{"id":54286,"date":"2026-11-16T10:13:41","date_gmt":"2026-11-16T05:13:41","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54286"},"modified":"2026-11-16T10:13:41","modified_gmt":"2026-11-16T05:13:41","slug":"bagrikenglik-islomning-asosiy-qadriyatlaridan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54286&lang=oz","title":{"rendered":"BA\u011eRIKENGLIK \u2013 ISLOMNING ASOSIY QADRIYATLARIDAN"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bugungi kunda dunyoda tin\u00e7lik va barqarorlikka tahdid solayotgan muammolar tobora k\u00f6payib, insonlarning osuda hayotiga xavf soladigan omillar k\u00f6lami kengayib bormoqda. Ayniqsa, bir qara\u015fda k\u00f6z il\u011famaydigan tahdidlar \u2013 turli buz\u011fun\u00e7i \u011foyalar va mafkuraviy tahdidlarning ku\u00e7ayi\u015fi \u00f6ta ta\u015fvi\u015fli holatdir. Ayrim ekstremistik guruhlar dinni niqob qilib, bar\u00e7a musulmonlarni g\u00f6yoki yagona b\u00f6lgan, mohiyatan esa, buzuq va \u00f6ta xavfli mafkura va maqsadlar atrofida birla\u015ftiri\u015fga urinadi. Aslida ularning maqsadi jamiyatdagi tin\u00e7lik va hamjihatlikka putur y\u0435tkazib, davlatlarning mustaqil taraqqiyot y\u00f6liga t\u00f6sqinlik qilib, \u201cxalifalik\u201d singari hokimiyat \u00f6rnatib, unga bo\u015f b\u00f6li\u015fdan iborat. Bunday buz\u011fun\u00e7i ku\u00e7lar, ayniqsa, jamiyatda paydo b\u00f6ladigan \u011foyaviy vakuumdan, beparvolik va loqaydlik ku\u00e7aygan muhitdan foydalani\u015fga harakat qiladi. \u015eu bois yo\u015flarni bunday zararli \u011foyalar ta\u02bcsiridan asra\u015f, ularda so\u011flom dunyoqara\u015f va mafkuraviy immunitetni \u015fakllantiri\u015f muhim ahamiyatga ega.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Tin\u00e7lik va osoyi\u015ftalik ulu\u011f ne\u02bcmat ekani islom manbalarida \u00f6zining qat\u02bciy ifodasini topgan. Xususan, Baqara surasining 208-oyatida <strong>\u201cEy imon keltirganlar! Yoppasiga itoatga kiri\u015fingiz!\u201d<\/strong> [1:1-208] deyiladi. U\u015fbu amr tafsir kitoblarida \u201csulhga, \u00f6zaro tin\u00e7likka kiri\u015fing\u201d, \u201curu\u015fni tark eting\u201d ma\u02bcnosida talqin qilinadi [2:335-338]. \u015euningdek, Baqara surasining 205-oyatida <strong>\u201cAlloh buz\u011fun\u00e7ilik \u2013 fasodni suymaydi\u201d<\/strong> [1:1-205] deyilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bundan ta\u015fqari, Pay\u011fambarimiz Muhammad alayhissalom hadislarida <strong><em>\u201cTin\u00e7lik va xotirjamlik ikki ulu\u011f ne\u02bcmatdirki, bundan k\u00f6p odamlar mahrumdir\u201d<\/em><\/strong> [5:198], <strong><em>\u201cKimki bizlarga qar\u015fi ti\u011f k\u00f6tarsa, u ahli islomdan emas\u201d<\/em><\/strong> [6:6847-hadis] degan s\u00f6zlar bilan insonlar tin\u00e7likni qadrla\u015fga, \u00f6zaro ahil-inoq ya\u015fa\u015fga \u00e7aqirilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Islom dinining tin\u00e7lik va osoyi\u015ftalikka e\u02bctibori yuqori b\u00f6li\u015fi bilan bir qatorda, ba\u011frikenglik uning negizi hisoblanadi. Muqaddas dinimizning bo\u015f manbai b\u00f6lgan Qur\u02bconi karimda bunday deyiladi: <strong>\u201c&#8230;<\/strong><strong>biror qavm<\/strong> (ki\u015filari)<strong>ni yoqtirmaslik sizlarni ularga nisbatan adolatsizlik qili\u015fga undamasin!\u201d<\/strong> [1:5-8].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu borada Pay\u011fambarimiz alayhissalom islom ummatigagina emas, butun insoniyatga namuna b\u00f6lganlar. U zot Madinaga hijrat qilganlarida, davlat i\u015flaridagi eng birin\u00e7i amallari \u00f6\u015fa y\u0435rlik yahudiylar bilan ularning aqidalarini hurmat qili\u015fga asoslangan ahdnoma tuzi\u015f b\u00f6ldi. Rasululloh alayhissalom ahli kitobdan b\u00f6lgan q\u00f6\u015fnilari bilan yax\u015fi munosabatda b\u00f6lar, hadya berib, ulardan ham turli hadyalar qabul qilib turar edilar. Madinaga Haba\u015fiston nasroniylarining vakillari kelganda, ularni masjidga tu\u015firib ziyofat berganlar va xizmatida b\u00f6lganlar. Hatto \u015foh Najronning nasroniy vakillariga masjidning bir qismida ibodat qili\u015fga ijozat berganlar [3:165].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Demak, islom dini azaldan insoniyatga asl muruvvatni, nafaqat musulmonlar, balki \u00f6zga din vakillariga ham ehtirom va ba\u011frikenglik bilan munosabatda b\u00f6li\u015fni uqtirib kelgan. Oldingi samoviy dinlarni (yahudiylik va nasroniylikni) \u015fun\u00e7aki hurmat qili\u015f bilan \u00e7eklanmay, \u00f6\u015fa din ahllari bilan tin\u00e7-totuv ya\u015fa\u015fga, fitna va turli adovatlarga barham beri\u015fga \u00e7aqirgan. Islom ta\u02bclimotiga binoan bar\u00e7a pay\u011fambarlar birodardirlar, risolat (el\u00e7ilik) bobida ular orasida bir-biridan afzallik y\u00f6q, e\u02bctiqodga, dinga majburla\u015f mumkin emas, ilohiy diyonatlarning bar\u00e7a ibodatxonalari himoya va mudofaa qilini\u015fi kerak, dinlararo ixtiloflar qotillik va adovatlarga sabab b\u00f6lmasligi, yax\u015filikdan t\u00f6smasligi lozim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu borada Qur\u02bconi karim qat\u02bciy mezonni belgilaydi: <strong>\u201cAlloh sizlarni din borasida siz bilan uru\u015fmagan va \u00f6z yurtingizdan (haydab) \u00e7iqarmagan kimsalarga yax\u015filik qili\u015fingiz va ularga nisbatan adolatli b\u00f6li\u015fingizdan qaytarmas. Albatta, Alloh adolatli ki\u015filarni suyar\u201d<\/strong> (1:60-8). U\u015fbu oyat tafsirida \u201cSiz bilan uru\u015fmagan \u00f6zga din vakillari bilan yax\u015fi munosabatda b\u00f6ling\u201d degan aniq hukm borligi aytiladi [4:376].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u015euningdek, Hujurot surasining 13-oyatida bunday deyiladi: <strong>\u201cEy insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tani\u015fi\u015fingiz u\u00e7un sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib q\u00f6ydik. Albatta, Alloh nazdida (eng azizu) mukarramro\u011fingiz taqvodorro\u011fingizdir. Albatta, Alloh biluv\u00e7i va xabardor zotdir\u201d. <\/strong>Alloh taolo \u00abEy odamlar!\u00bb deya butun insoniyatga murojaat qilib, bar\u00e7a insonlarning kelib \u00e7iqi\u015fi bir ekanini, ya\u02bcni hammamiz Odam Ato va Momo Havodan tarqalganimizni ta\u02bckidlayapti. \u015eu bilan birga, insonlar turli millat, elat va qabilalarga ajratilgani ham \u00d6zining irodasi ekanini bayon qilyapti. Bu Demak bir-biridan ustunlik emas, balki \u00f6zaro tani\u015fi\u015f, hurmat qili\u015f va hamjihat ya\u015fa\u015f u\u00e7un ekan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qur\u02bconi karimning k\u00f6plab oyatlarida musulmonlar tin\u00e7liksevar, ba\u011frikeng va bo\u015fqa din vakillariga hurmat bilan munosabatda b\u00f6li\u015fga \u00e7aqirilgan. Islom dini inson qadrini ulu\u011flab, har bir ki\u015fining hayoti, \u015fa\u2019ni, or-nomusi va huquqlarini himoya qili\u015fga alohida e\u02bctibor qaratadi. Diniy ba\u011frikenglik esa turli e\u02bctiqod vakillarining bir-birini hurmat qilib, \u00f6zaro hurmat va totuvlikda ya\u015fa\u015fini ta\u02bcminlaydi. Zero, jamiyatda ba\u011frikenglik qan\u00e7alik mustahkam b\u00f6lsa, millatlar va dinlar \u00f6rtasida hamjihatlik va tin\u00e7lik ham \u015fun\u00e7alik barqaror b\u00f6ladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00d6zbekiston azaldan dinlararo ba\u011frikenglik va hamjihatlik qaror topgan yurt sifatida tanilgan. Bu zaminda musulmonlar bilan buddaviylik, zardu\u015ftiylik, nasroniylik, yahudiylik vakillari asrlar davomida yonma-yon ya\u015fab, \u00f6z e\u02bctiqodiga erkin amal qilib kelgan. Masjid, \u00e7erkov va sinagogalar he\u00e7 bir tazyiqsiz faoliyat k\u00f6rsatgan. \u00d6zbek xalqi tarix davomida bo\u015fqa millat va din vakillariga doimo hurmat va ba\u011frikenglik bilan munosabatda b\u00f6lib kelgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Prezident \u015eavkat Mirziyoev BMT Bo\u015f Assambleyasining 72-sessiyasida s\u00f6zlagan nutqida u\u015fbu masalaga alohida e\u02bctibor qaratib: \u201cBiz muqaddas dinimizni azaliy qadriyatlarimiz mujassamining ifodasi sifatida behad qadrlaymiz. Biz muqaddas dinimizni z\u00f6ravonlik va qon t\u00f6ki\u015f bilan bir qatorga q\u00f6yadiganlarni qat\u02bciy qoralaymiz va ular bilan he\u00e7 qa\u00e7on murosa qila olmaymiz. Islom dini bizni ezgulik va tin\u00e7likka, asl insoniy fazilatlarni asrab-avayla\u015fga da\u02bcvat etadi\u201d, degan edi [7]. Bu \u00f6z navbatida yurt tin\u00e7ligi, taraqqiyoti va umuminsoniy madaniyat rivojiga xizmat qiladi. Davlatimiz rahbari: \u201c\u00d6zbekiston millatlararo totuvlik va diniy ba\u011frikenglik sohasida \u00f6z an\u02bcanalariga doimo sodiq b\u00f6lib, bu y\u00f6ldan he\u00e7 qa\u00e7on o\u011fi\u015fmasdan ilgari boradi. Mamlakatimizda turli millat va diniy konfessiyalar vakillari \u00f6rtasida \u00f6zaro hurmat, d\u00f6stlik va ahillik muhitini mustahkamla\u015fga birin\u00e7i darajali e\u02bctibor qaratiladi. Bu \u2013 bizning eng katta boyligimiz va uni k\u00f6z qora\u00e7i\u011fidek asrab-avayla\u015f bar\u00e7amizning bur\u00e7imizdir\u201d [8] deb bejiz ta\u02bckidlamagan. Xalqimizga xos millatlararo totuvlik va dinlararo hamjihatlik jamiyatda ezgulik va insonparvarlikni mustahkamlab, yurtimizda tin\u00e7lik va barqarorlikni ta\u2019minla\u015fga xizmat qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bar\u00e7amiz bugungi murakkab zamonda tin\u00e7lik va barqarorlik inson hayotida naqadar katta ahamiyatga ega ekanini \u00e7uqur angla\u015fimiz lozim. Afsuski, ayrim kimsalar dinni niqob qilib, talon\u00e7ilik, bosqin\u00e7ilik, terror\u00e7ilik va buz\u011fun\u00e7ilik kabi jinoyatlarga q\u00f6l urmoqda. Bu esa jamiyat osoyi\u015ftaligiga putur y\u0435tkazib, millatlar va dinlar \u00f6rtasida nizo, adovat hamda i\u015fon\u00e7sizlikning ku\u00e7ayi\u015figa sabab b\u00f6lmoqda.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u015eunday ekan, bunday yot \u011foya va buz\u011fun\u00e7i harakatlarga qar\u015fi birgalikda kura\u015fi\u015f, ayniqsa, yo\u015flarni jaholat, ada\u015fi\u015f va zararli qara\u015flar ta\u02bcsiridan asra\u015f har birimizning muhim vazifamizdir. Zero, yo\u015f avlodni ezgulik, ba\u011frikenglik va \u00f6zaro hurmat ruhida tarbiyala\u015f, jamiyatda tin\u00e7lik va hamjihatlikni mustahkamla\u015fga xizmat qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>FOYDALANILGAN ADABIY\u041eTLAR:<\/strong><\/span><\/div>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Qur\u02bconi karim ma\u02bcnolarining tarjima va tafsiri (Tarjima va tafsir muallifi \u015eayx Abdulaziz Mansur). \u2013 To\u015fkent: \u201cTo\u015fkent islom universiteti\u201d na\u015friyot-matbaa birla\u015fmasi, 2012.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Tafsir at-Tabariy. \u2013 Bayrut: Dorul kutubil ilmiyya, 1999. J.2.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ahmad \u015ealabiy. Islom. \u2013 Qohira: Dorun nahdatil misriyya, 1997.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abu Lays Samarqandiy. Bahrul ulum. T.III. \u2013 Bayrut: Muassasatur risola, 2004.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Tabaroniy. Mu\u2019jamul avsat. J.1. \u2013 Qohira. Dorul haramayn, 1995.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Oltin silsila. Sahihul Buxoriy. J.8. \u2013 To\u015fkent: \u201cHilol-na\u015fr\u201d, 2018.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u00d6zbekiston Respublikasi Prezidenti \u015eavkat Mirziyoev BMT Bo\u015f Assambleyasining 72-sessiyasida nutq s\u00f6zladi. <a href=\"http:\/\/uza.uz\/oz\/politics\/zbekiston-prezidenti-shavkat-mirziyeev-bmt-bosh-assambleyasi-20-09-2017\">http:\/\/uza.uz\/oz\/politics\/zbekiston-prezidenti-shavkat-mirziyeev-bmt-bosh-assambleyasi-20-09-2017<\/a><\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u00d6zbekiston Respublikasi Prezidenti \u015eavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"http:\/\/www.uza.uz\/oz\/politics\/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-mirziyeevning-oliasy-28-12-2018\">http:\/\/www.uza.uz\/oz\/politics\/zbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat-mirziyeevning-oliasy-28-12-2018<\/a><\/span><\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Ixtiyor QU\u015e\u015eAQOV,<br \/>\nImom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<br \/>\nilmiy xodimi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bugungi kunda dunyoda tin\u00e7lik va barqarorlikka tahdid solayotgan muammolar tobora k\u00f6payib, insonlarning osuda hayotiga xavf soladigan omillar k\u00f6lami kengayib bormoqda. Ayniqsa, bir qara\u015fda k\u00f6z il\u011famaydigan tahdidlar \u2013 turli buz\u011fun\u00e7i \u011foyalar va mafkuraviy tahdidlarning ku\u00e7ayi\u015fi \u00f6ta ta\u015fvi\u015fli holatdir. Ayrim ekstremistik guruhlar dinni niqob qilib, bar\u00e7a musulmonlarni g\u00f6yoki yagona b\u00f6lgan, mohiyatan esa, buzuq va \u00f6ta xavfli mafkura &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54287,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54286"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54288,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54286\/revisions\/54288"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}