{"id":36447,"date":"2024-07-19T08:18:16","date_gmt":"2024-07-19T03:18:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=36447"},"modified":"2024-07-17T17:33:01","modified_gmt":"2024-07-17T12:33:01","slug":"so%ca%bbg%ca%bbdlik-muhaddislar-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz","title":{"rendered":"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hijriy ilk asrlar (milodiy VII asr)dan boshlab Movarounnahr, ayniqsa ko\u02bbhna Samarqand hududidan ko\u02bbplab olimlar yetishib chiqib, o\u02bblkada islom dinining keng yoyilishi bilan bir qatorda hadis, fiqh, tafsir va aqida kabi islomiy ilmlar rivojiga hissa qo\u02bbshgan. Quyida hudud tarixi, islom dinining kirib kelishi va uning Bunjikat, Maymurg\u02bb, Varag\u02bbsar, Vazor, Yorkas, Burnamaz, Kabuzanjikas kabi shahar va qishloqlaridan yetishib chiqqan muhaddis olimlar haqida so\u02bbz yuritamiz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Arab manbalarida Sumron [13:246] ko\u02bbrinishida zikr etilgan Samarqand shahri Zarafshon (So\u02bbg\u02bbd) daryosining janubiy qismidan yetti kilometr uzoqlikda joylashgan aholi istiqomat qilgan eski hududdir [51:2626-2627]. Samarqandning ichki shahri devor bilan o\u02bbralganidek, tashqi tomoni ham devor bilan o\u02bbralgan edi. Shaharning tashqi devori o\u02bbn ikki farsax uzunlikda bo\u02bblgan. Devorning ichki tomonida bog\u02bblar, ekin yerlari va tegirmonlar mavjud bo\u02bblgan. Tashqi devorning o\u02bbn ikki eshigi bo\u02bblib, har bir eshik oralig\u02bbi bir farsax edi. Shaharni hujumdan himoya qilish uchun devorlar tepasida minora va qal\u02bcalar mavjud bo\u02bblgan. Tashqi devorning o\u02bbn ikkita darvozasi ham temirdan qilingan [20:621]. Daryo bo\u02bbyida va keng shahar o\u02bbrtasida ichki shahar mavjud edi [26:279]. O\u02bbrta asrlardagi Samarqand shahri haqida aniq tasavvurga ega bo\u02bblish mumkin emas. Ammo bugungi kunda qabul qilingan ma\u02bclumotlar haqiqat bo\u02bblsa, bu shahar zamonaviy Samarqand shimolidagi Afrosiyob deb nomlangan xarobaga to\u02bbg\u02bbri keladi [7:90]. Ushbu ichki shahar to\u02bbrt eshikli devor bilan o\u02bbralgan. Sharq tomonidagi darvoza Xitoy darvozasi deb ataladi va yer sathidan yuqorida joylashgan. Xitoy darvozasiga ko\u02bbp bosqichli zinapoya orqali boriladi, yuqoridan esa So\u02bbg\u02bbd vodiysi ko\u02bbrinib turadi. G\u02bbarbiy tomonda Navbahor darvozasi baland joyda joylashgan. Shimol tomonda Buxoro darvozasi, janubda Qish darvozasi joylashgan [18:492].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqand aholisi haqidagi ma\u02bclumotga ko\u02bbra, Chingizxon bosqinidan oldin shaharda yuz mingga yaqin oila yashagan. Agar bu voqeadan ko\u02bbp yillar oldin shahar Xorazmshoh tomonidan yoqib yuborilgani va vayron etilganini e\u02bctiborga olsak, Samarqand Somoniylar davrida besh yuz mingdan ortiq aholiga ega bo\u02bblganini taxmin qilish mumkin [7]. Shaharning suvga ehtiyoji oqar suvning qo\u02bbrg\u02bboshindan yasalgan kanal orqali shaharga kirishi bilan qoplangan. Ushbu kanal bo\u02bbylab yerdan balandlikda bir kamar qurilgan. Zargarlik do\u02bbkoni yonida do\u02bbkon o\u02bbrtasida toshdan yasalgan ombor mavjud bo\u02bblgan. Omborda miskarlar bozoridan boshlab Qish darvozasidan shaharga kirgunga qadar suv oqib o\u02bbtadi [18]. Shahar ichidagi katta kanal islomdan oldingi davrda mavjud bo\u02bblgan eski kanal bo\u02bblib, suv ular o\u02bbrtasidan oqib o\u02bbtgan va shaharning eng so\u02bblim joyi bo\u02bblgan \u201cRa\u02bcsut toq\u201d mavzesini ham suv bilan ta\u02bcminlagan [21:317]. Bu katta kanaldan ajralib chiqqan kichik irmoqlar shahar ko\u02bbchalari yonidagi uylarning ko\u02bbpiga yetib borgan. Natijada ko\u02bbplab xonadonda muntazam oqib o\u02bbtgan suv mavjud bo\u02bblgan. Shahar ko\u02bbcha va bozorlarining yog\u02bboch darvoza bilan bekitilishi va ko\u02bbpgina uylardagi bog\u02bblarning jozibali yashilligi ushbu suv natijasi edi [14:248].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqand nomining manbalari haqida turli rivoyatlar mavjud. Manbalarda eng ko\u02bbp tilga olingan rivoyatlarga ko\u02bbra, Yaman viloyatida buyuk davlat tuzgan Himyariylar qiroli Samir o\u02bbn besh ming kishilik armiyasi bilan Iroqqa, keyin Xitoyga yo\u02bbl olgan. So\u02bbg\u02bbd viloyatiga kelganida, u hozirgi Samarqand deb nomlangan shaharga keldi, shahar aholisi unga qarshilik ko\u02bbrsatib, Samirga juda ko\u02bbp qiyinchilik tug\u02bbdirgan. Shu sababli u odamlarning aksariyatini qirg\u02bbin qilib, shaharni vayron qilgan. Shu sababli, bu shaharni Samir vayron qilgan, xarobaga aylantirgan yer ma\u02bcnosida Samirkent deb nomlangan. Keyinchalik arablar bu yerni fath etib, Samarqand deb nomlagan [20:621]. Bartold Yaman qirollarining Samarqandga kelishini afsonaning bir parchasi sifatida qabul qilgan [7:91-92].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqand viloyati tarkibiga o\u02bbn ikki rustoq (hudud) kirgan. Oltitasi \u2013 Bunjikat (Panjikent), Varag\u02bbsar (Varagser), Maymurg\u02bb, Sanjar-Farg\u02bbon, Darg\u02bbom, Abgor, Zarafshon (So\u02bbg\u02bbd) daryosining janubida, qolgan oltitasi Yorkas, Buzmajon, Burnamaz, Kabuzanjikas, Vazor va Marzbon shimolida joylashgan. Maymurg\u02bb, Kabuzanjikas va Abgor kabi ba\u02bczi hududlar islomdan oldingi davrda hukmron xonadon vakillari tomonidan boshqarilgan [8].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Hududga islom dinining kirib kelishi<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">So\u02bbg\u02bbd nomi arab tilidagi manbalarda ikki xil ko\u02bbrinishda beriladi. Biri \u201csin\u201d harfi bilan \u201c\u0633\u063a\u062f\u201d, ikkinchisi \u201csod\u201d harfi bilan \u201c\u0635\u063a\u062f\u201d shaklida keladi. Yoqut Hamaviy bu shahar haqida quyidagilarni yozadi: \u201cIkkita So\u02bbg\u02bbd mavjud. Biri Buxoroning So\u02bbg\u02bbdi, ikkinchisi Samarqand So\u02bbg\u02bbdi. So\u02bbg\u02bbd \u2013 suvi serob, daraxtlari yam-yashil bo\u02bblib, unda turli sayroqi qushlar va besh kunlik masofaga cho\u02bbzilgan jannatmakon bog\u02bblar bor. Daraxtzor ko\u02bbpligidan uning aksariyat joyiga quyosh nuri tushmaydi, daraxtlar orasidan shahar ko\u02bbrinmay turadi. So\u02bbg\u02bbd Buxoro va Samarqand orasida bo\u02bblib, unda ko\u02bbplab qishloqlar joylashgan. Markazi \u2013 Samarqand shahri. Abu Abdulloh Maqdisiy So\u02bbg\u02bbddagi o\u02bbn ikkita ko\u02bbrkam joyni sanab o\u02bbtgan. Ulardan oltitasi \u2013 Amudaryo janubida joylashgan. Ular Panjikent, Varag\u02bbsar, Maymurg\u02bb, Saharqa\u02bcr, Darg\u02bbom va Avfar. Qolgan oltitasi shimoliy tomonda joylashgan. Ular Borgat, Varimad, Burmojar, Kabuzanjikas (Kabudanjakat), Vazor va Mirzabon. Uning Koshoniya, Ishtixon, Dabusiya, Kesh, Nasaf va Kirmoniya nomli shaharlari bor. Ba\u02bczilar Buxoroni ham So\u02bbg\u02bbd deb biladi va Jayhunning boshlanish joyidan Buxorogacha bo\u02bblgan yerlarni So\u02bbg\u02bbd deb tushunadi. Bu noto\u02bbg\u02bbri, So\u02bbg\u02bbd aslida vodiy nomi\u201d [13:222-223,409]. Qutayba ibn Muslim So\u02bbg\u02bbdning ko\u02bbrkam va go\u02bbzal manzarasiga mahliyo bo\u02bblib qolgani haqida manbalarda ta\u02bckidlanadi [17:1247]. Keyinchalik So\u02bbg\u02bbd \u201cAmirul mo\u02bbminin bo\u02bbstoni\u201d [17:1302] degan nomga ham sazovor bo\u02bblgan. Tarixiy manbalarda So\u02bbg\u02bbd nomi asosan Samarqandga nisbatan qo\u02bbllangan. Bu ikki atama bir-birining o\u02bbrnida ham qo\u02bbllangan [27].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqandga hadis ilmining kirib kelishi islom dinining bu mintaqada tarqalishi bilan bog\u02bbliq, albatta. Muhaddislar islom ma\u02bcrifatining Samarqandda rivojlanishiga katta hissa qo\u02bbshgan [28:48].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqand ilmiy muhiti tarixi bilan shug\u02bbullangan Abu Hafs Nasafiy (1068-1142) \u201cKitobul qand fi zikri ulamoi Samarqand\u201d (\u201cSamarqand ulamolari to\u02bbg\u02bbrisida qanddek shirin kitob\u201d) asarida [4:622] Movarounnahrga birinchilardan bo\u02bblib kirgan musulmonlar rivoyat qilgan bir qator hadislarni keltirgan. Samarqandda ilk davrda arab sarkardalari marfu\u02bc hadislar, ya\u02bcni Payg\u02bbambar sollallohu alayhi vasallam\u00a0 aytgan so\u02bbzlardan ko\u02bbra ko\u02bbproq sahoba, tobein, xalifa va hokimlar aytganlarini xabar sifatida rivoyat qiladi. Ba\u02bczan tarixiy shaxslar so\u02bbzlari hikmatli maqollar sifatida rivoyat qilinadi. Bu esa islom dinining vaqt o\u02bbtgani sayin mahalliy xalqlar hayotiga yanada chuqur kirib borganini ko\u02bbrsatadi. Zaif va ishonchsiz hadislarni tanqid qilish bilan birga, sahihlarini to\u02bbplamga jamlash jarayoni ham boshlanib ketdi. Bu borada olimlar turli yo\u02bbnalishlarda ish olib bordi. Quyida Samarqandning turli hududlaridan yetishib chiqib, Movarounnahr hadis ilmi rivojiga hissa qo\u02bbshgan olimlar haqida so\u02bbz yuritiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Panjikent (Bunjikat, Bunjikas) \u2013 Amudaryo janubida joylashgan shahar bo\u02bblib, Istaxriy matnlarida \u2013 \u0628\u0646\u062c\u064a\u0643\u062b \u0646\u062d\u066e\u0643\u062a \u066e\u066e\u062d\u066e\u0643\u062b \u066e\u062d\u064a\u0643\u066e \u066e\u066e\u062d\u0643\u062a \u0628\u064a\u062c\u0643\u062a \u064a\u062d\u0643\u062a ko\u02bbrinishlarida ham kelgan. Buxoro daryosi, ya\u02bcni Zarafshon bo\u02bbyidagi shahar [15:113]. Bu shahar Mug\u02bb tog\u02bbidan topilgan so\u02bbg\u02bbd hujjatlarida pncykn\u03b4h shaklida [46:221], XVI asr hujjatlarida Panjikat \u067e\u0646\u062c\u064a\u0643\u062b shaklida qayd etilgan [34:397]. Hozir ham bu shahar Panjikent deb ataladi [25:91]. Ilk o\u02bbrta asrlarda bu yerda yirik shahar bo\u02bblib, uning xarobalari katta maydonni egallagan. Arxeologlar bu yerda devorlariga rangli suratlar chizilgan katta ibodatxona, hashamatli qasrlar va mahallalarning qoldiqlarini kovlab topgan [16].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">J.Kramers matnida mazkur nom Bumijkat \u0628\u0648\u0645\u062c\u0643\u062b shaklida berilgan [12:503], lekin bu Buxoroning eski nomidir. M. de Guye tanqidiy matnida \u2013 Bunjikat \u0628\u0648\u0646\u062c\u0643\u062b [2:379] va Bunjikas \u0628\u0646\u062c\u0643\u062b [26:49]. Bunjikat nomi sug\u02bbdcha \u03b2wnh\u2013 \u201cteshik\u201d so\u02bbzi va -s suffiksidan yasalgan bo\u02bblishi mumkin [25:96]. X asrda bu shaharda Ushrusana amiri qarorgohi bo\u02bblgan [15:115]. Bu shahar hozirgi O\u02bbratepa o\u02bbrnida joylashgan bo\u02bblishi mumkin [9:191]. Boshqa fikrga ko\u02bbra, u O\u02bbratepa daryosi havzasidagi Shahriston qishlog\u02bbi va uning atroflarida joylashgan bo\u02bblib, uch qismdan iborat, uning xarobalari Qal\u02bcai Qahqaha deb ataladi. Kuhandiz Qal\u02bcai Qahqaha II, shahriston Qal\u02bcai Qahqaha I, rabod esa Shahriston qishlog\u02bbining o\u02bbzidagi xarobalar o\u02bbrnida joylashgan [32].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cBunjiykas\u201d (ba\u02bczi manbalarda Bunjikat)dan yasalgan nisba bo\u02bblib, Samarqanddagi qishloqlardan birining nomi. Abu Muslim Mo\u02bbmin ibn Abdulloh ibn Yunus Bunjikasiy (Bunjikatiy) shu qishloqqa nisbat berilgan muhaddis va roviy bo\u02bblib, manbalarda Muhammad ibn Nasr Batuxiydan [6:60] hadis rivoyat qilgani keltirilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ustrushona vohasi poytaxti Bunjikat \u2013 Samarqanddan olti farsax (36-48 km) masofada joylashgan. Bunjikatdan yarim farsax masofadagi Sangzor daryosi va shaharning hozirgi davrdagi o\u02bbrni esa Jizzax viloyatining Baxmal tumani deb belgilangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mazkur shaharga nisbat berilgan muhaddis olimlardan biri \u2013 Usmon ibn Yahyo ibn Muhammad Hajjoj Bunjikatiy Samarqandiy bo\u02bblib, X asr oxiri XI asr boshida yashab ijod qilgan. Bunjikatda tug\u02bbilgan. So\u02bbng ilm olish maqsadida Samarqandga ko\u02bbchib o\u02bbtadi va shu yerda muqim yashab qoladi. Usmon ibn Yahyo Bunjikatiy ilm-ma\u02bcrifat yo\u02bblida juda ko\u02bbp Sharq mamlakatlariga boradi. Xususan, 426\/1035-yil Masjidul Haromda juma kuni kechqurun hadislarni shayx faqih Abulqosim Abdurahmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Abdulloh Ansoriydan hadis rivoyat qilgani haqida ma\u02bclumot bor. Mavjud manbalarda Usmon ibn Yahyo Bunjikatiyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqida birorta ma\u02bclumot keltirilmagan. Usmon ibn Yahyo Bunjikatiy 426\/1035-yili Masjidul Haromda hadis rivoyat qilganidan xulosa qilsak, uning vafot sanasini 426\/1035-yildan keyin desak bo\u02bbladi [6:59].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Maymurg\u02bb (\u0645\u0627\u064a\u0645\u0631\u063a) \u2013 Istaxriy matnlarida \u2013 \u0645\u0627\u066e\u0645\u0631\u062d , \u0645\u0627\u0649 \u0645\u0631\u0639, \u0645\u0627 \u064a\u0641\u0631\u066e\u062d , \u0634\u0645\u0631\u063a kabi shakllari ham uchraydi. Samarqanddan janubi-sharqda joylashgan Maymurg\u02bb nomli rustoq. Samarqanddan ikki yoki uch farsax masofada joylashgan [40:136]. Bu rustoq nomi avest. M\u0101ya \u2013 \u201cshodlik\u201d, \u201cyaxshilik\u201d va sug\u02bbd. mr\u03b3w \u2013 \u201co\u02bbrmon\u201d, \u201co\u02bbtloq\u201d so\u02bbzlaridan yasalgan [25:141].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Maymurg\u02bb (\u0645\u0627\u064a\u0645\u0631\u0639) \u2013 bu joy Buxoro va Nasaf orasidagi yo\u02bblda joylashgan kichik shaharcha bo\u02bblgan [12:517].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cMaymurg\u02bb\u201d (ba\u02bczi manbalarda Moyamarg\u02bb)dan yasalgan nisba bo\u02bblib, Naxshab tomondan Buxoroga ketish yo\u02bblidagi qishloqlardan biri \u201cMaymurg\u02bb\u201d deb nomlangan. Shuningdek, Samarqand shahri atrofidagi bir qishloq ham \u201cMaymurg\u02bb\u201d nomi bilan atalgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu hududdan ham ko\u02bbplab muhaddis olimlar yetishib chiqqan, jumladan:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Nasr Ahmad ibn Ali ibn Hasan ibn Iso Maymurg\u02bbiy (243\/857-304\/916-y.) solih, to\u02bbg\u02bbri so\u02bbz, ko\u02bbp hadis rivoyat qilgan muhaddis bo\u02bblgan.\u00a0 Abu Amr Muhammad ibn Sobir, Abu Sa\u02bcid Xalil ibn Ahmad, Abu Bakr Muhammad ibn Fazl, Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad ibn Ismoil va Buxoro qozisi Abu Ahmad Hakimdan ta\u02bclim olgan. Allomadan esa, Abu Bakr ibn Is\u02bchoq Kaloboziy, Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad Baladiy va boshqa muhaddislar hadis rivoyat qilgan. Abu Nasr Ahmad ibn Ali ibn Hasan ibn Iso Maymurg\u02bbiyning vafot etgan yili borasidagi ma\u02bclumotlarda ixtilof bor. Jumladan, Shamsiddin Zahabiyning yozishicha, alloma to\u02bbqson yil umr ko\u02bbrgan. U 243\/ 857-yili tavallud topgan, 304\/916-yili vafot etgan [49].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muhammad ibn Abu Abdulloh Maymurg\u02bbiy (vaf. 396\/1006) o\u02bbz davrining mashhur faqih va voizlaridan biri bo\u02bblgan. Buxoroga borib, u yerdagi ustozlardan ta\u02bclim olgan. Ko\u02bbplab muhaddis va roviylardan hadislar rivoyat qilgan. O\u02bbz navbatida, Muhammad ibn Abu Abdulloh Maymurg\u02bbiydan ham ko\u02bbplab allomalar hadis rivoyat qilgan. Shuningdek, jiyani \u2013 shogirdi Abdulaziz ibn Ahmad ibn Muhammad Buxoriy usul fiqh ilmida mashhur olim va muhaddis bo\u02bblib, amakisi Muhammad ibn Abu Abdulloh Maymurg\u02bbiydan hadis ilmini o\u02bbzlashtirib, bir qancha hadis rivoyat qilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Manbalarda qayd etilishicha, alloma 396\/1006-yil, robiul avval oyining avvalgi o\u02bbn kunligida, dekabr oyi boshlarida Buxoroda vafot etgan. Maymurg\u02bb qishlog\u02bbiga olib kelib, dafn etilgan [43].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mushhid Muhammad ibn Ali ibn Muhammad Maymurg\u02bbiy Nasafiy (vaf. 535\/1141) zohid, solih, vazmin purviqor kishi bo\u02bblib, ahli ilmlardan bo\u02bblgan. Xalq orasida solih kishilardan deb yuritilib, hadis ilmi borasida ishonchli kishilardan bo\u02bblgan. Buxoroda istiqomat qilgan. Abulyusr Muhammad ibn Muhammad ibn Husayn Pazdaviy, Abu Bakr Muhammad ibn Hasan ibn Mansur Nasafiy, Abu Ato ibn Ahmad Haraviy kabi allomalardan hadis rivoyat qilishga ruxsat olgan. U 535\/ 1141-yili vafot etgan [44:118].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abulmuayyad Muhammad ibn Ahmad ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Nasr ibn Muso ibn Ahmad Maymurg\u02bbiy Nasafiy (442\/1050-yili tug\u02bbilgan) muhaddis, olim, imom, fozil kishi bo\u02bblgan. Hijoz va boshqa shaharlarga borib, u yerdagi allomalardan hadis eshitgan va rivoyat qilgan. Najmiddin Umar Nasafiyning yozishicha, alloma 442\/1050-yili \u201cMaymurg\u02bb\u201d qishlog\u02bbida tavallud topgan. Manbalarda Muhammad ibn Abdusattor ibn Muhammad Imodiy Kardariydan (vaf. 642\/1244) ta\u02bclim olgani haqida ma\u02bclumot keltirilgan [23:24].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abulabbos Fazl ibn Nasr Maymurg\u02bbiy Samarqandning \u201cMaymurg\u02bb\u201d qishlog\u02bbida tavallud topgan Abbos ibn Abdulloh Samarqandiydan hadis rivoyat qilgan. O\u02bbz navbatida, allomadan faqih Bakr ibn Muhammad ibn Ahmad kabi allomalar hadis rivoyat qilgan [41].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Faxriddin Muhammad ibn Ilyos Maymurg\u02bbiy o\u02bbz zamonasining mashhur faqihlaridan biri bo\u02bblgan. Alloma Kardariyning shogirdi bo\u02bblib, \u201cAl-Hidoya\u201d asarini rivoyat qilgan. Husayn ibn Ali ibn Hujjoj ibn Ali, Hisomuddin Sig\u02bbnoqiylardan tahsil olgan. \u201cFaxriddin\u201d \u2013 \u201cDin faxri\u201d unvonini olgan [24].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqandning Varag\u02bbsar hududiga nisbat berilgan olim \u2013 Abu Zakariyo Yahyo ibn Muhammad Varag\u02bbsariy bo\u02bblib, tarixchi olim Sam\u02bconiy u haqda: \u201cVarag\u02bbsar \u2013 Samarqanddan to\u02bbrt farsax (27-28 km.) uzoqlikdagi qishloq. Xoja Abu Zakariyo Yahyo ibn Muhammad Varag\u02bbsariy bu nisbat bilan mashhur obid va zohid kishi bo\u02bblib, Samarqanddan besh farsax uzoqlikda Varag\u02bbsar rabotining xo\u02bbjayini bo\u02bblgan. Chiroyli yodgorlik meros qolgan. Muhaddislar undan hadis rivoyat qilgan. 230\/844-yil, rabiul avval oyida vafot etgani\u201d haqidagi ma\u02bclumotni keltirgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Istaxriy \u201cYer surati kitobi\u201d asarining \u201cSamarqand ariqlari\u201d bobida keltirgan ma\u02bclumotlarga ko\u02bbra, Varag\u02bbsar so\u02bbg\u02bbdcha so\u02bbz bo\u02bblib, \u201cto\u02bbg\u02bbon boshi\u201d degan ma\u02bcnoni anglatadi. Bu yer daryo suvini ariqlarga taqsimlanish joyi, arabcha tarjimasi \u201cRa\u02bcc as-Sakr\u201d yoki \u201cRa\u02bcc as-Sadd\u201d bo\u02bblib, XI asrda Samarqandda Siqoya boshi (turkiycha \u201cto\u02bbg\u02bbon boshi\u201d) bo\u02bblgan. \u201cSuv tog\u02bblar orasidagi [o\u02bbsha nohiya]dan oqib chiqib, Bunjikatga (\u0628\u0646\u062c\u064a\u0643\u062b), keyin esa \u201cTo\u02bbg\u02bbon boshi\u201d ma\u02bcnosini anglatadigan Varag\u02bbsar (\u0648\u0631\u063a\u0633\u0631) nomli bir yerga yetib boradi. Bu yerdan Samarqand ariqlari ajralib chiqadi va vodiyning g\u02bbarbiy qismida Samarqand tomondagi rustoqlar ularga bevosita tutashadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Vodiyning sharqiy qismidagi ariqlar [esa] Varag\u02bbsar qarshisidagi G\u02bbubor nomli yerdan boshlanadi, chunki aynan shu yerda tog\u02bblar ayrilib, ekin ekish va ariq o\u02bbtkazish mumkin bo\u02bblgan yerlar boshlanadi. Varag\u02bbsardan Nahr Barsh, Nahr Bormish va Nahr Bashmin [nomli] ariqlar boshlanadi\u201d [19:57,204-205].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Varag\u02bbsarda uzumzor va bog\u02bblar bo\u02bblib, ularning egalari xiroj [to\u02bblovi]dan ozod etilgan, buning evaziga esa ularga shu to\u02bbg\u02bbonlarni tuzatib turish [vazifasi] yuklatilgan [19:60].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Varag\u02bbsar (hozirgi Rabotxo\u02bbja)da joylashgan katta ziyoratgoh \u201cXoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariy\u201d nomi bilan ataladi. Mazkur ziyoratgoh Urgut tumani Rabotxo\u02bbja qishlog\u02bbi, hozirgi Zarafshon daryosining irmoqlarga bo\u02bblinish joyi (to\u02bbg\u02bbon boshi)dagi hududda joylashgan bo\u02bblib, X asrlarga qadar Rabotxo\u02bbja \u2013 Varag\u02bbsar nomi bilan atalgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Taniqli olim N.Begaliyev akademik V.V.Bartold bergan ma\u02bclumotga asoslanib,\u00a0\u00a0 Xoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariyni \u201c844-yilda vafot etganini\u201d [31:76-77] qayd qilgan. \u201cQandiya\u201d asari muallifi Xoja Abu Zakariyoni \u201cXoja Zikriyo Isfaroniy\u201d, deb keltirib, uning qabrini \u201cSamarqand daryosi yoqasida, shahardan besh farsax yo\u02bblda\u201d [3:92] joylashganini aytib o\u02bbtgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariy qabr toshida: \u201c&#8230; shayx, zohid, muttaqiy imom Abu Zakariyo ibn Yahyo Varag\u02bbsariy, 230\/844-yil rabiul avval oyida vafot etgani\u201d [50:73-75] qayd etilgan. Bundan ma\u02bclum bo\u02bbladiki, Rabot xo\u02bbja otaning asl ismi Xoja Abu Zakariyo, otasining ismi Yahyo, bobosining ismi esa Muhammad ekani, Varag\u02bbsariy shu yerda yashaganidan dalolat qilsa, u kishi ustozi kabi muhaddislardan biri sanalib, obidu zohidlik darajasiga yetgan mashhur allomalardan bo\u02bblgani ayon bo\u02bbladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sh.Kamoliddinov keltirgan ma\u02bclumotga ko\u02bbra, bu hududdagi eng qadimgi qayroq toshlar samarqandlik shayx Abu Zakariyo ibn Yahyo Varag\u02bbsariy (vaf. 230\/844) va o\u02bbzgandlik shayx Abu Ziyod ibn Ismoil (vaf. 230\/844) ga tegishli [22:134]. Ammo bu qayroq toshlar ham XI asrda, qabrlarga qayroq toshlar qo\u02bbyish ommaviy tarqalganidan keyin qo\u02bbyilgan bo\u02bblishi ham mumkin [29:8-10].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Rabotxo\u02bbja qishlog\u02bbidagi Xoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariy qabri ustiga qachonlardir qurilgan maqbara, vaqt o\u02bbtishi bilan buzilib, o\u02bbz holatini batamom yo\u02bbqotgach, 1970, 1995, 1997-yillarda (eski maqbara g\u02bbishtlaridan foydalangan holda) maqbara bino qilingan [5]. Mazkur maqbara o\u02bbrtasi katta gumbazli, o\u02bbng va chap-yon tomonlari kichik gumbazli tarzda bunyod etilgan. Maqbaraning uch (sharq, janub va shimol) tomonidan kirish eshiklari qo\u02bbyilgan. Asosiy kirish eshigi sharq tomonda bo\u02bblib, dastlab maqbara o\u02bbrtasidagi katta gumbazli xonaga kiriladi. Ushbu xona ko\u02bbrinishidan namoz o\u02bbqishga mo\u02bbljallangan, uning chap tomonining g\u02bbarbi (qiblasi)da Xoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariy qabri joylashgan. Undan sharq tomonda birinchisi xotini, ikkinchisi qizi va oxirgisi noma\u02bclum kishi qabri o\u02bbrin olgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Maymurg\u02bb tarkibida bo\u02bblgan Varag\u02bbsarga arab qo\u02bbshinlari bir necha bor yurish qilgan [47]. Zarafshon daryosi shimolida joylashgan Yorkas (Yarkat) (\u064a\u0627\u0631\u0643\u062b) \u2013 Istaxriy matnlarida \u2013 \u066e\u0627\u0631\u0643\u066e \u0648\u0627\u0631\u0643\u0628 \u0628\u0627\u0631\u0643\u066e shakllarida ham uchraydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ushrusana chegarasidagi rustoq [26:279]. Ushrusanada ham shu nomli qishloq bo\u02bblgan [1:469]. Agar bu nom Borkat (Aborkat) nomining o\u02bbzgargan shakli bo\u02bblmasa, unda turkiy jar \u2013 \u201cjar\u201d so\u02bbzidan yasalgan bo\u02bblishi mumkin [11:238]. Sharqiy Turkistonda ham shu nomli shahar bo\u02bblib, hozir u Yorkent deb ataladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yorkasiy \u2013 \u201cYorkas\u201ddan yasalgan nisba bo\u02bblib, Samarqand shimolida joylashgan qishloqlardan birining nomi. Bu hududdan ham ko\u02bbplab muhaddis olimlar yetishib chiqqan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Muhammad Abdulmulk ibn Husayn ibn Abi Ahmad Matuiy Sahhok Yorkasiy Ustrushonaning \u201cYorkas\u201d qishlog\u02bbida tavallud topgan, keyinchalik Samarqandning \u201cNuqadul ayn\u201d mahallasiga ko\u02bbchib kelib, shu yerda muqim yashagan. Abdulmulk ibn Husayn Yorkasiy hadislarni Tohir ibn Muhammad Nadariy va Abu Bakr Abdulloh ibn Muhammad ibn Ali ibn Tarxon vositasida Muhammad ibn Mohondan rivoyat qilgan. Abdulmulk ibn Husayn Yorkasiydan esa Abulfath Muborak ibn Ismoil Termiziy rivoyat qilgan. Manbalarda Abdulmulk ibn Husayn Yorkasiyning tavallud topgan yoki vafot etgan sanasi haqida biror ma\u02bclumot keltirilmagan [6:69].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abulfazl Muhammad ibn Muhammad ibn Fazl Yorkasiy Husayn ibn Koshafuriydan hadis rivoyat qilgan. Allomadan Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan [6:71].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imron Ibn Muso Yorkasiy hadislarni Abu Rujo Barbariy vositasida Abdusamad ibn Mu\u02bcqildan rivoyat qilgan. O\u02bbz navbatida, Iso ibn Husayn Kasbaviy Imron Ibn Muso Yorkasiydan rivoyat qilgan [6:71].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Muhammad ibn Hasan ibn Ja\u02bcfar ibn Ali ibn Ahmad Yorkasiy (1055-1126) Ustrushonaning \u201cYorkas\u201d qishlog\u02bbida tavallud topgan bo\u02bblib, keyinchalik Samarqandga ko\u02bbchib o\u02bbtadi va shu yerda muqim yashaydi. Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy alloma haqida shunday deydi: \u201cDo\u02bbstimiz Muhammad ibn Muhammad ibn Hasan Yorkasiyning otasi Samarqandda yashab, qozi imom Muhammad ibn Ahmad Xaffofdan fiqh ilmidan ta\u02bclim olgan\u201d. Muhammad ibn Hasan Yorkasiy hadislarni Abu Bakr ibn Hamza Madiniy vositasida qozi Abu Ali Hasan ibn Muhammad ibn Ja\u02bcfar Faqoiydan eshitib, yozib olgan. 520\/1126-yili vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan [6:87].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Burnamaz \u2013 Istaxriy matnlarida \u2013 \u06a1\u0631\u066e\u0645\u062f , \u066e\u0648\u0631\u0645\u064a\u062f , \u0642\u0648\u0631\u0639\u062f , \u0645\u0648\u066e\u0645\u0631\u062f , \u06a1\u0648\u0631\u066e\u0645\u062f kabi shakllarda uchraydi. Ibn Havqalda Furnamad \u0641\u0648\u0631\u0646\u0645\u0630 [19:63]. \u201cF\u201d va \u201cB\u201d harflarining almashuviga qaraganda) bu rustoqning asl nomi Purnamad bo\u02bblsa kerak. Samarqanddan 2 farsax masofada Ushrusana tomonda Burnamaz \u0628\u0648\u0631\u0646\u0645\u0630 nomli qishloq va tuman joylashgan [35:33]. Bu rustoq hozirgi Jizzaxning janubi-sharqidan oqib o\u02bbtuvchi Ravotsoy havzasida joylashgan. Bu yerdagi eng katta qishloq Paymart deb ataladi. Ehtimol uning nomi qadimgi Burnamad nomining buzilgan shaklidir [10:149-152]. Bu rustoqda oqar suv bo\u02bblmagan, uning aholisi faqat yomg\u02bbir suvi va buloqlardan foydalangan [33:40,85].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cBurnamaz\u201d (ba\u02bczi manbalarda Burnamad)dan yasalgan nisba bo\u02bblib, Ustrushonaning Samarqand yaqinidagi qishloqlaridan biri. Burnamadning lug\u02bbaviy ma\u02bcnosi \u201cbug\u02bblanish\u201d so\u02bbzini anglatadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abdurahmon ibn Maoz ibn Husayn Burnamaziy hadislarni Abu Is\u02bchoq Ibrohim ibn Abdulloh Abdiy va Abu Usmon Salim Balxiy vositasida Abu Ma\u02bcshar Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn Maoz ibn Husayn Burnamaziydan hadislarni o\u02bbg\u02bbli Abu Ahmad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Maoz ibn Husayn Burnamaziy va Abdulloh ibn Mas\u02bcud ibn Komil Samarqandiy rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn Maoz Burnamazda hadis aytgan [6:71].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Ahmad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Maoz ibn Husayn Burnamaziy (vaf. 899) yetuk muhaddis olim bo\u02bblib, uning hadis ilmi borasidagi shakllanishida oilaviy muhitning ahamiyati katta bo\u02bblgan. Zero, uning ilk ustozi ham o\u02bbz otasi muhaddis Abdurahmon ibn Maoz bo\u02bblgan. Abdulloh ibn Abdurahmon Burnamaziy hadislarni otasidan rivoyat qilgan. Ali ibn No\u02bbmon Kabuzanjakasiy Abdulloh ibn Abdurahmon Burnamaziydan rivoyat qilgan [6:72].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kabuzanjkat \u0643\u0628\u0648\u0630\u0646\u062c\u0643\u062b \u2013 Istaxriyning matnida \u0643\u066e\u062d\u0648\u066e\u062d\u0643\u062b shakli mavjud. Samarqanddan 2 farsax masofada joylashgan shaharcha [36:345].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kabuzanjikasiy \u2013 \u201cKabuzanjikas\u201ddan yasalgan nisba bo\u02bblib, Samarqanddan ikki farsax uzoqlikda joylashgan shahar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Is\u02bchoq Ibrohim ibn Nasr ibn Anbar ibn Jarir ibn Muhammad ibn Shahuya Zabbiy Kabuzanjikasiy (vaf. 315\/927) Samarqanddan ikki farsax uzoqlikda joylashgan Kabuzanjikas shahriga Marvdan kelgan muhaddis olim. Siqa [45] roviy bo\u02bblib, ko\u02bbplab hadis rivoyat qilgan. Ahmad ibn Nasr Atakiy, Abdulloh ibn Abdurahmon Dorimiy, Said ibn Hoshim Kog\u02bbaziy, Abu Dovud Sulaymon ibn Mabad Sinjiy, Ali ibn Hashram Mabirsamiy va Ali ibn Nazr Marvaziylardan hadis tinglagan, saboq olgan. O\u02bbz navbatida, bir qancha olimlar undan hadis rivoyat qilgan. 315\/927-yilda vafot etgan [37:28].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Nu\u02bcmon ibn Sahl Kabuzanjikasiy (vaf.377\/987) Samarqanddan ikki farsax uzoqlikda joylashgan Kabuzanjikasga mansub muhaddis olim. Kabuzanjikas shahri voliysining maxsus kotib (\u201cAminul hukkam\u201d)ligini qilgan. Ustozlari orasida otasi, Ibrohim ibn Hamdavayh (Hamduya) Ishtixoniy va boshqa muhaddislar o\u02bbrin olgan. Abu Said Abdurahmon ibn Muhammad Idrisiy kabi olimlarga ustozlik qilgan. 377\/987-yilda tug\u02bbilib o\u02bbsgan Kabuzanjikasda vafot etgan [38].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Fotima binti Ali ibn Nu\u02bcmon Kabuzanjikasiy (vaf.380\/990) Samarqanddan ikki farsax uzoqlikdagi Kabuzanjikasga mansub hadis olimi. Muhaddis Abu Bakr Muhammad ibn Alining singlisi. Ustozlari orasida otasi va Nazr ibn Rasul Yazdodiy kabi olimlar o\u02bbrin olgan. Abu Said Idrisiyga ustozlik qilgan. 380\/990-yilda vafot etgan [42].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Vazoriy \u2013 \u201cVazor\u201ddan yasalgan nisba bo\u02bblib, Samarqand shimolida joylashgan qishloqlardan birining nomi. Bu hududdan ham ko\u02bbplab muhaddis olimlar yetishib chiqqan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Is\u02bchoq Ibrohim ibn Ahmad ibn Abdulloh ibn Hasan ibn Solih Xatib Samarqandiy Vazoriy (vaf. 1110) \u201cVazor\u201d qishlog\u02bbining xatibi bo\u02bblib, 480-487\/1087-1094-yillar orasida tug\u02bbilgan. Hofiz Abu Hafs Umar ibn Mansur ibn Habib va boshqa ulamolardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa boshqalar rivoyat qilgan. Umar Nasafiy alloma haqida bunday deydi: \u201cU mening qo\u02bbshnim edi. Mening imlo majlislarimga kelib turar edi. 503\/1110-yil Samarqandda \u201cBaroat\u201d kechasi vafot etdi. Sankdiza qabristoniga dafn etildi\u201d. O\u02bbg\u02bbli Abu Is\u02bchoq Ibrohim ibn Abdulloh Xatib Vazoriy ham solih shayx va xulqi chiroyli kishi bo\u02bblgan [48].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mazohim Siba ibn Nazr ibn Mas\u02bcada ibn Bujayr ibn Nazr ibn Habib Bakriy Vazoriy (vaf. 269\/882) Samarqanddan 4 farsax uzoqlikda joylashgan Vazor qishlog\u02bbiga nisbat berilgan muhaddis olim. Ali ibn Abdulloh Madaniy va Yahyo ibn Ma\u02bcinlardan ta\u02bclim olgan. Abu Iso Termiziy, Muhammad ibn Is\u02bchoq Hofiz Samarqandiy, Hasan ibn Ali Nazr Tusiy, Muhammad ibn Munzir Haraviy va boshqa olimlarga ustozlik qilgan. 269\/882-yilda vafot etgan va Vazor qishlog\u02bbiga dafn etilgan [39].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Muhammad ibn Siba ibn Nazr ibn Masada Vazoriy (vaf.290\/903) Camarqanddan to\u02bbrt farsax uzoqlikda joylashgan Vazor qishlog\u02bbiga nisbat berilgan. Ustozlari orasida otasi Abu Mazohim Siba ibn Nazr, Somoniylar amiri Nasr ibn Ahmad ibn Asad, Abdulloh ibn Abdurahim Samarqandiy va boshqa muhaddis olimlar o\u02bbrin olgan. 290\/903-yilda vafot etgan [37:581-582].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abul Hasan Ali ibn Umar Taqiy ibn Kulsum ibn Ibrohim ibn Abdulloh ibn Abdurahmon Vazoriy Samarqanddan to\u02bbrt farsax uzoqlikdagi Vazor qishlog\u02bbiga mansub muhaddis olim Salmon ibn Ahvas Dabusiy va Abu Iso Muhammad ibn Iso Termiziy kabi olimlardan hadis tinglagan, saboq olgan. Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Umar Vazoriy Muaddib, Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad ibn Shohin Forisiy va ko\u02bbplab boshqa olimlarga ustozlik qilgan [37:581]. Ustozi Iso Termiziyning 279\/892-yilda vafot etgani [30] hisobga olinsa, III\/VIII asr oxirlarida yashaganini taxmin qilish mumkin.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Tadqiqot davomida hijriy ilk uch asrda So\u02bbg\u02bbd vohasidan yetishib chiqib, hadis ilmi shakllanishi va rivojlanishiga hissa qo\u02bbshgan yigirma ikki nafar muhaddis tarixi o\u02bbrganildi. Ularning tarixiga oid nodir qo\u02bblyozma asar va qayroqtoshlar aniqlandi. Muhaddislarning Bunjikatiy, Yorkasiy, Burnamaziy, Vazoriy, Kabuzanjikasiy kabi nisbalar bilan kelgani, So\u02bbg\u02bbd hududida shu nom bilan ataluvchi shahar yoki mavzelar mavjud bo\u02bblganini ko\u02bbrsatadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Geosiyosiy jihatdan janubni shimol bilan, sharqni g\u02bbarb bilan bog\u02bblovchi asosiy markazlardan biri sanalgani sababli So\u02bbg\u02bbd hududi ilm-fan taraqqiy etishida muhim o\u02bbrin tutgan. Shuningdek, mahalliy aholining ilk asrlardan boshlab islom ilmlari rivojlanishi aholi savodxonligi islom kirib kelishiga qadar ham yuqori bo\u02bblganidan dalolat beradi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">So\u02bbg\u02bbdlik muhaddislar \u2013 vohaning nafaqat ma\u02bcnaviy-madaniy taraqqiyoti uchun, balki ijtimoiy-siyosiy sohalarida ham muhim o\u02bbrin tutganini Abu Zakariyo Yahyo ibn Muhammad Varag\u02bbsariy, Abu Nasr Ahmad ibn Ali ibn Hasan ibn Iso Maymurg\u02bbiy, Muhammad ibn Abu Abdulloh Maymurg\u02bbiy, Usmon ibn Yahyo ibn Muhammad Hajjoj Bunjikatiy Samarqandiy kabi olimlar hayoti misolida ko\u02bbrish mumkin.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hijriy ilk uch asrda Buxoro va Samarqand shaharlarida hadis ilmining rivojlanish jarayonini o\u02bbrgansak, birinchi asr mintaqaning fathi va tobeinlar avlodidan boshlangan hadis ilmining mintaqaga kelishi asridir. Ikkinchi asrda esa Buxoro va Samarqand shaharlarida muhaddislar yetishib chiqishi va boshqa ilmiy markazlardan o\u02bblkaga hadis olimlari kelgan asrdir. Movarounnahrda, ayniqsa Buxoro va Samarqand shaharlarida hadis ilmining eng muhim rivojlanish bosqichini ko\u02bbrsatgan asr uchinchi asr bo\u02bbldi. Buxoro va samarqandlik muhaddislarning jins jihatidan tarqalishi o\u02bbrganilganda, ular orasida Fotima binti Ali ibn No\u02bbmon Kabuzanjikasiy (vaf. 380\/990) nomli bir ayol roviy ham bo\u02bblgani ko\u02bbzga tashlanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Buxoro va Samarqand shaharlarida faqatgina hadis ilmi emas, balki tafsir, kalom va fiqh ilmlari ham keng rivojlangan. Bu ilmlarning eng ko\u02bbzga ko\u02bbringan namoyandalari ham ushbu o\u02bblkadan yetishib chiqqan. Ushbu sohaga oid eng qimmatli asarlar ham shu yerda yozilgan.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>Foydalanilgan adabiyotlar:<\/strong><\/span><\/div>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abd al-Karim al-Sam\u02bbani. The Kitab al-Ansab \/ Reproduced facsimile from the manuscript of British Museum with an introduction of by D.S.Margoliouth. \u2013 Leiden-London, 1912. J. XIII.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abu\u02bbl-Kasim Ibn Haukal. Viae et regna, Descriptio ditionis Moslemicae \/ Ed. M.J. de Goeje. \u2013 Bibliotheca Geographorum Arabicorum, pars 2. \u2013 Lugduni Batavorum: E.J.Brill, 1873.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abu Hafs Najmiddin Umar ibn Muhammad an-Nasafiy as-Samarqandiy. Al-qand fi tarixi Samarqand (Qandiya). Tadqiqot, tarjima, so\u02bbzboshi, izoh va lug\u02bbatlar muallifi K. Kattayev. \u2013 Samarqand: So\u02bbg\u02bbdiyona, 1994.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Abu Hafs Umar ibn Muhammad Nasafiy. al-Qand fi zikr ulamo Samarqand \/ Nazar Muhammad Foryobiy tahriri ostida. \u2013 Saudiya Arabistoni: Maktabatul kavsar, 1991.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Amonov M. Xoja Abu Zakariyo Varag\u02bbsariy ziyoratgohi. https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=6950 Respondentlar: Rabotxo\u02bbja mahallasi istiqomat qiluvchi Rahmat bobo Tursunov va Farmon bobo Xudoyberdi o\u02bbg\u02bbli (79 yoshda).<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Atayev M. Jizzax allomalari.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Bartold V.V. Turkestan v epoxu mongolskogo nashestviya \/\/ Bartold V.V. Sochineniya. T. I. \u2013 M.: Vostochnaya literatura, 1963.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Bartold V.V. Turkestan v epoxu mongolskogo nashestviya \/\/ Bartold V.V. Sochineniya. T. I. \u2013 M.: Vostochnaya literatura, 1963. \u2013 B. 97-98; Ibn Xavqal. Suratul arz. Kramer-Yoxannes Xeynd tahqiqi. \u2013 Leyden, 1938. 498-500; Istaxriy, Abu Is\u02bchoq. Masolikul mamolik. \u2013 Bayrut: Dorus sadr, 2004. \u2013 B. 321-323.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Beleniskiy A.M., Bentovich I.B., Bolshakov O.G. Srednevekov\u044by gorod Sredney Azii. \u2013 Leningrad: Nauka LO, 1973.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Gritsina A.A. Ustrushanskiye b\u044bli. \u2013 T.: 2000.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Drevnetyurkskiy slovar. \u2013 Leningrad: Nauka LO, 1969.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibn Haukal. Opus geographicum. Liber imagines terrae. Bibliotheca geographorum arabicorum. J.H. Kramers. \u2013 8 Vol., \u2013 V. II. \u2013 Lugduni Batavorum: Brill, 1967.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Yoqut al-Hamaviy. Mu\u02bcjam al-Buldon. J.3. \u2013 Bayrut: Dar Bayrut, 1984.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Yoqut Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon. Ahmad Noji Jamoliy nashri. \u2013 Qohira, 1906. J. III.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Hudud al-\u02bbAlam, the Regions of the World \/ A Persian geography \/ Translated and explained by V. Minorsky. \u2013 London, 1970.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Jivopis drevnego Pendjikenta. \u2013 Moskva: Izd-vo AN SSSR, 1954.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibn Jarir Tabariy. Tarixut Tabariy. \u2013 Ar-Riyod: Baytul afkorud davliyya, 2005.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibn Xavqal. Suratul arz. Kramer-Yoxannes Xeynd tahqiqi. \u2013 Leyden, 1938.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibn Havqal. Kitob surat al-ard (Yerning surati kitobi). Arab tilidan tarjima, izohlar muallifi Sh.S. Kamoliddin. \u2013 T.: O\u02bbzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2011.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Ibnul Faqih, Abu Abdulloh. Kitobul buldon. Yusuf Hoviy tahqiqi. \u2013 Bayrut, 1996.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Istaxriy, Abu Is\u02bchoq. Masolikul mamolik. \u2013 Bayrut: Dorus sadr, 2004.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Kamoliddin Sh.S. Predaniya o rannix poxodax arabov v Ferganu (Safid Bulan).<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Qurashiy. Javohirul muziyya. J.2.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Qurashiy. Javohirul muziyya. J.2. \u2013 B. 213; Usul faxri-l-islom 5\/14.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Lurye P.B. Istoriko-lingvisticheskiy analiz sogdskoy toponimii. Diss.kand.filol.n. \u2013 Sankt-Peterburg: LO IV RAN, 2004. \u2013 B. 91.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Maqdisiy, Abu Abdulloh. Ahsanut taqosim fi ma\u02bcrifatil aqoliym. Muhammad Amin Dannoviy tahqiqi. \u2013 Bayrut: Dorul kutubil ilmiyya, 2002.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mallaboyev A. O\u02bbzbekistonga islom dinining kirib kelishi va uning ilk ta\u02bclimotlari. https:\/\/e-tarix.uz\/vatan-tarixi\/1079-ozbekistonga-islom.html<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Markaziy Osiyo madaniyati va san\u02bcati: Ilm-fan \/\/ Moziydan taralgan ziyo. \u2013 T.: Sharq, 1998.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Masson M.Ye. Sredneaziatskiye namogiln\u044bye kayraki \/\/ EV, v\u044bp. 11. M.; L.: Izd-vo AN SSSR, 1956.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Mizziy. Tahzibul kamol. J. XXVI. \u2013 B. 252; Zahabiy, Shamsuddin. Siyaru a\u02bclamin nubala. Shuayb Arnavut tahqiqi. \u2013 Bayrut: Muassasatur risala, 1990. J. XIII. \u2013 B. 277.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">N.Begaliyev. Samarqand toponimiyasi. SamDCHTI. \u2013 Samarqand. 2011.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Negmatov N.N. Usrushana v drevnosti i rannem srednevekovye \/\/ Trud\u044b Instituta istorii, arxeologii i etnografii AN TadjSSR. T. 55. \u2013 Stalinabad: Izd-vo AN TadjSSR, 1957. \u2013 B. 30-31, 84; Negmatov N.N., Xmelniskiy S.G. Srednevekov\u044by Shaxristan (Materialnaya kultura Ustrushan\u044b). V\u044bp. 1. \u2013 Dushanbe, 1966. \u2013 B. 191-196.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Negmatov N.N. Usrushana v drevnosti i rannem srednevekovye \/\/ Trud\u044b Instituta istorii, arxeologii i etnografii AN TadjSSR. T. 55. \u2013 Stalinabad: Izd-vo AN TadjSSR, 1957.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Samarkandskiye dokument\u044b XV-XVI vv. o vladeniyax Xodji Axrara v Sredney Azii i Afganistane \/ Faksimile, kriticheskiy tekst, perevod, vvedeniye, primechaniya i ukazateli O.D. Chexovich. \u2013 Moskva: Nauka, 1974.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy, 1980, II: 328; V.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy, 1980, X.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy Abu Sa\u02bcd. al-Ansob. Abdulloh Umar Barudiy tahqiqi. \u2013 Bayrut: Dorul jannon, 1988. J. V.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy Abu Sa\u02bcd. al-Ansob. Abdulloh Umar Barudiy tahqiqi. \u2013 Bayrut: Dorul jannon, 1988. J. V. \u2013 B. 28; Ibnul Asir. Lubob. J. III. \u2013 B. 27; Yoqut Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon. Ahmad Noji Jamoliy nashri. \u2013 Qohira, 1906. J. IV. \u2013 B. 435.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy Abu Sa\u02bcd. al-Ansob. Abdulloh Umar Barudiy tahqiqi. \u2013 Bayrut: Dorul jannon, 1988. J. V. \u2013 B. 581; Nasafiy. al-Qand. \u2013 B. 115-116; Yoqut Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon. Ahmad Noji Jamoliy nashri. \u2013 Qohira, 1906. J. V. \u2013 B. 369.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy. al-Ansob. \u2013 Bayrut: Muhammad Amin Dimaj, 1980. J. IX.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy. Al-ansob. J. 5. \u2013 B. 185; Kitob ulamo van nujum. \u2013 B. 60; Abdulloh Abdulhamid Saad. O\u02bbrta Osiyo olimlari qomusi. \u2013 B. 326.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy. Al-ansob. J. V. \u2013 B. 28; Yoqut Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon. Ahmad Noji Jamoliy nashri. \u2013 Qohira, 1906. \u2013 B. 435.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy. Al-ansob. J.11. \u2013 B. 331; Qurashiy. Javohirul muziyya. J.1. \u2013 B. 246.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sam\u02bconiy. At-taxbir fil mu\u02bcjamil kabir. J.1.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Siqa \u2013 ishonchli (adolati va zehni yuqori darajada bo\u02bblgan roviy).<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Smirnova O.I. Karta verxovyev Zeravshana pervoy chetverti VIII veka \/\/ Stran\u044b i narod\u044b Vostoka, v\u044bp. 2. Geografiya, etnografiya, istoriya. \u2013 Moskva, 1961.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Tabari. Istoriya at-Tabari. Izbrann\u044bye otr\u044bvki. Perevod s arabskogo V.I. Belyayeva. Dopolneniya k perevodu O.G. Bolshakova i A.B. Xalidomirova. \u2013 T.: 1987. \u2013 B.135.; Bartold V.V. Turkestan v epoxu mongolskogo nashestviya. Soch. T.I. \u2013 M.: Vostochnaya literatura, 1963. \u2013 B.249.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Shamsiddin Zahabiy. Siyaru a\u02bclamin nubala. \u2013 J. 19. \u2013 B. 369; Sam\u02bconiy. Al-ansob. J. 5. \u2013 B. 582.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Shamsiddin Zahabiy. Tarixul islam. J.29. \u2013 B. 398; Yoqut Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon. J.5. \u2013 B. 50; Kalobodiy. Bahrul favoid bi ma\u02bcnal axyor 1\/1; Sam\u02bconiy. Al-ansob. J.5. \u2013 B.184.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Epitafii musulmanskix uchen\u044bx Samarkanda (X-XIV veka). Vvedeniye, podgotovka k izdaniyu originaln\u044bx tekstov, perevod\u044b, kommentarii: B.M. Babadjanov, L.N.Dodxudoyeva, A.K.Muminov, U.Rudolf. \u2013 Stambul, 2019. \u2013 S. 73-75.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u015eemsettin Sami. Kamus el-Alam. J. VI.<\/span><\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Otabek MUHAMMADIYEV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktor o\u02bbrinbosari, PhD, <\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>katta ilmiy xodim<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hijriy ilk asrlar (milodiy VII asr)dan boshlab Movarounnahr, ayniqsa ko\u02bbhna Samarqand hududidan ko\u02bbplab olimlar yetishib chiqib, o\u02bblkada islom dinining keng yoyilishi bilan bir qatorda hadis, fiqh, tafsir va aqida kabi islomiy ilmlar rivojiga hissa qo\u02bbshgan. Quyida hudud tarixi, islom dinining kirib kelishi va uning Bunjikat, Maymurg\u02bb, Varag\u02bbsar, Vazor, Yorkas, Burnamaz, Kabuzanjikas kabi shahar va qishloqlaridan &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36448,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[650],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Hijriy ilk asrlar (milodiy VII asr)dan boshlab Movarounnahr, ayniqsa ko\u02bbhna Samarqand hududidan ko\u02bbplab olimlar yetishib chiqib, o\u02bblkada islom dinining keng yoyilishi bilan bir qatorda hadis, fiqh, tafsir va aqida kabi islomiy ilmlar rivojiga hissa qo\u02bbshgan. Quyida hudud tarixi, islom dinining kirib kelishi va uning Bunjikat, Maymurg\u02bb, Varag\u02bbsar, Vazor, Yorkas, Burnamaz, Kabuzanjikas kabi shahar va qishloqlaridan &hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-07-19T03:18:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-07-17T12:33:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz\",\"name\":\"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg\",\"datePublished\":\"2024-07-19T03:18:16+00:00\",\"dateModified\":\"2024-07-17T12:33:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg\",\"width\":660,\"height\":440},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"Hijriy ilk asrlar (milodiy VII asr)dan boshlab Movarounnahr, ayniqsa ko\u02bbhna Samarqand hududidan ko\u02bbplab olimlar yetishib chiqib, o\u02bblkada islom dinining keng yoyilishi bilan bir qatorda hadis, fiqh, tafsir va aqida kabi islomiy ilmlar rivojiga hissa qo\u02bbshgan. Quyida hudud tarixi, islom dinining kirib kelishi va uning Bunjikat, Maymurg\u02bb, Varag\u02bbsar, Vazor, Yorkas, Burnamaz, Kabuzanjikas kabi shahar va qishloqlaridan &hellip;","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2024-07-19T03:18:16+00:00","article_modified_time":"2024-07-17T12:33:01+00:00","og_image":[{"width":660,"height":440,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz","name":"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg","datePublished":"2024-07-19T03:18:16+00:00","dateModified":"2024-07-17T12:33:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/sugddlik.jpg","width":660,"height":440},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=36447&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SO\u02bbG\u02bbDLIK MUHADDISLAR TARIXI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36447"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36449,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36447\/revisions\/36449"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}