 MS. 1162: fols. 26r \u2013 138v. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Lex Mahumet pseudoprophete. \u2013 313. 3: fols. 29 \u2013 159v. || Merton College, Oxford, UK.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Liber Al\u00e7orani Ma\u00e7ameti quem Marcus canonicus Toletanus de Arabica lingua transtulit in Latinam. \u2013 V. 35. || La Biblioteca Nazionale Universitaria di Torino, Torino, Italia.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Liber Al\u00e7orani Ma\u00e7ameti quem Marcus canonicus Toletanus de Arabica lingua transtulit in Latinam. \u2013 1. sup., fol. 4v. || Biblioteca Ambrosiana, Milano, Italia.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Liber de generatione Mahumet et nutritura eius. \u2013 1162: fols. 11r \u2013 18r. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Liber scalae Ma\u00e7ometi. \u2013 6064. || Biblioth\u00e8que nationale de France, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Liber scalae Ma\u00e7ometi. \u2013 7072. || Biblioteca Apostolica Vaticana, Civitas Vaticana.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Livre de l\u02bces\u00e7iele Mahomet. \u2013 Laud Misc. 537. || Bodleian Library, Oxford, UK.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Prephacio. \u2013 MS. 1162: fol. 25v. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Summa totius haeresis ac diabolice secte Sarracenorum. \u2013 1162: fols. 1r \u2013 3v. || Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal, Paris, France.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>Ilmiy tadqiqotlar:<\/strong><\/span><\/div>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"18\">\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Burman T.E. Tafs\u012br and translation : traditional arabic Qur\u02bc\u0101n exegesis and the latin Qur\u02bc\u0101ns of Robert of Ketton and Mark of Toledo. \/\/ Speculum: a journal of medieval studies. \u2013 73, Issue 3. 1998.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Cahn W. The \u201cportrait\u201d of Muhammad in the Toledan Collection. \/\/ Reading medieval images. The art historian and the object. \u2013 \u00c7icago: University of Mi\u00e7igan press, 2002.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">D\u02bcAlverny M-T. Deux traductions latines du Coran au Moyen-\u00c2ge. \/\/ Ar\u00e7ives d\u02bchistoire doctrinale et litt\u00e9raire du Moyen-\u00c2ge. 1948.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">D\u02bcAlverny M-T. Pierre le V\u00e9n\u00e9rable et la l\u00e9gende de Mahomet. \/\/ F\u00eates et C\u00e9r\u00e9monies liturgiques en l\u02bchonneur des saints Abb\u00e9s Odon et Odilon. Congr\u00e8s scientifique de juillet 1949. \u2013 Dijon: Soci\u00e9t\u00e9 des Amis de Cluny, 1950.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Gonz\u00e1lez Mu\u00f1oz. F. Corrections to Robert of Ketton\u02bcs translation of the Qur\u02bcan in MS Paris Biblioth\u00e8que de l\u02bcArsenal 1162. \/\/ The Latin Qur\u02bcan, 1143 \u2013 1500: Translation, Transition, Interpretation. \u2013 Berlin: De Gruyter, 2021.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Hanne O. Le mariage coranique vu \u00e0 travers l\u02bcAlcoran de Robert de Ketton. \/\/ Les Strat\u00e9gies matrimoniales (IXe \u2013 XIIIe si\u00e8cle). \u2013 Turnhout: Brepols, 2013.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Hanne O. Translating from Arabic to Latin in the Twelfth Century: The Examples of Two Engli\u015fmen, Robert of Ketton and Adelard of Bath. \/\/ The Latin Qur\u02bcan, 1143-1500: Translation, Transition, Interpretation. \u2013 Berlin: De Gruyter, 2021.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Lappin A.J. On the genesis and formation of the Corpus Cluniacense. \/\/ The Latin Qur\u02bcan, 1143-1500: Translation, Transition, Interpretation. \u2013 Berlin: De Gruyter, 2021.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mart\u00ednez G\u00e1zquez J. Glossae ad Al\u00e7oran Latinum Roberti Ketenensis translatoris, fortasse a Petro Pictauiense redactae: An Edition of the Glosses to the Latin Qur\u02bc\u0101n in BNF MS Arsenal 1162. \/\/ Medieval encounters. \u2013 Vol. 21. 2015.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">The Latin Qur\u02bcan, 1143-1500: Translation, Transition, Interpretation. \/ Edited by C.F.Hernandez, J.Tolan. \u2013 Berlin: De Gruyter, 2021. \u2013 490 p.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Otabek MAHMUDOV,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Far\u011fona davlat universiteti Jahon tarixi kafedrasi dotsenti,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">tarix fanlari b\u00f6yi\u00e7a falsafa doktori<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cImom Buxoriy saboqlari\u201d jurnali 2025-yil 3-sonidan olindi.<\/span><\/strong><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kiri\u015f. Yevropaning XI asr ikkin\u00e7i yarmi \u2013 XIII asrda faoliyat yuritgan arab\u015funoslik tarjima markazlarida aniq va tabiiy fanlarga doir asarlar bilan bir qatorda islom diniga oid kitoblar ham lotin tiliga \u00f6girilgan. Bu borada, diniy matnlar tarjimalarining buyurtma\u00e7isi birin\u00e7i navbatda xristianlik \u00e7erkovi hisoblangan. \u00c7erkov mutasaddilari tarjima u\u00e7un tanlab olgan birin\u00e7i kitob aynan \u201cQur\u02bconi karim\u201d b\u00f6ldi. Muqaddas &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54312,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54311"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54311"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54313,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54311\/revisions\/54313"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}