{"id":50487,"date":"2026-06-19T17:34:14","date_gmt":"2026-06-19T12:34:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487"},"modified":"2026-06-19T17:37:25","modified_gmt":"2026-06-19T12:37:25","slug":"moturidiylik-ta%ca%bclimoti-mustahkam-e%ca%bctiqod-asosi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz","title":{"rendered":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Tarixdan ma\u02bclumki, har qanday jamiyat taraqqiyotiga tahdid soluvchi omillardan biri aqidaviy bo\u02bblinish va fikriy parokandalik hisoblanadi. Islom tarixida ham turli davrlarda musulmonlar orasida ixtilof keltirib chiqargan botil firqa va adashgan oqimlar paydo bo\u02bblgan. Bunday vaziyatlarda ulamolar sog\u02bblom e\u02bctiqodni himoya qilish, diniy qarashlarni mustahkamlash va jamiyat birligini saqlash yo\u02bblida katta xizmat qilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Shunday buyuk mutafakkirlardan biri Imom Moturidiy bo\u02bblib, u yashagan davr siyosiy jihatdan nisbatan barqaror bo\u02bblsa-da, aqidaviy qarama-qarshilik va mazhablar o\u02bbrtasidagi ixtilof keng tarqalgan edi. Shu sababli Imom Moturidiy o\u02bbz hayotini ahli sunna val jamoa aqidasini himoya qilishga bag\u02bbishladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Imom Moturidiy kurashgan botil toifalarning eng asosiysi, shubhasiz, mo\u02bbtaziliylar edi. Bu davrda mo\u02bbtaziliylik aqidasi keng yoyilib, uning tarafdorlari ko\u02bbpayib borayotgan edi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Bunga bir qator omillar sabab bo\u02bblgan. Tarixdan ma\u02bclumki, xalifa Mutavakkil dastlab mo\u02bbtaziliylar ta\u02bcsiriga tushib, ularni qo\u02bbllab-quvvatlagan. Keyinchalik esa ularning qarashlari ahli sunna e\u02bctiqodiga zid ekanini anglab yetgach, sunniy aqidaga qaytgan va mo\u02bbtaziliylar targ\u02bbib qilgan eng xavfli g\u02bboyalardan biri \u2013 \u201cQur\u02bconi karim maxluq\u201d degan e\u02bctiqod botil ekanini e\u02bclon qilgan. Shundan so\u02bbng mo\u02bbtaziliylar xalifalik markazidan chetlashtirilgan. Ularning aksariyati sharqiy mintaqalarga ko\u02bbchib o\u02bbtgan. Xususan, ularning mashhur peshvolaridan Abulqosim Ka\u02bcbiy (vaf. 929-y.) va Abu Zayd Balxiy (vaf. 934-y.) Balx shahriga kelib joylashgan. Balx esa Movarounnahrga aqidaviy ta\u02bcsir o\u02bbtkazish uchun muhim markaz hisoblangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Mo\u02bbtaziliylarning xavfli jihati shunda ediki, ular aqida masalalarida Qur\u02bcon va sunnat mavqeini pasaytirib, salafi solihlar yo\u02bblidan og\u02bbgan holda aqlni mutlaq mezon sifatida qabul qilgan. Ayrim hollarda naqliy dalillarni rad etib, ularning hujjat ekanini inkor qilgan. Natijada, ko\u02bbplab botil aqidaviy qarashlar yuzaga kelgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Imom Moturidiy esa bu kabi yondashuvlarni ilmiy asosda rad etib, naql va aql o\u02bbrtasidagi muvozanatni tikladi. Uning ta\u02bclimotiga ko\u02bbra, naql asosiy manba bo\u02bblib, aql esa uni anglash va tushunish vositasi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Moturidiylik ta\u02bclimoti aynan aqidaviy kurashlar kuchaygan, musulmon jamiyati yakdilligi xavf ostida qolgan bir davrda shakllandi va u sog\u02bblom e\u02bctiqodning mustahkamlanishiga xizmat qildi. Imom Moturidiy Samarqandda mavjud turli botil firqalar bilan ma\u02bcrifat va ilm vositasida kurash olib borib, ularning qarashlari nima uchun xato va hatto xavfli ekanini asoslab bergan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Ajdodlarimiz barcha sohalarda ilmning yuksak cho\u02bbqqisiga erishgan va mavjud muammolarga yechim topishda doimo ilm-ma\u02bcrifatga tayangan. Shu bois, islomning ilk davrlarida paydo bo\u02bblgan aqidaviy ixtiloflarga ulamolar tomonidan ilmiy bahs-munozaralar orqali munosib javob berilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Bugun yurtimizda amalga oshirilayotgan \u201cJaholatga qarshi \u2013 ma\u02bcrifat\u201d tamoyili ham ana shu boy ilmiy va ma\u02bcrifiy meros bilan uyg\u02bbundir. Chunki moturidiylik ta\u02bclimoti ham jaholat va botil g\u02bboyalarga qarshi kurashda ma\u02bcrifatni eng samarali qurol sifatida qo\u02bbllagan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Moturidiya ta\u02bclimotining ahamiyati bugungi kunda yanada ortib bormoqda. Zero, aqidaviy ziddiyatlar jamiyat tanazzuliga olib keluvchi eng xavfli omillardan biridir. Buzg\u02bbunchi kuchlar o\u02bbz maqsadiga erishish uchun xalqlar va millatlar o\u02bbrtasida e\u02bctiqodiy qarama-qarshiliklarni keltirib chiqarishga harakat qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">Ayniqsa, bugungi kunda ekstremizm va terrorizm ko\u02bbrinishida namoyon bo\u02bblayotgan tahdidlar bunga yaqqol misol bo\u02bbla oladi. \u00abJihod\u00bb, \u201chijrat\u201d, \u00abtakfir\u00bb, \u201cxalifalik\u201d kabi tushunchalardan o\u02bbzining g\u02bbarazli maqsadida foydalanayotgan kuchlar jamiyat barqarorligiga raxna solishga urinmoqda. Natijada, diniy ilmi yetarli bo\u02bblmagan ayrim kishilar ularning aldoviga uchib, o\u02bbzlari va boshqalar hayotiga xavf tug\u02bbdirmoqdalar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\">E\u02bctiqodiy birdamlikning naqadar muhim ekanini chuqur anglagan Imom Moturidiy o\u02bbz asarlarida to\u02bbg\u02bbri aqida mezonlarini belgilab berdi. Uning ilmiy merosi bugun ham insonlarni bag\u02bbrikenglikka, o\u02bbzaro hurmat va hamjihatlikda yashashga chorlab kelmoqda.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>Usmonxon MUHAMMADIYEV<br \/>\n<\/strong><\/span><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-<\/strong><\/span><span style=\"font-size: 14pt; font-family: 'times new roman', times, serif;\"><strong>tadqiqot markazi ilmiy xodimi<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarixdan ma\u02bclumki, har qanday jamiyat taraqqiyotiga tahdid soluvchi omillardan biri aqidaviy bo\u02bblinish va fikriy parokandalik hisoblanadi. Islom tarixida ham turli davrlarda musulmonlar orasida ixtilof keltirib chiqargan botil firqa va adashgan oqimlar paydo bo\u02bblgan. Bunday vaziyatlarda ulamolar sog\u02bblom e\u02bctiqodni himoya qilish, diniy qarashlarni mustahkamlash va jamiyat birligini saqlash yo\u02bblida katta xizmat qilgan. Shunday buyuk mutafakkirlardan biri &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":50489,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639,3711],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-19T12:34:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-19T12:37:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz\",\"name\":\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg\",\"datePublished\":\"2026-06-19T12:34:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-19T12:37:25+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg\",\"width\":660,\"height\":440},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2026-06-19T12:34:14+00:00","article_modified_time":"2026-06-19T12:37:25+00:00","og_image":[{"width":660,"height":440,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz","name":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg","datePublished":"2026-06-19T12:34:14+00:00","dateModified":"2026-06-19T12:37:25+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/maqola26_motr.jpg","width":660,"height":440},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=50487&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MOTURIDIYLIK TA\u02bcLIMOTI \u2013 MUSTAHKAM E\u02bcTIQOD ASOSI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50487"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50487"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50488,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50487\/revisions\/50488"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}