{"id":30326,"date":"2023-08-08T15:58:08","date_gmt":"2023-08-08T10:58:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=30326"},"modified":"2023-08-08T15:58:08","modified_gmt":"2023-08-08T10:58:08","slug":"abu-bakr-ahavayniy-mohir-jarroh-va-faylasuf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz","title":{"rendered":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Ahavayniy\u00a0<strong>\u2013\u00a0<\/strong>Somoniylar davrida yashagan faylasuf va tibbiyot olimi. Buxoroda tabiblar oilasida tug\u02bbilgan. Farorudiydagi (Movarounnahrning qadimgi shaharlaridan biri) mashhur hakimning nabirasi bo\u02bblgan. To\u02bbliq ismi Abu Bakr Rabi\u02bc ibn Ahmad Ahavayniy Buxoriy. Abu Hakim, Abu Bakr nomlari bilan mashhur bo\u02bblgan. Alloma ba\u02bczi manbalarda \u201cAjviniy\u201d nisbasi bilan ham kelgan. Yoshligidan tib, mantiq va falsafa ilmlari bilan shug\u02bbullangan. Dastlabki ta\u02bclimni otasidan olgan, keyin Hakim Muhammad Zakariyo Roziy madrasasida o\u02bbqigan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ustozi Abulqosim Tohir ibn Muhammad ibn Ibrohim Muqonaiy Roziy: \u201cAbu Bakr ilmda juda sabr-qanoatli, o\u02bbz davrining yetuk jarrohi, tabib bo\u02bblib yetishdi\u201d, deb ta\u02bcrif bergan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Ahavayniy o\u02bbttiz yil mobaynida ham tabiblik qilgan, saboq bergan. Tibbiyot sohasiga doir \u201cHidoyatul mutallimin fit tib\u201d (\u201cKitobul Hidoya\u201d, \u201cHidoyatul tib\u201d) asarini yozgan. Afsuski, bizgacha uning yagona qo\u02bblyozma nusxasi yetib kelgan. Uch bo\u02bblim va ikki yuz bobdan iborat. Qo\u02bblyozma fors tilining Buxoro shevasida yozilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Birinchi bo\u02bblimda inson salomatligini muvozanatda ushlab turuvchi qon, balg\u02bbam, suyak, asab, mushak, tomir, sariq va qora safrolar haqida ma\u02bclumot berilgan, organlarning vazifalari, kasalliklarning sabab va alomatlarini keltirilgan. Shuningdek, ob-havo va iqlimga oid masalalar hamda epidemik kasalliklarga alohida ta\u02bcrif berilgan. Sog\u02bblom turmush tarzini yo\u02bblga qo\u02bbyish uchun to\u02bbg\u02bbri ovqatlanish, me\u02bcyorda suv ichish va uxlashning ahamiyatli jihatlari yoritilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ikkinchi bo\u02bblimda alloma kasalliklar ro\u02bbyxatini keltirib, ularni davolash usullarini alohida-alohida tushuntirib bergan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Asarning so\u02bbnggi qismi gigiyena, yurak-qon tomir kasalliklari va nefrologiyaga bag\u02bbishlangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Bakr Ahavayniy o\u02bbzidan oldin yashab o\u02bbtgan olimlar va ustozi Abulqosim Roziyning tibbiyot sohasidagi ilmiy merosi bo\u02bbyicha tadqiqot olib borgan. Ularning ma\u02bclumotlari to\u02bbg\u02bbri yoki noto\u02bbg\u02bbri ekanini shaxsiy tajribalarida sinab ko\u02bbrgan. Natijada ba\u02bczi kasalliklar uchun yangi dorilarni kashf qilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Alloma shogirdlariga jarrohlikning murakkab usullarini amaliyotda ko\u02bbrsatib, saboq bergan. \u00a0Shuningdek, u ustozi Muhammad Zakariyo Roziy boshlab bergan tabiatshunoslik (botanika) sohasini rivojlantirgan olimlardan biri hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0Manbalardagi ma\u02bclumotlarga ko\u02bbra, alloma 983 yili Buxoroda vafot etgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0\u201cHidoyatul mutallimin fit tib\u201d asari jarrohlik bo\u02bbyicha forsiyda yozilgan birinchi kitob hamda bizgacha yetib kelgan uchinchi (Abu Mansur Muvofiq Hiraviy \u201cAl-abniya anil haqoiqil adviya\u201d, Ismoil Jurjoniy \u201cKitabu zahiraiy Xorazmshohiy\u201d) forscha qo\u02bblyozma hisoblanadi. Shuningdek, alloma dorishunoslikka doir \u201cQirobodin\u201d (\u201cGirobodin\u201d), odam anatomiyasiga oid \u201cKitobi nabz\u201d va \u201cKitobi tashrih\u201d nomli asarlar ham yozgani haqida ma\u02bclumot mavjud. Lekin ular bugungi kungacha yetib kelmagan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0\u201cHidoyatul mutallimin fit tib\u201d asarini Jalol Matiniy 1965 yili Mashhadda nashr qildirgan. Bugungi kunda asarning qayta ko\u02bbchirilgan qo\u02bblyozma nusxalari Turkiya, Eron va Hindiston kutubxona fondlarida saqlanmoqda. Lekin olimlar, qanchalik ahamiyatli bo\u02bblmasin, o\u02bbz davrida o\u02bbta mashhur bo\u02bblgan bu asar keyingi asrlarda jiddiy, \u00a0tadqiq qilinmaganini qayd etadi.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Iroda DAURB\u0415KOVA, Dildora HALIMOVA,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimlari.<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Turkiya Diyonat vaqfi \u201cIslom ensiklopediyasi\u201d<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0va<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>\u201cIslomdan<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0oldingi<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0Eron tibbiyot tarixi<\/em><\/strong><strong><em>\u201d<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0dagi<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>ma\u02bclumotlar asosida tayyorlandi.<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abu Bakr Ahavayniy\u00a0\u2013\u00a0Somoniylar davrida yashagan faylasuf va tibbiyot olimi. Buxoroda tabiblar oilasida tug\u02bbilgan. Farorudiydagi (Movarounnahrning qadimgi shaharlaridan biri) mashhur hakimning nabirasi bo\u02bblgan. To\u02bbliq ismi Abu Bakr Rabi\u02bc ibn Ahmad Ahavayniy Buxoriy. Abu Hakim, Abu Bakr nomlari bilan mashhur bo\u02bblgan. Alloma ba\u02bczi manbalarda \u201cAjviniy\u201d nisbasi bilan ham kelgan. Yoshligidan tib, mantiq va falsafa ilmlari bilan shug\u02bbullangan. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30324,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[650],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-08-08T10:58:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz\",\"name\":\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg\",\"datePublished\":\"2023-08-08T10:58:08+00:00\",\"dateModified\":\"2023-08-08T10:58:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2023-08-08T10:58:08+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz","name":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg","datePublished":"2023-08-08T10:58:08+00:00","dateModified":"2023-08-08T10:58:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bukhari_buxoriy2023_113.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=30326&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ABU BAKR AHAVAYNIY \u2013 MOHIR JARROH VA FAYLASUF"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30326"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30326"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30327,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30326\/revisions\/30327"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}