{"id":54030,"date":"2026-11-05T14:47:58","date_gmt":"2026-11-05T09:47:58","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54030"},"modified":"2026-11-04T09:50:22","modified_gmt":"2026-11-04T04:50:22","slug":"paygambar-alayhissalom-qabrini-ziyorat-qilis-sariatda-targib-etilgan-amaldir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=54030&lang=oz","title":{"rendered":"PAY\u011eAMBAR ALAYHISSALOM QABRINI ZIYORAT QILI\u015e \u015eARIATDA TAR\u011eIB ETILGAN AMALDIR"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Islom tafakkuri tarixida Qur\u02bconi karim va Sunnatni angla\u015f, ularni \u015farhla\u015f va diniy masalalarga munosabat bildiri\u015f borasida turli ilmiy qara\u015flar va bahs-munozaralar yuzaga kelgan. Ular orasida Ravzai muborakni \u2013 Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dafn etilgan joyni ziyorat qili\u015f masalasi alohida \u00f6rin tutadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Quyida oyat va hadislar asosida ana \u015fu nozik masalaga oydinlik kiriti\u015fga harakat qilamiz. Avvalo, ayti\u015f joizki, Alloh taolo Qur\u02bconi karimda <strong>\u201cAlbatta, Alloh va Uning fari\u015ftalari Pay\u011fambarga salavot ayturlar. Ey imon keltirganlar!<\/strong> (Sizlar ham) <strong>unga salavot aytingiz va salom y\u00f6llangiz!\u201d <\/strong>(<em>Ahzob surasi, 56-oyat<\/em>) deb amr qiladi. \u015euning \u00f6ziyoq Pay\u011fambar sollallohu alayhi vasallamning qabrini ziyorat qili\u015f, Haq taolodan u zotning \u015fafoatlarini s\u00f6ra\u015f fazilatli amallardan sanali\u015figa o\u00e7iq dalildir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ba\u02bczi ada\u015fgan toifalarning \u201ctavassul va ziyoratni taqiqla\u015f tavhidni muhofaza qili\u015fdir, zero tavassul va ziyorat \u015firkka olib boradi\u201d qabilidagi gap-s\u00f6zlari not\u00f6\u011fri va botildir. \u00c7unki vasila qili\u015fni anglatuv\u00e7i tavassul ham (bu \u00f6rinda \u2013 Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni vasila qilib, Allohdan rahmat, ma\u011ffirat yo madad s\u00f6ra\u015f), ziyorat ham \u015fariat odoblariga rioya qilingan holda amalga o\u015firilsa, he\u00e7 qanday nomaqbul oqibatga olib bormaydi. Bu amallarni zararli y\u00f6llarning oldini oli\u015f bahonasi bilan man\u02bc qiladigan ki\u015fi Alloh taolo va Uning Rasuli nomidan asossiz da\u02bcvoni ilgari surgan b\u00f6ladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu ada\u015fgan toifalarning fikri\u00e7a, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ulu\u011fla\u015f joiz emas. Kim \u015funday qilsa, u kufr va \u015firkda ayblanadi. Holbuki, aslida he\u00e7 ham unday emas. Alloh taolo Qur\u02bconi karimda Pay\u011fambarini eng yuksak darajada ulu\u011flagan. \u015eunday ekan, biz ham u zotga parvardigorlik sifatini bermasdan, Alloh taoloning \u00d6zi ulu\u011flagan va bandalariga ham ulu\u011fla\u015fni buyurgan zotni ulu\u011fla\u015fimiz lozim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Alloh taolo bunday deydi: <strong>\u201cQaysi bir pay\u011fambarni yuborgan b\u00f6lsak, Allohning izni bilan unga itoat qilini\u015fi u\u00e7un <\/strong>(yuborganmiz)<strong>. Ular \u00f6zlariga zulm qilga\u00e7, darhol oldingizga kelib, Allohdan ke\u00e7irim s\u00f6raganlarida va Pay\u011fambar ham ular u\u00e7un ke\u00e7irim s\u00f6raganda, Allohning ke\u00e7iruv\u00e7i va rahm-\u015fafqatli ekanini bilgan b\u00f6lur edilar\u201d<\/strong><em> (Niso surasi, 64-oyat)<\/em>. Xitob ummat u\u00e7un \u2013 u zotning huzuriga borib, xususan, vafotlaridan keyin, qabri tepasida turib, Alloh taolodan ma\u011ffirat s\u00f6ra\u015fga, u zot u\u00e7un \u2013 \u015funday bandalar haqqiga ma\u011ffirat s\u00f6ra\u015flariga undovdir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u015eu bilan birga, quyida mazkur fikrni q\u00f6llab-quvvatlov\u00e7i yana bir dalilni keltiramiz. Bu oyat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning m\u00f6minlar haqqiga ma\u011ffirat s\u00f6ra\u015flari haqida b\u00f6lib, Haq taolo bunday deydi: <strong>\u201cBas, <\/strong>(ey Muhammad!)<strong> Allohdan \u00f6zga iloh y\u00f6q ekanini biling va \u00f6z gunohingiz u\u00e7un hamda m\u00f6min va m\u00f6minalar<\/strong>(ning gunohlari)<strong> u\u00e7un ma\u011ffirat s\u00f6rang!\u201d<\/strong> (<em>Muhammad surasi, 19-oyat<\/em>).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Demak, odamlarning Nabiy sollallohu alayhi vasallam huzurlariga bori\u015fi \u00f6zi Allohdan ma\u011ffirat s\u00f6ra\u015fi barobarida, Rasuli akramning \u015funday tilagidan (\u015fafoatidan) umidvor b\u00f6li\u015fini ham anglatadi. Ki\u015fi isti\u011ffor aytganda, Alloh taoloning eng suyukli bandasini vasila qilsa, albatta, Parvardigor uning tavbasini qabul qili\u015figa i\u015fonadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Nabiy sollallohu alayhi vasallamning \u00f6ta \u015fafqatli va mehribon b\u00f6lganlari Qur\u02bconi karimda ham zikr etilgan: <strong>\u201c<\/strong>(Ey Makka ahli!)<strong> Haqiqatan, sizlarga \u00f6zlaringizdan <\/strong>(\u00e7iqqan)<strong>, qiyin\u00e7iliklaringizdan alam <\/strong>(ta\u015fvi\u015f)<strong> \u00e7ekadigan, sizlar <\/strong>(hidoyat topi\u015fingiz)<strong>ga qiziquv\u00e7i, m\u00f6minlarga mu\u015ffiq va rahmdil Rasul keldi\u201d (<\/strong><em>Tavba surasi, 128-oyat<\/em><strong>)<\/strong>. Demak, Rasuli akram Alloh taolodan ma\u011ffirat s\u00f6rab, \u00f6z huzurlariga kelgan ki\u015fini e\u02bctiborsiz qoldirmaydilar. Gar\u00e7i, <strong>\u201cm\u00f6min va m\u00f6minalar<\/strong>(ning gunohlari)<strong> u\u00e7un ma\u011ffirat s\u00f6rang!\u201d<\/strong> oyati muayyan bir qavm haqida nozil b\u00f6lgan esa-da, undagi hukm umumiy b\u00f6lgani u\u00e7un \u2013 <strong>\u201cm\u00f6min va m\u00f6minalar\u201d<\/strong>ni nazarda tutgani u\u00e7un bu sifatga ega b\u00f6lgan bar\u00e7a bandalarni qamrab oladi. \u015euning u\u00e7un ulamolar oyatning ma\u02bcnosini umumiy deb tu\u015fungan va u zotning qabrini ziyorat qili\u015f u\u00e7un kelganlarga mazkur oyatni \u00f6qib, Alloh taolodan ma\u011ffirat s\u00f6ra\u015fni mustahab (savobli amal) sanagan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sunnatga keladigan b\u00f6lsak, sahihligiga ittifoq qilingan hadislarda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning \u00f6zlari qabrlarni ziyorat qili\u015fni buyurganlar. <strong><em>\u201cKim meni savob umidida Madinaga kelib ziyorat qilsa, qiyomat kunida mening q\u00f6\u015fnim b\u00f6ladi\u201d<\/em><\/strong>, deganlar (<em>Imom Bayhaqiy rivoyati<\/em>). Abu Avona keltirgan rivoyatda: <strong><em>\u201cKim savob umidida Madinaga kelib meni ziyorat qilsa, uning u\u00e7un qiyomat kunida guvoh va \u015fafoat\u00e7i b\u00f6laman\u201d<\/em><\/strong>, deb aytganlar. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda: <strong><em>\u201cKim meni vafotimdan keyin ziyorat qilsa, xuddi hayotligimda ziyorat qilgan kabi b\u00f6ladi\u201d<\/em><\/strong>, deganlar (<em>Imom Bayhaqiy rivoyati<\/em>).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Demak, Ravzai muborakni ziyorat qili\u015f banda u\u00e7un nafaqat ulu\u011f ma\u02bcnaviy \u015faraf, balki u zotga muhabbatini ifoda eti\u015f va \u015fafoatlariga noil b\u00f6li\u015f umidini qalbda mustahkamla\u015f imkoniyati hamdir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Endi ulamolarning ijmosiga qisqa\u00e7a t\u00f6xtalsak. Ibn Hajar Asqaloniy \u201cAl-Javharul munazzam fi ziyorati qabrin Nabiyyil mukarram\u201d (\u201cMuhtaram Pay\u011fambar qabrini ziyorat qili\u015f haqidagi muntazam durdonalar\u201d) nomli asarida bunday yozadi: <em>\u201c\u015eariati \u015farifning ulamolari orasida s\u00f6ziga tayaniladigan va fikri e\u02bctiborga olinadigan bir qan\u00e7a imomlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ziyorat qili\u015f ma\u015fru\u02bc (\u015fariatga muvofiq) ekani borasida ijmo\u02bc borligini naql qilgan. Ular \u00f6rtasidagi ixtilof ziyoratning vojib yoki mustahabligi xususida, xolos. Ziyoratning ma\u015fru\u02bcligini inkor etgan ki\u015fi ijmo\u02bcga xilof qilgan b\u00f6ladi\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ziyoratni vojib hisoblagan ulamolar quyidagi hadisni dalil qilib keltirgan: \u201c<strong><em>Kim Baytullohda haj qilib, meni ziyorat qilmasa, menga jafo qilgan b\u00f6ladi\u201d<\/em><\/strong><a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><strong>[1]<\/strong><\/a><strong><em>.<\/em><\/strong> Bu hadisni Ibn Adiy hujjat sifatida keltiri\u015f mumkin b\u00f6lgan sanad bilan rivoyat qilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ziyoratni mustahab hisoblagan ulamolar esa bu dalilga quyidagi\u00e7a javob bergan: <em>\u201cJafo nisbiy tu\u015fun\u00e7a b\u00f6lib, mustahab amalni tark eti\u015fga nisbatan ham \u015fu s\u00f6z i\u015flatili\u015fi mumkin. \u00c7unki bunday tark yax\u015filik va silai rahmni tark eti\u015f ma\u02bcnosini anglatadi. \u015euningdek, \u201cjafo\u201d s\u00f6zi \u201cq\u00f6poltabiatlik\u201d va \u201cbiror narsadan uzoqla\u015fi\u015f\u201d ma\u02bcnolarida q\u00f6llanadi. \u015eu bois salaf va xalaf ulamolarining aksariyati u zotni ziyorat qili\u015fni vojib emas, balki mustahab hisoblagan\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u015eunday esa-da, ikki qara\u015fga k\u00f6ra ham, u zotni ziyorat qili\u015f va bu maqsadda safarga \u00e7iqi\u015f kabi unga olib boruv\u00e7i amallar eng ulu\u011f qurbatlardan \u2013 bandani Allohga yaqinla\u015ftiradigan ibodatlardan va eng savobli sa\u02bcy-harakatlardan sanaladi. Bundan dalolat beruv\u00e7i k\u00f6plab sahih va o\u00e7iq-rav\u015fan hadislar mavjud. Ularni faqat qalb nuridan mahrum ki\u015figina inkor eti\u015fi mumkin. Jumladan, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan quyidagi hadis rivoyat qilingan: <strong><em>\u201cKim mening qabrimni ziyorat qilsa, unga \u015fafoatim vojib b\u00f6ladi\u201d.<\/em><\/strong> Bo\u015fqa bir rivoyatda: <strong><em>\u201cUnga \u015fafoatim nasib b\u00f6ladi\u201d,<\/em><\/strong> deyilgan. Bu hadisni Doraqutniy va k\u00f6plab hadis imomlari rivoyat qilgan. Imom Subkiy \u201c\u015eifous siqom fi ziyorati xoyril anom\u201d (\u201cInsonlarning eng yax\u015fisini ziyorat qili\u015f borasida dardlarga \u015fifo \u00e7oralari\u201d) nomli asarida mazkur hadisning rivoyat y\u00f6llarini bayon qilgan va uni sahih hisoblagan imomlarni zikr eti\u015fga batafsil t\u00f6xtalgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xulosa qilib aytganda, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning muborak qabrini ziyorat qili\u015f islom tarixida ulamolar tomonidan alohida e\u02bctibor bilan \u00f6rganilgan. Bu ziyorat m\u00f6minlar qalbida u zotga muhabbatni yanada mustahkamla\u015f, salavotu salomlar y\u00f6lla\u015f hamda Alloh taolodan ma\u011ffirat va rahmat s\u00f6ra\u015f u\u00e7un muhim fursatdir.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>\u00a0<\/strong><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Doraqutniyning \u201cSunan\u201d asari, 2-jild, 278-bet, 194-hadis., birodarlar<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Ma\u015frab XIDIROV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy <\/strong><strong>xodimi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Islom tafakkuri tarixida Qur\u02bconi karim va Sunnatni angla\u015f, ularni \u015farhla\u015f va diniy masalalarga munosabat bildiri\u015f borasida turli ilmiy qara\u015flar va bahs-munozaralar yuzaga kelgan. Ular orasida Ravzai muborakni \u2013 Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dafn etilgan joyni ziyorat qili\u015f masalasi alohida \u00f6rin tutadi. Quyida oyat va hadislar asosida ana \u015fu nozik masalaga oydinlik kiriti\u015fga harakat qilamiz. Avvalo, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":54031,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54030"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54030"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54032,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54030\/revisions\/54032"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}