{"id":47906,"date":"2026-01-28T09:47:14","date_gmt":"2026-01-28T04:47:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906"},"modified":"2026-01-27T09:59:45","modified_gmt":"2026-01-27T04:59:45","slug":"markaziy-osiyoda-mang%ca%bbitlar-hukmronligi-davri-amir-shohmurod-islohotlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz","title":{"rendered":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">O\u02bbzlikni anglash, eng avvalo, o\u02bbtmishni o\u02bbrganish va tarixni bilishdan boshlanadi. Uzoq o\u02bbtmishga ega Vatanimiz turli zamonlarda har xil nom bilan atab kelingani, shuningdek, uning chegaralari ham muayyan davrlarda o\u02bbzgarib turgani tarixiy manbalardan ma\u02bclum. Hamma davrlarda yurtimiz ulug\u02bb zotlar, aziz avliyolar vatani sifatida dovruq qozongan. Bunday shaxslar faoliyati haqidagi ma\u02bclumotlarni yoshlar ongiga singdirish ularda vatanparvarlik tuyg\u02bbusining shakllanishiga katta yordam beradi. Bu haqda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ham quyidagi fikrlarni bildirgan edi: \u201cDiniy ulamolarimiz ham maktablarda ma\u02bcrifat, bag\u02bbrikenglik, odob va axloq ilmlarini, Imom Buxoriy, Abu Iso Termiziy, Abu Mansur Moturidiy, Bahouddin Naqshband kabi ulug\u02bb ajdodlarimiz ma\u02bcnaviy merosini o\u02bbrgatishi maqsadga muvofiq\u201d [1:148].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">XVII asr oxiri \u2013 XVIII asr boshlari Markaziy Osiyo tarixida ijtimoiy-siyosiy, ma\u02bcnaviy sohada muhim o\u02bbzgarishlar bo\u02bblgan davr hisoblanadi. Bu vaqtga kelib, Markaziy Osiyoning katta qismida bir asrdan ko\u02bbproq hukmronlik qilgan Ashtarxoniylar sulolasi (1601\u20131757) zaiflashib, tanazzulga yuz tutdi. Uning so\u02bbnggi vakili Abulfayzxon (1711\u20131747) saltanatining parchalanish jarayonlari manbalarda aks etgan. Xususan, tarixnavis Jumaquli Urgutiy Xumuliy bu xususda shunday bayon qiladi:<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: 'arial black', sans-serif; font-size: 14pt;\">\u0627\u0645\u0627 \u0627\u0628\u0648 \u0627\u0644\u0641\u06cc\u0636 \u062e\u0627\u0646 \u067e\u0627\u062f\u0634\u0627\u0647\u06cc \u0628\u0648\u062f \u0645\u0644\u0627\u06cc\u0645 \u0637\u06cc\u0646\u062a \u0648 \u0628\u06cc \u0622\u0632\u0627\u0631\u060c \u0632\u06cc\u0627\u062f\u0647 \u0627\u0632 \u0645\u0631\u0633\u0648\u0645 \u0627\u0632 \u0641\u0642\u0631\u0627 \u0686\u06cc\u0632\u06cc \u0646\u0645\u06cc\u062e\u0648\u0627\u0633\u062a \u0637\u0628\u0639\u0634 \u0627\u0632 \u0645\u062d\u0627\u0631\u0628\u0647 \u0648 \u067e\u0631\u062e\u0627\u0634 \u0645\u062a\u0646\u0641\u0631 \u0648 \u062c\u0627\u0646\u0634 \u0627\u0632 \u062a\u062d\u0645\u0644 \u0645\u06cc\u062b\u0627\u0642 \u0645\u062a\u0641\u0631\u0631 \u0645\u0634\u0639\u0648\u0641 \u0639\u064a\u0634 \u0648 \u0637\u0631\u0628 \u062a\u0627\u0631\u0643 \u0637\u06cc\u0634 \u0648 \u063a\u0636\u0628 \u0628\u0648\u062f \u0627\u0632 \u0622\u0646\u062c\u0647\u062a \u0641\u062a\u0648\u0631\u06cc \u0639\u0638\u06cc\u0645 \u0648 \u0636\u0639\u0641 \u062c\u0633\u06cc\u0645 \u062f\u0631 \u0642\u0648\u0627\u0639\u062f \u0633\u0644\u0637\u0646\u062a\u0634 \u0631\u0627\u0647 \u06cc\u0627\u0641\u062a \u0642\u0628\u0627\u06cc\u0644 \u0627\u0648\u0632\u0628\u06a9\u06cc\u0647 \u0628\u06cc\u0642\u0627\u0639\u062f\u06af\u06cc \u0647\u0627 \u0628\u0631\u067e\u0627 \u06a9\u0631\u062f\u0646\u062f. \u0647\u0631 \u06a9\u0631\u0627 \u0627\u0646\u062f\u0643 \u0642\u0648\u0645\u064a \u0628\u0648\u062f \u062f\u0639\u0648\u06cc \u0633\u0631\u062f\u0627\u0631\u06cc \u062f\u0627\u0634\u062a \u0648 \u0647\u0631 \u06a9\u062f\u0627\u0645 \u0631\u0627 \u062f\u0633\u062a\u06cc \u0628\u0648\u062f \u0627\u0632 \u0631\u0627\u0647 \u0627\u0639\u062a\u062f\u0627\u0644 \u067e\u0627\u06cc \u0628\u06cc\u0631\u0648\u0646\u06af\u0630\u0627\u0634\u062a. \u0627\u0632 \u062a\u0648\u0647\u0645\u06cc \u06a9\u0647 \u062f\u0631 \u0645\u0632\u0627\u062c\u0634 \u0637\u0627\u0631\u06cc \u06af\u0634\u062a\u0647 \u0628\u0648\u062f \u0686\u0646\u062f \u062f\u0641\u0639\u0647<\/span><\/strong><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: 'arial black', sans-serif; font-size: 14pt;\">\u0627\u0645\u0631\u0627 \u0648 \u0633\u0631\u062f\u0627\u0631\u0627\u0646 \u0627\u0648\u0632\u0628\u06a9\u06cc\u0647 \u0631\u0627 \u0628\u0628\u0647\u0627\u0646\u0647 \u0645\u0634\u0648\u0631\u062a \u062c\u0645\u0639 \u06a9\u0631\u062f\u0647 \u062c\u0645\u0639\u06cc \u0631\u0627 \u0642\u062a\u0644 .\u0646\u0645\u0648\u062f \u0627\u06cc\u0644\u0627\u062a \u0627\u0632 \u0648\u06cc \u0646\u0641\u0648\u0631 \u0646\u0645\u0648\u062f\u0647\u060c \u0627\u06cc\u0646\u0645\u0639\u0646\u06cc \u0639\u0644\u0627\u0648\u0647 \u0636\u0639\u0641<\/span><\/strong><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: 'arial black', sans-serif; font-size: 14pt;\">\u0648 \u0628\u0627\u0639\u062b \u0648\u0647\u0646 \u0627\u0648 \u06af\u0631\u062f\u06cc\u062f<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ma\u02bcnosi: \u201cAbulfayzxon muloyim tiynatli, beozor bir podshoh edi. Fuqarodan belgilangandan ortiq hech narsa olmas, tabiati jangu jadalni yoqtirmas, ayshu tarabga berilgan, junbush va g\u02bbazabni tark qilgan kishi edi. Shu sababli saltanatiga katta putur yetdi va kuchsizlanib qoldi. O\u02bbzbek qabilalari orasida tartibsizlik ro\u02bby berib, ozgina qavmi bo\u02bblgan har bir kimsa sardorlik da\u02bcvosini qilar, har qaysisi adolat yo\u02bblidan chetga chiqish imkoniyatiga ega edi. Bundan tashvishga tushgan xon o\u02bbzbek amirlari va sarkardalarini kengash bahonasi bilan to\u02bbplab, ularning barchasini qatl qildi. Natijada, elatlar undan yuz o\u02bbgirdi, hokimiyati zaiflashdi\u201d [4:192a].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shu asnoda alohida o\u02bbzlarini mustaqil deb e\u02bclon qilgan amir va sarkardalar o\u02bbrtasida hokimiyatni egallash uchun urushlar boshlandi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">1709-yilda Farg\u02bbona viloyati Buxorodan siyosiy jihatdan mustaqil deb e\u02bclon qilindi va Qo\u02bbqon xonligiga asos solindi, Turkiston va Toshkent viloyatlari esa qozoq xonligiga bo\u02bbysundirildi. Ayni paytda Eron shohi Nodirshohning Markaziy Osiyoga qilgan yurishi Ashtarxoniylar davlatining butkul yemirilishiga olib keldi. Nodirshoh Ashtarxoniylar sulolasining oxirgi vakili Abulfayzxonni o\u02bbzining Movarounnahrdagi noibi qilib tayinladi. Nodirshoh huzurida harbiy lashkarboshi sifatida xizmatga olingan Muhammad Rahim Mang\u02bbitning hukumat ishlarida ta\u02bcsiri kuchliroq edi. 1747-yili Nodirshohning o\u02bblimidan so\u02bbng Muhammad Rahim Mang\u02bbit Buxoroda Mang\u02bbitlar sulolasiga (1753\u20131920) asos soldi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Nodirshoh vafot etmasdan bir necha muddat avval Muhammad Rahimni huzuriga chorlaydi va yorliq berib, uni Buxoroga jo\u02bbnatadi. Yorliqda Abulfayzxonni Makkaga \u2013 Haj ziyoratiga yuborish, uning o\u02bbrniga hali yosh bo\u02bblgan o\u02bbg\u02bbli Ubaydullaxonni taxtga o\u02bbtkazish, Muhammad Rahimni esa vazir va otaliq vazifasiga tayinlash ko\u02bbrsatilgan edi. Muhammad Rahim shitob bilan kelib, Buxoroni egalladi. Abulfayzxon esa Mir Arab madrasasining hujralaridan birida qatl etildi. Ubaydullaxon taxtga o\u02bbtirganidan bir necha kun o\u02bbtgach, ark devoridan qulab, halok bo\u02bbladi va Muhammad Rahim rasman hukumat boshqaruvini qo\u02bblga kiritadi. Bu voqealar manbada shunday tasvirlanadi:<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: 'arial black', sans-serif; font-size: 14pt;\">\u0627\u0648\u0644 \u067e\u0627\u062f\u0634\u0627\u0647\u06cc \u06a9\u0647 \u0627\u0632 \u062c\u0645\u0627\u0639\u0647 \u0645\u0646\u063a\u06cc\u062a \u0628\u0631 \u0627\u0648\u0631\u0646\u06af \u067e\u0627\u062f\u0634\u0627\u0647\u06cc \u0646\u0634\u0633\u062a \u0645\u062d\u0645\u062f \u0631\u062d\u06cc\u0645 \u062e\u0627\u0646 \u0628\u0648\u062f \u06a9\u0647 \u0628\u0639\u062f \u0627\u0632 \u0634\u0647\u0627\u062f\u062a \u0627\u0628\u0648 \u0627\u0644\u0641\u064a\u0636 \u062e\u0627\u0646 \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u0631\u0633\u0648\u0645 \u0627\u0648\u0632\u0628\u06a9\u06cc\u0647 \u06a9\u0647 \u0627\u0632 \u0632\u0645\u0627\u0646 \u0638\u0647\u0648\u0631 \u062f\u0648\u0644\u062a \u0686\u0646\u06af\u06cc\u0632\u062e\u0627\u0646\u06cc \u062a\u0627 \u0627\u06cc\u0646 \u0632\u0645\u0627\u0646 \u0622\u0646 \u0628\u0648\u062f \u06a9\u0647 \u0628\u063a\u06cc\u0631 \u0627\u0632 \u0627\u0648\u0644\u0627\u062f \u0686\u0646\u06af\u06cc\u0632\u062e\u0627\u0646 \u0628\u06a9\u0633\u06cc \u0628\u06cc\u0639\u062a \u0646\u0645\u06cc\u06a9\u0631\u062f\u0646\u062f. \u0628\u0646\u0627\u0628\u0631\u06cc\u0646 \u067e\u0633\u0631 \u062e\u0627\u0646 \u0634\u0647\u06cc\u062f \u0639\u0628\u06cc\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u062e\u0627\u0646\u0631\u0627 \u06a9\u0647 \u0642\u0631\u06cc\u0628 \u0628\u0628\u0644\u0627\u063a\u062a \u0631\u0633\u06cc\u062f\u0647 \u0628\u0648\u062f \u0628\u062e\u0627\u0646\u06cc \u0628\u0631\u062f\u0627\u0634\u062a\u0647 \u062e\u0648\u062f \u0628\u062f\u0633\u062a\u0648\u0631 \u0627\u062a\u0627\u0644\u06cc\u0642\u06cc \u0642\u06cc\u0627\u0645 \u0646\u0645\u0648\u062f \u0648 \u0644\u0634\u06a9\u0631 \u0631\u0627 \u0645\u0648\u0627\u062c\u0628 \u0648 \u0627\u062d\u0633\u0627\u0646 \u0622\u0646\u0645\u0642\u062f\u0627\u0631 \u0628\u062c\u0627\u06cc \u0622\u0648\u0631\u062f \u06a9\u0647 \u0647\u0645\u0647 \u0627\u0632 \u0648\u06cc \u0631\u0627\u0636\u06cc \u0634\u062f\u0646\u062f. \u0639\u0644\u0645\u0627 \u0648 \u0633\u0627\u062f\u0627\u062a \u0631\u0627 \u062a\u0639\u0638\u06cc\u0645 \u0648 \u062a\u0648\u0642\u06cc\u0631 \u0628\u062d\u062f \u06a9\u0645\u0627\u0644 \u060c\u0646\u0645\u0648\u062f\u0647 \u0641\u0642\u0631\u0627 \u0648 \u0631\u0639\u06cc\u062a \u0627\u0632 \u0627\u0633\u062a\u0645\u0627\u0644\u062a \u0627\u0648 \u0634\u0627\u06a9\u0631 \u06af\u0634\u062a\u0646\u062f. \u0631\u0633\u0648\u0645 \u0648 \u0622\u062f\u0627\u0628 \u0633\u0644\u0637\u0646\u062a \u0648 \u062c\u0647\u0627\u0646\u062f\u0627\u0631\u06cc \u0631\u0627 \u0627\u0632 \u0646\u0627\u062f\u0631\u0634\u0627\u0647 \u0622\u0645\u0648\u062e\u062a\u0647 \u0628\u0648\u062f \u0642\u0648\u0627\u0639\u062f \u067e\u0633\u0646\u062f\u06cc\u062f\u0647 \u062f\u0631 \u0645\u0644\u0643 \u0646\u0635\u0628 \u0646\u0645\u0648\u062f\u0647\u060c \u0646\u0638\u0627\u0645 \u0639\u0633\u06a9\u0631\u06cc\u0647 \u06a9\u0647 \u0627\u0632 \u0628\u06cc \u067e\u0631\u0648\u0627\u06cc\u06cc (193) \u062e\u0627\u0646 \u0634\u0647\u06cc\u062f \u0628\u0631\u0647\u0645 \u062e\u0648\u0631\u062f\u0647 \u0628\u0648\u062f\u060c \u0627\u0632 \u0633\u0631 \u062a\u0627\u0632\u06af\u06cc \u06cc\u0627\u0641\u062a \u0648 \u0635\u0644\u0628\u064a\u0647 \u0645\u062d\u062a\u0631\u0645\u0647 \u062e\u0648\u062f \u0631\u0627 \u062f\u0631 \u0639\u0642\u062f \u0646\u06a9\u0627\u062d \u062e\u0627\u0646\u0632\u0627\u062f\u0647 \u0639\u0628\u06cc\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u062f\u0631\u0622\u0648\u0631\u062f \u062f\u0631 \u0627\u06cc\u0627\u0645 \u06a9\u0648\u0631\u0648\u0646\u0634 \u0627\u0648\u0631\u0627 \u0628\u0631 \u062a\u062e\u062a \u062e\u0627\u0646\u06cc \u0646\u0634\u0627\u0646\u06cc\u062f\u0647 \u062e\u0648\u062f \u0628\u0631 \u06a9\u0631\u0633\u06cc \u0648\u0632\u06cc\u0631\u06cc \u0648 \u0627\u062a\u0627\u0644\u06cc\u0642\u06cc \u0645\u06cc\u0646\u0634\u0633\u062a \u0648 \u062e\u0637\u0628\u0647 \u0648 \u0633\u06a9\u0647 \u0631\u0627 \u0628\u0646\u0627\u0645 \u0639\u0628\u06cc\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u062e\u0627\u0646 \u0645\u0648\u0634\u062d \u0648 \u0645\u0630\u06cc\u0644 \u06af\u0631\u062f\u0627\u0646\u06cc\u062f \u0627\u06a9\u062b\u0631 \u0627\u0645\u0631\u0627\u0621 \u0642\u0628\u0627\u0626\u0644 \u0627\u0648\u0632\u0628\u0643 \u0645\u0646\u0642\u0627\u062f \u0627\u0648 \u06af\u0631\u062f\u06cc\u062f\u0646\u062f\u060c \u0628\u0639\u062f \u0627\u0632 \u0627\u06cc\u0627\u0645\u06cc \u0686\u0646\u062f \u0639\u0628\u06cc\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u062e\u0627\u0646 \u0628\u0628\u0627\u0644\u0627\u06cc \u062d\u0635\u0627\u0631 \u0627\u0631\u0643 \u0628\u062e\u0627\u0631\u0627 \u0628\u0627\u0637\u0641\u0627\u0644 \u0628\u0627\u0632\u06cc \u0645\u06cc\u06a9\u0631\u062f. \u0646\u0627\u06af\u0627\u0647 \u0627\u0632 \u0634\u0639\u0628\u062f\u0647 \u0628\u0627\u0632\u06cc \u0627\u06cc\u0627\u0645 \u0628\u062a\u0645\u0627\u0634\u0627\u06cc \u0686\u0631\u062e \u0641\u0644\u06a9 \u06a9\u0647 \u062f\u0631 \u0622\u0646 \u0648\u0642\u062a \u0628\u0646\u0627 \u0646\u0645\u0648\u062f\u0647\u060c \u0628\u0628\u0627\u0644\u0627 \u0622\u0628 \u0627\u0632 \u0648\u06cc \u0645\u06cc \u0628\u0631\u0622\u0648\u0631\u062f\u0646\u062f\u060c \u0631\u0641\u062a\u0647 \u062f\u0631 \u0627\u062b\u0646\u0627\u06cc \u062a\u0645\u0627\u0634\u0627 \u067e\u0627\u06cc\u0634 \u0644\u063a\u0632\u06cc\u062f\u0647 \u0627\u0632 \u0628\u0627\u0644\u0627\u06cc \u0642\u0644\u0639\u0647 \u0628\u0632\u06cc\u0631 \u0627\u0641\u062a\u0627\u062f\u0647 \u0628\u0647\u0644\u0627\u06a9\u062a \u0631\u0633\u06cc\u062f. \u0645\u062d\u0645\u062f \u0631\u062d\u06cc\u0645 \u062e\u0627\u0646 \u0628\u0631\u0633\u0648\u0645 \u0639\u0632\u0627 \u0648 \u0642\u0627\u0639\u062f\u0647 \u0633\u0648\u06af\u062f\u0627\u0631\u06cc \u0627\u0648 \u0686\u0646\u0627\u0646\u0686\u0647 \u0642\u0627\u0639\u062f\u0647 \u067e\u0627\u062f\u0634\u0627\u0647\u0627\u0646 \u0639\u0638\u0627\u0645 \u0627\u0633\u062a \u0642\u06cc\u0627\u0645 \u0646\u0645\u0648\u062f\u0647\u060c \u0628\u062f\u062e\u0645\u0647 \u0622\u0628\u0627 \u0648 \u0627\u062c\u062f\u0627\u062f\u0634 \u0628\u062e\u0627\u06a9 \u0633\u067e\u0627\u0631\u06cc\u062f \u062f\u064f\u0648\u062f\u064e\u06c0 \u0686\u0646\u06af\u06cc\u0632 \u0634\u0627\u0647 \u0648 \u067e\u06cc\u0636\u0647 \u062c\u0648\u062c\u06cc \u062a\u0628\u0627\u0647 \u06af\u0631\u062f\u06cc\u062f\u0647 \u062f\u0641\u062a\u0631 \u0627\u0639\u062a\u0628\u0627\u0631 \u0622\u0646 \u062e\u0627\u0646\u062f\u0627\u0646\u00a0 \u0645\u062e\u062a\u0648\u0645 \u06af\u0631\u062f\u06cc\u062f \u0627\u0628\u0648 \u0627\u0644\u0641\u06cc\u0636 \u062e\u0627\u0646 \u062f\u06cc\u06af\u0631 \u067e\u0633\u0631\u0627\u0646\u0634 \u0631\u0627 \u0628\u062f\u0633\u062a \u062e\u0648\u062f \u0647\u0644\u0627\u0643 \u0643\u0631\u062f\u0647 \u0628\u0648\u062f \u063a\u06cc\u0631 \u0627\u0632 \u0639\u0628\u06cc\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0641\u0631\u0632\u0646\u062f \u067e\u0633\u0631\u06cc\u0646\u0647 \u0646\u062f\u0627\u0634\u062a \u0648 \u0634\u0627\u0645\u062a \u0641\u0639\u0644 \u0641\u0631\u0632\u0646\u062f\u06a9\u0634\u06cc \u0631\u0627 \u062f\u0631 \u062e\u0627\u0646\u062f\u0627\u0646 \u062e\u0648\u062f \u0628\u0639\u064a\u0646 \u0627\u0639\u062a\u0628\u0627\u0631 \u0645\u0634\u0627\u0647\u062f\u0647 \u060c\u0646\u0645\u0648\u062f\u0647 \u0646\u0633\u0644 \u0622\u0646 \u062e\u0627\u0646\u062f\u0627\u0646 \u0627\u0632 \u0627\u0648\u0644\u0627\u062f \u0630\u06a9\u0648\u0631 \u0645\u0646\u0642\u0637\u0639 \u06af\u0631\u062f\u06cc\u062f.<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ma\u02bcnosi: \u201cMang\u02bbitlar sulolasidan birinchi bo\u02bblib taxtga o\u02bbtirgan Muhammad Rahimxon edi. Abulfayzxonning vafotidan keyin Chingizxon davridan shu kunga urf bo\u02bblib kelayotgan o\u02bbzbek urf-odatlariga rioya qilib, uning balog\u02bbat yoshiga yetay deb qolgan o\u02bbg\u02bbli Ubaydullaxonni taxtga o\u02bbtqazib, o\u02bbzi Otaliq vazifasini oldi. Vazifasidan kelib chiqib, lashkarni tartibga soldi, barcha undan rozi edi. Ulamo va sayyidzodalarni imkon qadar ulug\u02bbladi, shuningdek, fuqaro ham uning tadbirlaridan minnatdor edi\u2026 O\u02bbzining pushti kamaridan bo\u02bblgan qizini xonzoda Ubaydullaxonga nikohlab qo\u02bbydi, o\u02bbzi vazirlik lavozimiga o\u02bbtirdi. Xutba aytish va pul zarb qilish Ubaydullaxon nomiga bo\u02bbldi. Ko\u02bbplab o\u02bbzbek amir va beklarini o\u02bbziga bo\u02bbysundirdi. Bir necha vaqtdan so\u02bbng Ubaydullaxon bolalar bilan o\u02bbynab yurib, Arkning tepasiga o\u02bbrnatilgan charxpalakni tomosha qilaman, deb pastga qulab tushdi va halok bo\u02bbldi. Muhammad Rahimxon barcha rasm-rusumlar bilan uning tanini ota-bobolari yoniga qo\u02bbydi. Abulfayzxonning boshqa o\u02bbg\u02bbil farzandi qolmagani sababli u xonadonning nasli uzildi\u201d [4: 186<sup>b<\/sup>-193<sup>a<\/sup>].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muhammad Rahim uch yilga yaqin hukmronlik qildi. Bu davrda u ko\u02bbp janglar o\u02bbtkazdi. Qunduzdan Qavadiyongacha bo\u02bblgan Hisor, Ko\u02bblob, Badaxshon, Hinduvon yerlarini o\u02bbziga bo\u02bbysundirdi. Uning ismi tangalarga zarb qilinib, nomi xutbaga qo\u02bbshib aytiladigan bo\u02bbldi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ayrim tarixnavislar Abulfayzxonning o\u02bblimida aynan Muhammad Rahimbiyning qo\u02bbli bor, deb xabar beradi. Sayyid Nasriddinxon al-Buxoriy ham o\u02bbzining \u201cTuhfat az-zoirin\u201d asarida: \u201cAbulfayzxon 1747-yili Muhammad Rahimbiy boshchiligida uyushtirilgan fitnaning qurboni bo\u02bbldi\u201d [11], deb qayd etadi. Xumuliy \u201cTarixi Xumuliy\u201dda Muhammad Rahimbiy Erondan qaytib kelganida Abulfayzxonning o\u02bbldirilganini, so\u02bbng uni shohlarga xos izzat-ikrom bilan dafn etib, o\u02bbrniga balog\u02bbat yoshiga yetay deb qolgan o\u02bbg\u02bbli Ubaydullaxonni (1747-1753) xon qilib ko\u02bbtarganini ta\u02bckidlaydi. Keyinroq Muhammad Rahimxon unga o\u02bbz qizini nikohlab beradi. Ubaydullaxon o\u02bbn besh yoshida Buxoro arki qal\u02bcasida bolalar bilan o\u02bbynab turib, yiqilib o\u02bbladi va Muhammad Rahim Otaliq taxtga o\u02bbtiradi [4: 189<sup>b<\/sup>-192<sup>b<\/sup>]. Xumuliy balki Mang\u02bbitlar sulolasidan ko\u02bbplab iltifotlar ko\u02bbrgani sabablidir, Muhammad Rahimxon nomini qora qilishni istamaydi. Boshqa tarafdan, Abulfayzxonning o\u02bblimi mantiqan Mang\u02bbitlar foydasiga xizmat qilgan bo\u02bblsa-da, Muhammad Rahimxonning o\u02bbzi shaxsan bu fitnada ishtirok etmagan bo\u02bblishi mumkin.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muhammad Rahimxon Chingizxon nasli bo\u02bblmagani uchun o\u02bbsha davr odatiga ko\u02bbra xon bo\u02bbla olmasdi. Shu tufayli u Abulfayzxonning qiziga uylanadi. 1757-1758-yillarda uni tan olmagan viloyatlarga bosqin qilib, ko\u02bbplab qirg\u02bbin uyushtirdi va markazlashgan Buxoro davlatini tuzdi. Muhammad Rahimbiy 1758-yil 24-martda vafot etdi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cTarixi Xumuliy\u201d asarida Xumuliy Muhammad Rahimxonning davlat boshqaruvini o\u02bbz qo\u02bbliga olishidan to uning qo\u02bbshni viloyatlarga, jumladan, Balx, Badaxshon, Hisor, Xazlon va Qunduzga qilgan zafarli yurishlari, shu bilan birga, uning O\u02bbratepaga yurishidagi talafoti haqida ham ma\u02bclumotlar mavjud [4:192<sup>b<\/sup>-200<sup>a<\/sup>].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muhammad Rahimbiy vafotidan so\u02bbng Mang\u02bbitlar uning o\u02bbrniga amakisi Doniyolbiyni taxtga o\u02bbtqazadi. Rahimbiy vafotidan so\u02bbng qator mintaqalarda qo\u02bbzg\u02bbolonlar boshlanib ketdi. Bu tartibsizliklar tezda bostirildi. Doniyolbiy taxtga Rahimbiyning nevarasi Fozilto\u02bbrani o\u02bbtqazib, amalda o\u02bbzi davlatni boshqarishda davom etdi. Lekin uning hukmronligi boshdan-oxir ichki qo\u02bbzg\u02bbolonlarga to\u02bbla bo\u02bbldi. Shuningdek, buxoroliklar 1782-yili Xorazmga bosqinchilik yurishi uyushtirdi. Buxoroda 1784-yili boshlangan qo\u02bbzg\u02bbolon Doniyolbiyni taxtdan voz kechishga majbur qildi. U o\u02bbz o\u02bbrniga o\u02bbg\u02bbli Shohmurodni taxtga chiqardi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Amir Shohmurod mang\u02bbitlar sulolasiga mansub barcha hukmdorlardan tubdan farq qiladi. U zulm va istibdodga qarshi bo\u02bblib, adolatsizlikka toqat qilmasdi. Uning hukmronligi davrida Buxoro amirligi haqiqiy markazlashgan davlatga aylandi. 1786-1790-yillarda Marvni egallash yakunlandi. O\u02bbsha zamonda Chingizxon avlodi bo\u02bblgan kimsalar nomi juma namozi xutbalarida o\u02bbqilardi. Uzoq davom etgan mo\u02bbg\u02bbullar istilosi xalqning ongini zaharlashga ulgurgandi. Amir Shohmurod davrida ham mo\u02bbg\u02bbul Donishmandchi va Abulg\u02bboziy nomi juma va hayit xutbalarida masjid minbarlarida yangrardi va ular nomidan tanga zarb etilardi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Doniyolbiy oliy hukmdor bo\u02bblgach, o\u02bbg\u02bbli Shohmurodni Samarqandga hokim etib tayinlagan edi. U Samarqandga kelganida shahar xaroba ahvolda edi. Ijtimoiy sharoitning og\u02bbirligidan aholi nihoyatda kamayib, shahar qishloq darajasiga tushib qolgan. Uning fidoyiligi va jonbozligi tufayli Samarqandga qaytadan fayz kirdi. U turli joylardan aholini ko\u02bbchirib kelib, shahar gavjumlashadi, iqtisodiy va madaniy ahvol ancha tiklanadi. Shohmurod ayniqsa, ilm-fanga jiddiy e\u02bctibor qaratadi. Xaroba holiga tushib qolgan Shayboniyxon va Xoja Ahror Valiy madrasalarini qayta tiklaydi. Manbalarda aytilishicha, Amir Doniyol 75-yil umr ko\u02bbrdi. Amir Doniyol Bahouddin Naqshband mozori yonidagi \u201cDahmayi shohon\u201d (\u201cShohlar dahmasi\u201d)da dafn etilgan. Uning o\u02bbn ikki o\u02bbg\u02bbil farzandi bo\u02bblib, hammasidan Amir Shohmurod farosatli, aqlli va taqvodor bo\u02bblgan. Doniyolbiyning katta o\u02bbg\u02bbli Shohmurod manbalarda Amiri Kabir, Amiri Ma\u02bcsum, Amiri G\u02bboziy, Amiri Jannatmakon, Amiri Valiy va Ikkinchi Umar kabi nomlar bilan ulug\u02bblangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mang\u02bbitlar sulolasining yirik vakillaridan biri sanalgan amir Shohmurod hokimiyat tepasiga kelgach, o\u02bbzidan oldingi soxta xon va xon unvonini bekor qilib, o\u02bbzini \u201cAmir\u201d deb e\u02bclon qiladi [5]. Shohmurod davlat boshlig\u02bbi \u2013 amirlik unvonini ta\u02bcsis etar ekan, ushbu unvonning o\u02bbzbek va mo\u02bbg\u02bbul urug\u02bblari an\u02bcanalari bilan emas, balki shariat qoidalari asosida yuzaga kelganini asoslab beradi va shu davrdan boshlab mamlakat rasman Buxoro amirligi deb atala boshlanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yoshligidan xudojo\u02bby, porso bo\u02bblib o\u02bbsgan, madrasani bitirib, tariqat yo\u02bbliga kirgan Shohmurod shaxsiyatida hukmdor va so\u02bbfiy sifatlari mujassam. Muarrixlar ta\u02bcbiri bilan aytganda, u \u201cso\u02bbfiytal\u02bcat, darveshsurat\u201d kishi edi. Bizningcha, u Samarqand hokimligi mansabida uzoq vaqt turmagan bo\u02bblsa kerak. Chunki ba\u02bczi tarixiy manbalarda hammollik bilan kun kechirgani yozib qoldirilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cTarixi Xumuliy\u201dda Amir Shohmurod Ma\u02bcsum faoliyati kengroq yoritilgan. Bunga qator sabablar bor: birinchidan, Xumuliy aynan shu hukmdor zamonida yashagan bo\u02bblsa, ikkinchidan, ular bir tariqat, ya\u02bcni Naqshbandiya-Mujaddidiyaga mansub bo\u02bblgan. Xumuliy ma\u02bclumotlariga ko\u02bbra, hatto Muhammad Doniyol taxtda o\u02bbtirgan paytda ham hukumat ishlari Shohmurodning maslahati yoki bevosita ijrosi bilan amalga oshirilar edi<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Amir Doniyolning Karmana, Miyonqol, Qarshi, Kitob, Shahrisabz, Keshga qilgan yurishlarida lashkarni aynan Shohmurod boshqargan. Bu haqda Xumuliy shunday deydi: \u201cAmir Doniyol davlati mustahkamlangach, mamlakatni boshqarishdagi barcha ishlarni suyukli o\u02bbg\u02bbli amir Ma\u02bcsumga topshirdi\u201d [4:201<sup>a<\/sup>-208<sup>b<\/sup>].<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"font-family: 'arial black', sans-serif; font-size: 14pt;\">\u0630\u06a9\u0631 \u062c\u0644\u0648\u0633 \u0633\u0639\u0627\u062f\u062a \u0645\u0627\u0646\u0648\u0633 \u0633\u0644\u0637\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0633\u0644\u0627\u0637\u06cc\u0646 \u0628\u0631\u0647\u0627\u0646 \u0627\u0644\u062e\u0648\u0627\u0642\u06cc\u0646 \u0645\u062c\u062f\u062f \u0627\u0644\u0645\u0644\u0629 \u0645\u062d\u064a\u0649 \u0627\u0644\u0633\u0646\u0629\u060c \u0645\u0627\u062d\u0649 \u0627\u0644\u0628\u062f\u0639\u0629 \u0648 \u0627\u0644\u0636\u0644\u0627\u0644\u0629 \u0648 \u062d\u0627\u0645\u064a \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0639\u0629 \u0648 \u0627\u0644\u0647\u062f\u0627\u064a\u0629\u060c \u0646\u0648\u0631 \u0627\u0644\u062e\u0644\u0641\u0627\u0621 \u0634\u0645\u0633 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0641\u0627\u0621 \u060c \u062d\u062c\u0629 \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0627\u0646\u060c \u0631\u062d\u0645\u062a \u0627\u0644\u0645\u0646\u0627\u0646 \u0641\u0627\u0631\u0648\u0642 \u0627\u0644\u0632\u0645\u0627\u0646\u060c \u0645\u0647\u062f\u06cc \u060c\u062f\u0648\u0631\u0627\u0646 \u0645\u0635\u0628\u0627\u062d \u0627\u0644\u0637\u0631\u064a\u0642\u0629\u060c \u0645\u0646\u0647\u0627\u062c \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0639\u0629\u060c \u0638\u0647\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a\u0646 \u0645\u063a\u064a\u062b \u0627\u0644\u0645\u0633\u0627\u0643\u064a\u0646 \u0645\u0644\u0627\u0630 \u0627\u0644\u0627\u0645\u0645 \u0645\u0644\u062c\u0623 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0641\u062e\u0631 \u0627\u0644\u0627\u0648\u062a\u0627\u062f \u0646\u062c\u0645 \u0627\u0644\u0627\u0641\u0631\u0627\u062f \u0627\u0639\u0646\u0649 \u062c\u0627\u0645\u0639 \u0627\u0644\u062e\u0644\u0627\u0641\u0629 \u0627\u0644\u062d\u0642\u064a\u0642\u0649 \u0648 \u0627\u0644\u0645\u062c\u0627\u0632\u06cc \u0627\u0645\u06cc\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0624\u0645\u0646\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0639\u0635\u0648\u0645 \u0634\u0627\u0647 \u0645\u0631\u0627\u062f \u0627\u0644\u063a\u0627\u0632\u06cc \u0627\u0646\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u062a\u0639\u0627\u0644\u06cc \u0628\u0631\u0647\u0627\u0646\u0647<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ma\u02bcnosi: \u201cBaxt charog\u02bbi, sultonlar sultoni, xoqonlar hujjati, din mujaddidi va sunnat tiriltiruvchisi, bid\u02bcat va zalolatni yo\u02bbq qiluvchi, shariat va hidoyat himoyachisi, xalifalar nuri, oriflar quyoshi, Rahmonning hujjati, Mannonning rahmati, zamonaning Umar ibn Xattobi, Mahdiy, tariqat chirog\u02bbining davroni, shariat dasturi, musulmonlar suyanchig\u02bbi, miskinlar yordamchisi, olamning quvvati, rahbarlarning faxri, insonlarning yulduzi, nazarda tutganim haqiqiy va ramziy xalifalik jamlovchisi, mo\u02bbminlar amiri Shohmurod G\u02bboziy Ma\u02bcsumdir [4:213<sup>b<\/sup>].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">XVII-XVIII asrlar Movarounnahr ijtimoiy-falsafiy fikr tarixida muhim davr ekanini ta\u02bckidlab, bu davrda adabiyot, san\u02bcat, me\u02bcmorchilik, she\u02bcriyat, tarix, falsafa bilan bir qatorda tasavvuf ham rivoj topdi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ashtarxoniylar davrida O\u02bbrta asr an\u02bcanaviy tarixnavisligi davom ettirilib, ko\u02bbpgina tarixiy adabiyotlar yaratildi. Ular ichida Mahmud ibn Valining XVII asr oxiri \u2013 XVIII asr boshlaridagi Xuroson va Movarounnahr tarixiga oid \u201cBaxr al-asror\u201d [6:412], Muhammad Yusuf Munshiyning \u201cTarixi Muqimxoniy\u201d [9:210], Samandar Termiziyning \u201cDastur al-muluk\u201d [12:435], Mir Muhammad Amin Buxoriyning \u201cUbaydullanoma\u201d [7:305], Abdurahmon Davlat (Tole\u02bc)ning \u201cTarixi Abulfayzxon\u201d [2] kabi asarlar alohida o\u02bbringa egadir. Bu asarlarda XVII &#8211; XVIII asrdagi ijtimoiy, siyosiy, madaniy, iqtisodiy muammolar haqida ma\u02bclumot berilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqandlik yana bir shoir Muhammad Bade\u02bc Samarqandiy (1641-1692) qalamiga mansub 200 ga yaqin ijodkor hayoti va ijodi haqida ma\u02bclumot beruvchi \u201cMuzakkirul as\u02bchob\u201d [10:217] asari shu davr mahsulidir. Bu majmuadagi ma\u02bclumotlar XVII-XVIII asrlar ijtimoiy-madaniy hayoti haqida aniq tasavvur hosil qilishga imkon beradi. Ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar rivojiga o\u02bbz ta\u02bcsirini o\u02bbtkazgan. Bu davrda Turdi Farog\u02bbiy (vaf.1700), So\u02bbfi Olloyor (1644-1724), Boborahim Mashrab (1657-1711), Abdulaziz Majzub Namangoniy (XVIII asr oxiri \u2013 XIX asr 1-yarmi), Musoxonxoja Dahbediy kabi buyuk ijodkorlarning ijodiy faoliyati jamiyat hayotida adolat ustunlik qilishi uchun kurashning o\u02bbziga xos ifodasidir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xumuliy keltirilgan voqea-hodisalarning ko\u02bbpchiligida shaxsan ishtirok etgan bo\u02bblib, o\u02bbzi ko\u02bbrgan va eshitganlarini haqqoniylik va xolislik tamoyillariga asoslangan holda bayon etadi. Shuningdek, u tarixiy ma\u02bclumotlarni to\u02bbplash va o\u02bbziga noma\u02bclum bo\u02bblgan voqealarni oydinlashtirish maqsadida o\u02bbzidan oldin o\u02bbtgan xalq ommasi hamda ziyolilar doirasida mo\u02bbtabar hisoblangan tarixiy manbalarni ham sinchiklab o\u02bbrganadi. Jumladan, Ashtarxoniylar sulolasining tanazzulga yuz tutishi hamda Movarounnahrda bu sulola hukmronligiga asos solinishiga oid voqealar tafsilotini \u201cTuhfat al-xoniy\u201ddan [8] olganini muallif alohida zikr etadi [4: 183<sup>b<\/sup>].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xulosa o\u02bbrnida aytish mumkinki, Jumaquli Urgutiy Xumuliy o\u02bbz asarida keltirilgan va boshqa manbalarda uchramaydigan ma\u02bclumotlar bizga o\u02bbsha davrdagi diniy, siyosiy va ijtimoiy vaziyat haqida aniqroq tasavvurga ega bo\u02bblish imkonini beradi. Shuning barobarida Musoxon Dahbediy haqida batafsil ma\u02bclumot beruvchi ushbu nodir manba uning shaxsi orqali Naqshbandiya \u2013 Mujaddidiya tariqati tarixini o\u02bbrganish, ilmiy tahlil qilishda muhim asos bo\u02bblib xizmat qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muallifning bevosita ushbu tariqatga mansubligi, voqea-hodisalarni shaxsan o\u02bbzi izchillik bilan kuzatishi, tekshirishi, mo\u02bbtabar manbalarga asoslanib bayon qilishi keltirilgan ma\u02bclumotlarning ishonchli ekanini ko\u02bbrsatadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">XVIII asr oxiri \u2013 XIX asr 1-yarmida yashab ijod etgan shoir va Naqshbandiya tariqatining taniqli vakillaridan yana biri Majzubning \u201cTazkirayi Majzubi Namangoniy\u201d nomli nasriy asari bo\u02bblib, u \u201cTazkirat al-avliyo\u201d deb ham ataladi. O\u02bbzR FA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondida mazkur asarning uchta nusxasi saqlanadi [3:374]. Asar VII asrdagi ijtimoiy-siyosiy, diniy-madaniy vaziyat haqidagi qiziqarli va muhim ma\u02bclumotlarni o\u02bbzida jamlagani bilan qimmatlidir. Unda, ayniqsa, o\u02bbsha davr yetuk diniy arboblarining faoliyati batafsil yoritilgan. Xususan, Musoxon Dahbediy va uning izdoshlari hayoti va faoliyati haqida qimmatli asar hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Buxoro amirligini Mang\u02bbitlar sulolasidan Shohmurod 1785-1800-yillarda boshqargan. U manbalarda Mujaddidiya vakili sifatida tilga olinadi. Uning hukmronligi davrida u boshqargan hududlarda Naqshbandiya-Mujaddidiya tariqatining keng quloch yoygan va gullagan bir palla bo\u02bbldi. Uning davrida mujaddidiy shayxlar davlatning asosiy tayanchi edi. Amir Shohmuroddan so\u02bbng uning o\u02bbg\u02bbli Amir Haydar 1800-1826-yillarda Buxoroni boshqardi. U ham otasining siyosatini davom ettirib, Mujaddidiya tariqati tarafdorlarini o\u02bbz himoyasiga oldi.<em><strong>\u00a0<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><em><strong>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:<\/strong><\/em><\/span><\/div>\n<div>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mirziyoyev Sh.M. Milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari. \u2013 T.: O\u02bbzbekiston, 2020.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><em>Abdurahmon Tole\u02bc. Tarixi Abulfayzxon. <\/em>O\u02bbzRFA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondi. Inv. \u2116 XI.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Asar nusxalari FA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar asosiy fondida 2662\/II, 1337, 10169 tartib raqamlari ostida saqlanadi. Yana q: SVR, III.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Jumaquli Xumuliy. Tarixi Xumuliy. O\u02bbzRFA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondi. &#8211; I \u2116 37\/VI.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Zamonov A., Egamberdiyev A. Buxoro amirligi tarixi (XVIII asr o\u02bbrtalari \u2013 XIX asr o\u02bbrtalari). \u2013 T., 2022.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mahmud ibn Vali. Bahr al-asror. O\u02bbzRFA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondi. Inv. \u2116 82372.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mir Muhammad Amin Buxoriy. Ubaydullanoma. \u2013 T.: Fan, 1957.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mir Muhammad Vafoyi Karminagiy. Tuhfat al-Xoniy. O\u02bbzR FA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondi. Inv. \u2116 4263.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Muhammad Yusuf Munshiy. Tarixi Muqimxoniy. \u2013 T., 1956.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Muhammad Bade\u02bc ibn Muhammad Sharif Samarqandiy. Muzakkir ul-as\u02bchob. \u2013 Samarqand, 1891. 217 v.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sayyid Nosiriddinxon to\u02bbra Abulfayzxonning o\u02bbg\u02bblining ismini Abdulmo\u02bbminxon deb keltiradi va uni 10-yil hukmronlik qilgan va qatl qilingan, deydi. Batafsil ma\u02bclumot uchun q.: Sayyid Nosiriddinxon To\u02bbra. Tuhfat az-zoirin. O\u02bbzR FA Sharqshunoslik instituti qo\u02bblyozmalar fondi. \u2013 I \u2116 2193.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Xoja Samandar Termiziy. Dastur al-muluk (Hukmdorlar dasturi) \/ tarj. Mahmud Hasaniy. \u2013 T., 2016.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Boshqa manbalarda ham, odatda, Ma\u02bcsumxonning hukmronligi davri\u00a0 ta\u02bcriflanganda, mualliflar uning faoliyatiga yuqori va ijobiy baho berishadi. Bu haqda batafsilroq q.: K\u00fcgelgen, Die Entfaltung der Naq\u0161band\u012bya Mu\u011faddid\u012bya. \u2013 P.152-159. Chunonchi, aynan Ma\u02bcsumxonning hukmronlik davrida mintaqada anchagina yerlar obod bo\u02bblib vaqf xo\u02bbjaligi deyarli qaytadan tiklangan. Q.: Aripov A. Ma\u02bcsumxon davridagi vaqf xo\u02bbjaligi (nashrda).\u00a0<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Haydar YULDASHXODJAYEV,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yangi asr universiteti kafedra mudiri,<\/span><\/strong><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">tarix fanlari nomzodi, dotsent<\/span><\/strong><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O\u02bbzlikni anglash, eng avvalo, o\u02bbtmishni o\u02bbrganish va tarixni bilishdan boshlanadi. Uzoq o\u02bbtmishga ega Vatanimiz turli zamonlarda har xil nom bilan atab kelingani, shuningdek, uning chegaralari ham muayyan davrlarda o\u02bbzgarib turgani tarixiy manbalardan ma\u02bclum. Hamma davrlarda yurtimiz ulug\u02bb zotlar, aziz avliyolar vatani sifatida dovruq qozongan. Bunday shaxslar faoliyati haqidagi ma\u02bclumotlarni yoshlar ongiga singdirish ularda vatanparvarlik tuyg\u02bbusining &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":47912,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-01-28T04:47:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-27T04:59:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz\",\"name\":\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg\",\"datePublished\":\"2026-01-28T04:47:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-27T04:59:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg\",\"width\":660,\"height\":440},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2026-01-28T04:47:14+00:00","article_modified_time":"2026-01-27T04:59:45+00:00","og_image":[{"width":660,"height":440,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz","name":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg","datePublished":"2026-01-28T04:47:14+00:00","dateModified":"2026-01-27T04:59:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/mangit2801-1.jpg","width":660,"height":440},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=47906&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MARKAZIY OSIYODA MANG\u02bbITLAR HUKMRONLIGI DAVRI: AMIR SHOHMUROD ISLOHOTLARI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47906"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47906"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47908,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47906\/revisions\/47908"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}