{"id":48737,"date":"2026-03-17T12:18:25","date_gmt":"2026-03-17T07:18:25","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=48737"},"modified":"2026-03-17T12:18:25","modified_gmt":"2026-03-17T07:18:25","slug":"markaz-fondida-saqlanayotgan-boy-ma%ca%bcnaviy-meros","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=48737&lang=oz","title":{"rendered":"Markaz fondida saqlanayotgan boy ma\u02bcnaviy meros"},"content":{"rendered":"

Allomalarning boy ilmiy-ma\u02bcnaviy merosini keng tadqiq etish va kelajak avlodga yetkazilish zarurati har doim dolzarb va ahamiyatli bo\u02bblgan. Shu ma\u02bcnoda, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining asosiy maqsadlaridan biri Movarounnahr va umuman musulmon dunyosining buyuk mutafakkirlari qoldirgan boy ilmiy-ma\u02bcnaviy merosni chuqur tadqiq etish, ularning jahon sivilizatsiyasi rivojiga qo\u02bbshgan beqiyos hissasini keng targ\u02bbib qilish, yosh avlodni bag\u02bbrikenglik, o\u02bbzaro hurmat, Vatanga sadoqat va ajdodlarga hurmat ruhida tarbiyalash, xalqaro hamkorlik va muloqotni mustahkamlashdan iboratdir.<\/span><\/p>\n

Shuningdek, Markaz oldida mamlakatimiz va xorijdagi kutubxona va arxivlarda saqlanayotgan, islom dunyosida muhim ahamiyatga ega bo\u02bblgan qo\u02bblyozma va toshbosma asarlarning elektron nusxalarini to\u02bbplash, ularni ilmiy tahlil qilish kelajak va avlodga yetkazish vazifasi turibdi.<\/span><\/p>\n

So\u02bbnggi yillarda yurtimiz olimlari ilm-fanning barcha yo\u02bbnalishlariga oid nodir manbalarni qiyosiy tahlil asosida o\u02bbrganish ishlarini tobora faollashtiryapti. Ma\u02bclumki, Movarounnahr allomalarining diniy va dunyoviy ilmlarga oid asarlari xalqimiz eng katta ma\u02bcnaviy merosi bo\u02bblib, nafaqat biz, balki musulmon olami va umuman bashariyat uchun muhim manbalar hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Markazda ilmiy-tadqiqot ishlarini yanada rivojlantirish maqsadida qo\u02bblyozma va toshbosma asarlar fondi tashkil etildi. Hozir bu xazinada 1679\u00a0dan ortiq manba mavjud bo\u02bblib, ularning 648\u00a0tasi qo\u02bblyozma, 917\u00a0tasi toshbosma kitob va 114\u00a0tasi tarixiy hujjatdir.<\/span><\/p>\n

Qo\u02bblyozma kitoblar mavzusi jihatidan islomiy ilmlarning deyarli barcha sohalarini, shuningdek, ayrim dunyoviy fanlarni qamrab olgan. 648\u00a0jild qo\u02bblyozma ichida jami 1252\u00a0ta asar mavjud bo\u02bblib, ular XIV-XX\u00a0asrlarga tegishli. Asarlar arab, fors, turk, tatar, ibroniy va boshqa sharq tillarida yozilgan.<\/span><\/p>\n

Bularda: adabiyot \u2013 243, aqida \u2013 146, astronomiya \u2013 3, balog\u02bbat \u2013 2, grammatika \u2013 219, duo va zikr \u2013 41, qomus \u2013 3, Qur\u02bconi karim \u2013 68, lug\u02bbat \u2013 8, mantiq \u2013 67, meros \u2013 1, odob-axloq \u2013 32, siyrat \u2013 4, tajvid \u2013 38, tarix \u2013 7, tasavvuf \u2013 65, tafsir \u2013 8, tibbiyot \u2013 6, fiqh \u2013 263, hadis \u2013 26, hisob \u2013 2 va boshqa (21) sohalarni qamrab olgan asarlar jamlangan.<\/span><\/p>\n

Qo\u02bblyozmalar orasida Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Mahmud Zamaxshariy, Burhoniddin Marg\u02bbinoniy, Hakim Termiziy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarning asarlari ham mavjud.<\/span><\/p>\n

Qo\u02bblyozmalar katalogini tuzish Markazning ustuvor vazifalaridan biri bo\u02bblib, shu choqqacha 688 betlik katalog nashr etildi. Unda 107\u00a0alloma qalamiga mansub 534\u00a0ta asarning tavsifi va 50\u00a0xattot, 41\u00a0sahhof, 3\u00a0nafar kitob sohibi hamda 22\u00a0muhrning ko\u02bbrsatkichlari keltirib o\u02bbtilgan[1]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Ushbu katalogini tuzishda dunyo standartlariga mos ravishda quyidagi:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Tartib raqami;<\/span><\/li>\n
  2. Asar nomi;<\/span><\/li>\n
  3. raqami;<\/span><\/li>\n
  4. Tili;<\/span><\/li>\n
  5. Muallifi;<\/span><\/li>\n
  6. Asar tavsifi;<\/span><\/li>\n
  7. Mavzusi;<\/span><\/li>\n
  8. Asar boshi;<\/span><\/li>\n
  9. Asar so\u02bbngi;<\/span><\/li>\n
  10. Kolofoni;<\/span><\/li>\n
  11. Bibliografiya;<\/span><\/li>\n
  12. Ko\u02bbchirilgan sanasi;<\/span><\/li>\n
  13. Ko\u02bbchirilgan joyi;<\/span><\/li>\n
  14. Xattoti;<\/span><\/li>\n
  15. Yozuv turi;<\/span><\/li>\n
  16. Varaqlari soni;<\/span><\/li>\n
  17. Qatori;<\/span><\/li>\n
  18. Mistarasi;<\/span><\/li>\n
  19. Poygiri;<\/span><\/li>\n
  20. Siyohi;<\/span><\/li>\n
  21. Qog\u02bbozi;<\/span><\/li>\n
  22. Kurrosasi (daftar);<\/span><\/li>\n
  23. Bezagi;<\/span><\/li>\n
  24. Matnining o\u02bblchami;<\/span><\/li>\n
  25. Varag\u02bbining o\u02bblchami;<\/span><\/li>\n
  26. Raqamlanishi;<\/span><\/li>\n
  27. Muqovasi;<\/span><\/li>\n
  28. Sahhofi;<\/span><\/li>\n
  29. Muhri;<\/span><\/li>\n
  30. Kitob sohibi;<\/span><\/li>\n
  31. Qo\u02bblyozmaning holati;<\/span><\/li>\n
  32. Birinchi va oxirgi sahifalarining suratlari kabi tafsilotlar e\u02bctiborga olindi.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Manbalar xazinasida saqlanayotgan tarixiy va nodir asarlar nafaqat milliy, balki jahon ilm-fani uchun ham ulkan ahamiyatga ega. Quyida ana shunday mashhur qo\u02bblyozmalardan ayrimlarining qisqacha ilmiy tavsifi keltiriladi.<\/span><\/p>\n

      \n
    1. \u211631 raqamda saqlanayotgan kitob \u2013 Mahmud ibn Umar Zamaxshariy Xorazmiy (538\/1144), \u201cKashshofu an haqoyiqit tanzil\u201d asarining ikkinchi juzi. 315\u00a0varaq, \u201cMaryam\u201d surasining birinchi oyati bilan boshlanib, \u201cSoffat\u201d surasining 144-oyatida tugagan. Qog\u02bboz, siyoh, xat turi va kodikologik tahlil natijalari XIV\u00a0asrda ko\u02bbchirilganini tasdiqlaydi. Muqovasi kartondan, yashil rangli, bosma naqshli \u2013 turunj va lolali.<\/span><\/li>\n
    2. \u2116428 \u2013 majmua bo\u02bblib, 269\u00a0varaq. Uning tarkibidan:<\/span>\n