{"id":28284,"date":"2023-05-19T08:59:28","date_gmt":"2023-05-19T03:59:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=28284"},"modified":"2023-05-18T17:00:16","modified_gmt":"2023-05-18T12:00:16","slug":"yaxshilik-b%d0%b5rilganlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz","title":{"rendered":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bugungi kunda el tanimagan ayrim kimsalarning ijtimoiy tarmoqlarga chiqib fatvo berayotganini va ba\u02bczilar ularning nomiga hatto \u201cfaqih\u201d so\u02bbzini qo\u02bbshib ishlatayotganining guvohi bo\u02bblayapmiz. Ushbu maqolamizda faqih so\u02bbzi va unga bog\u02bbliq ma\u02bclumotlarni Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam hadislari orqali yoritib, e\u02bctiboringizga havola qilamiz.<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u0642\u0627\u0644 \u062d\u0645\u064a\u062f\u064f \u0628\u0646\u064f \u0639\u0628\u062f\u0650 \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0627\u0646: \u0633\u0645\u0639\u062a\u064f \u0645\u0639\u0627\u0648\u064a\u0629\u064e \u0628\u0646\u064e \u0623\u0628\u064a \u0633\u0641\u064a\u0627\u0646\u064e \u0631\u0636\u064a \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0646\u0647 \u064a\u0642\u0648\u0644: \u0633\u0645\u0639\u062a\u064f \u0627\u0644\u0646\u0628\u0649\u0651\u064e \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645 \u064a\u0642\u0648\u0644\u064f: \u201c\u0645\u064e\u0646\u0652 \u064a\u064f\u0631\u0650\u062f\u0650 \u0627\u0644\u0644\u0647\u064f \u0628\u0650\u0647\u0650 \u062e\u064e\u064a\u0652\u0631\u064b\u0627 \u064a\u064f\u0641\u064e\u0642\u0650\u0651\u0647\u0652\u0647\u064f \u0641\u064a \u0627\u0644\u062f\u0650\u0651\u064a\u0646\u0650\u060c \u0648\u064e\u0625\u0650\u0646\u064e\u0651\u0645\u064e\u0627 \u0623\u064e\u0646\u064e\u0627 \u0642\u064e\u0627\u0633\u0650\u0645 \u0648\u064e\u0627\u0644\u0644\u0647\u064f \u064a\u064f\u0639\u0652\u0637\u0650\u064a\u060c \u0648\u064e\u0644\u064e\u0646\u0652 \u062a\u064e\u0632\u064e\u0627\u0644\u064e \u0647\u064e\u0630\u0650\u0647\u0650 \u0627\u0644\u0623\u064f\u0645\u064e\u0651\u0629\u064f \u0642\u064e\u0627\u0626\u0650\u0645\u064e\u0629\u064b \u0639\u064e\u0644\u064e\u0649 \u0623\u064e\u0645\u0652\u0631\u0650 \u0627\u0644\u0644\u0647\u0650 \u0644\u064e\u0627 \u064a\u064e\u0636\u064f\u0631\u064f\u0651\u0647\u064f\u0645\u0652 \u0645\u064e\u0646\u0652 \u062e\u064e\u0627\u0644\u064e\u0641\u064e\u0647\u064f\u0645\u0652 \u062d\u064e\u062a\u064e\u0651\u0649 \u064a\u064e\u0623\u0652\u062a\u0650\u064a\u064e \u0623\u064e\u0645\u0652\u0631\u064f \u0627\u0644\u0644\u0647\u0650\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">71 \u2013 Humayd ibn Abdurahmon dedilar: Men Muoviya roziyallohu anhuni bunday deb aytayotganlarini eshitdim: \u201cMen Payg\u02bbambar sollallohu alayhi vasallamni:\u00a0<strong>\u201cAlloh kimga yaxshilikni ravo ko\u02bbrsa, uni dinda faqih (<\/strong>din olimi<strong>) qilib qo\u02bbyadi.Men faqat (<\/strong>o\u02bbljalarni<strong>) taqsimlovchiman, uni beruvchisi Allohdir. Bu ummat Allohning amri kelguncha (<\/strong>ya\u02bcni, qiyomat kuni kelguncha<strong>), ularga qarshi chiqayotganlarning zarari tegmay Alloh taoloning amrida (<\/strong>ya\u02bcni, haq dinda<strong>) mudom sobit bo\u02bbladi\u201d,<\/strong>\u00ad deb aytayotganlarini eshitdim.\u00a0<em>Imom Buxoriy rivoyati.<\/em>\u00a0(<em>Olti sahih hadis to\u02bbplamlari mualliflari bu hadisning sahihligida ittifoqdirlar).<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muoviya ibn Abu Sufyon roziyallohu anhu \u2013 Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga kelgan vahiyni yozadigan kotiblari bo\u02bblgan, Makka fathi kuni taxminan 19 yoshida islomni qabul qilgan. Xalifa Umar ibn Xattob tomonidan Shom o\u02bblkasiga voliy (hokim) etib tayinlangan. Hijratning oltmishinchi yili Damashqda, 78 yoshida vafot etgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Ushbu hadisning ahamiyati:<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ilm inson hayotida eng muhim ne\u02bcmatlardan biri bo\u02bblib, jamiyat taraqqiyotining muhim omillaridan sanaladi. Alloh taolo ilmli bandalarini darajasini baland qilib, olimlarning fazilati haqida:<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\ufd3f\u0642\u064f\u0644\u0652 \u0647\u064e\u0644\u0652 \u064a\u064e\u0633\u0652\u062a\u064e\u0648\u0650\u064a \u0627\u0644\u064e\u0651\u0630\u0650\u064a\u0646\u064e \u064a\u064e\u0639\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f\u0648\u0646\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u064e\u0651\u0630\u0650\u064a\u0646\u064e \u0644\u0627 \u064a\u064e\u0639\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f\u0648\u0646\u064e\ufd3e<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201c\u2026.Ayting: \u201cbiladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo\u02bblurmi?!\u201d\u2026\u201d, \u00ad deydi<\/strong>[1].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ilmning inson hayotida nechog\u02bblik katta o\u02bbrin tutishi mazkur oyatdan ham\u00a0 ma\u02bclum bo\u02bbladi, chunki har bir millatning salohiyati, kuch\u00ad-qudrati va kelajagi uning olimlari bilan belgilanadi. Jumladan, Payg\u02bbambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam bu haqda: \u201cBeshikdan qabrgacha ilm izlang\u201d, \u201cIlm olish har bir erkagu ayol mo\u02bbmin\u00ad-musulmonga farzdir\u201d, deb bizlarni ilm sari intilishga buyurganlar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Yuqoridagi hadisda ham payg\u02bbambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam ilmli bo\u02bblishga, xossatan din ilmini chuqur o\u02bbrganishga chaqiradilar. Inson shar\u02bciy ilm talabida bo\u02bblib, Alloh taoloning dinida yetuk ilmga ega bo\u02bblishi yoki talabi ilm yo\u02bblini ixtiyor etishi ham unga berilgan ilohiy inoyat hisoblanadi. Kimga din ilmi, shariat ilmidan berilgan bo\u02bblsa, Qur\u02bcon oyatlari va hadislarning aqidaviy va fiqhiy mohiyatini chuqur anglaydigan faqih bo\u02bblsa, bu Alloh taoloning unga ulug\u02bb yaxshiligi ekanligini ma\u02bclum qiladi. Bu Qur\u02bconi karimda ham o\u02bbz ifodasini topgan. Alloh taolo Baqara surasining 269\u00ad-oyatida:<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\ufd3f<\/strong><strong>\u064a\u064f\u0624\u0652\u062a\u0650\u064a \u0627\u0644\u0652\u062d\u0650\u0643\u0652\u0645\u064e\u0629\u064e \u0645\u064e\u0646 \u064a\u064e\u0634\u064e\u0627\u0621\u064f \u06da \u0648\u064e\u0645\u064e\u0646 \u064a\u064f\u0624\u0652\u062a\u064e \u0627\u0644\u0652\u062d\u0650\u0643\u0652\u0645\u064e\u0629\u064e \u0641\u064e\u0642\u064e\u062f\u0652 \u0623\u064f\u0648\u062a\u0650\u064a\u064e \u062e\u064e\u064a\u0652\u0631\u064b\u0627 \u0643\u064e\u062b\u0650\u064a\u0631\u064b\u0627 \u06d7 \u0648\u064e\u0645\u064e\u0627 \u064a\u064e\u0630\u0651\u064e\u0643\u0651\u064e\u0631\u064f \u0625\u0650\u0644\u0651\u064e\u0627 \u0623\u064f\u0648\u0644\u064f\u0648 \u0627\u0644\u0652\u0623\u064e\u0644\u0652\u0628\u064e\u0627\u0628\u0650<\/strong><strong>\ufd3e<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cU O\u02bbzi istagan kishilarga hikmat (<\/strong>foydali bilim<strong>) beradi. Kimga hikmat berilgan bo\u02bblsa, darhaqiqat, unga ko\u02bbp yaxshilik berilibdi. Va\u02bcz\u00ad-eslatmalarni faqat ahli donishlargina oladilar\u201d<\/strong>[2] deb ilm\u00ad-ma\u02bcrifatning berilishi insonga ulkan ilohiy ne\u02bcmat ekanligini bayon qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Alloh taolo olimlarning ismini muqaddas qilib, xalqlari orasidan O\u02bbzi yaxshi ko\u02bbrganlarini bu martaba bilan ne\u02bcmatladi. Olimlarni hidoyatga boshlab, ular sababli bandalari orasidan o\u02bbzi yaxshi ko\u02bbrgan bandalarini hidoyat bilan ziynatladi. Olimlarni boshqalarga nisbatan afzal qilib, ularga ilm va hikmatni o\u02bbrgatdi. Ularni dinda faqih (donishmand, bilimdon) qilib, dinning ta\u02bcvilotlarini[3] qalblariga joyladi va shu orqali O\u02bbzining hanif dinini qoim qildi. Olimlarning darajasini ilm bilan ko\u02bbtarib, halimlik bilan ziynatladi.Ular sabab halol va harom, haq va botil, foyda va zararlar ma\u02bclum bo\u02bbladi. Olimlar bandalarning yo\u02bbl ko\u02bbrsatuvchi chiroqlari, bu ummatning ustunlari va hikmat bulog\u02bbidirlar. Bu holat har bir zamon va har bir vaqtda shundaydir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shuning uchun Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham o\u02bbzlarining bu hadislarida: \u201cAlloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih (donishmand) qilib qo\u02bbyadi,\u201d[4] deb kishini o\u02bbz dinida faqihlik darajasida ilm sohibi bo\u02bblishi unga berilgan ulkan yaxshiliklardan biri ekanligini ta\u02bckidladilar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Hadisning umumiy ma\u02bcnosi:<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cAlloh kimga yaxshilikni ravo ko\u02bbrsa, uni dinda faqih (<\/strong>donishmand<strong>) qilib qo\u02bbyadi\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Darhaqiqat, bu din fahm va ilmning qoim turishi ila oliy darajaga erishdi. Alloh taolo xalqlari orasida olimlarning darajasini baland qildi. Shuningdek, boshqa olimlardan dinda faqih bo\u02bblganlarining darajasini baland qildi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Faqih \u2013 shariat hukmlarini eng nozik jihatlarigacha tushunadigan, yuksak malakaga ega bo\u02bblgan donishmand kishiga aytiladi. Shayx Juzjoniy \u201cfaqih\u201d atamasiga quyidagicha ta\u02bcrif beradi: \u201cFaqih\u201d, ya\u02bcni fiqh olimi bo\u02bblmoq uchun faqatgina shariat hukmlarini yuzaki bilib, yod olish yetarli emas, balki ushbu hukmlarning butun sabab va hikmatlarini bilmoq va shariat asoslarini anglamoq zarurdir. Shuning uchun ham shariat hukmlarini sodda uslubda bilgan kishi olim deyilsa ham, faqih deyilmaydi. Fiqhshunos olimlarning ta\u02bckidlashicha, ilm va fiqh orasida har kim ham anglay olmaydigan farq bor. Ya\u02bcni ilm umumiy ma\u02bcnoda, fiqh esa xos ma\u02bcnoda ishlatiladi. Shu sababli har bir faqih olim bo\u02bbladi, ammo har bir olim faqih emasdir\u201d[5].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham o\u02bbzlarining hadisi shariflarida kimga shariat ilmi berilgan bo\u02bblsa, Alloh taoloning yaxshi ko\u02bbrgan bandalari ekanligini, faqihlar ham o\u02bbzlariga berilgan buyuk ne\u02bcmat \u2013 shariat ilmining qadriga yetish lozim ekanligiga ishora qildilar. Zero, bu ilm hammaga ham berilavermaydi, aksincha, Alloh taolo uni jamiyat orasidan bunga salohiyati bor kishilargagina muyassar ko\u02bbradi. Ushbu hadisning zamirida ikkinchi botiniy ma\u02bcno ham mavjud. Ya\u02bcni kim dinda shariat ahkomlarini bajarish uchun o\u02bbziga yetarli ilmni olmagan bo\u02bblsa-\u00adyu, yana ulamolarga yaqin bo\u02bblishga ham intilmasa, demak Alloh taolo unga yaxshilikni iroda qilmabdi. Chunki inson shariat ilmi bilan dunyo va oxirat saodatiga yetadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shuningdek, Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam boshqa hadislarida din ilmini o\u02bbrgangan har bir kishi faqih bo\u02bblavermasligini, aksincha din ilmini yuzaki o\u02bbrgangan soxta va fitnachi faqihlar ham borligini aytib, ulardan ehtiyot bo\u02bblishga chaqirganlar:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ibn Mojadan rivoyat qilingan hadisda bu haqda shunday deyiladi:<\/span><\/p>\n<p dir=\"rtl\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>255-\u00a0\u0639\u0646 \u0627\u0628\u0646 \u0639\u0628\u0627\u0633\u060c \u0639\u0646 \u0627\u0644\u0646\u0628\u064a \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645 \u0642\u0627\u0644: \u201c\u0625\u0646 \u0623\u0646\u0627\u0633\u0627 \u0645\u0646 \u0623\u0645\u062a\u064a \u0633\u064a\u062a\u0641\u0642\u0647\u0648\u0646 \u0641\u064a \u0627\u0644\u062f\u064a\u0646\u060c \u0648\u064a\u0642\u0631\u0621\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646\u060c \u0648\u064a\u0642\u0648\u0644\u0648\u0646: \u0646\u0623\u062a\u064a \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u0627\u0621 \u0641\u0646\u0635\u064a\u0628 \u0645\u0646 \u062f\u0646\u064a\u0627\u0647\u0645\u060c \u0648\u0646\u0639\u062a\u0632\u0644\u0647\u0645 \u0628\u062f\u064a\u0646\u0646\u0627. \u0648\u0644\u0627 \u064a\u0643\u0648\u0646 \u0630\u0644\u0643! \u0643\u0645\u0627 \u0644\u0627 \u064a\u062c\u062a\u0646\u0649 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0642\u062a\u0627\u062f \u0625\u0644\u0627 \u0627\u0644\u0634\u0648\u0643\u060c \u0643\u0630\u0644\u0643 \u0644\u0627 \u064a\u062c\u062a\u0646\u0649 \u0645\u0646 \u0642\u0631\u0628\u0647\u0645 \u0625\u0644\u0627 \u201d \u0642\u0627\u0644: \u0645\u062d\u0645\u062f \u0628\u0646 \u0627\u0644\u0635\u0628\u0627\u062d\u060c \u0643\u0623\u0646\u0647 \u064a\u0639\u0646\u064a \u201c\u0627\u0644\u062e\u0637\u0627\u064a\u0627\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abdulloh ibn Abbosdan rivoyat qilinadi: Nabiy sollallohu alayhi vasallam:<strong>\u00a0\u201cMening ummatimdan bir toifa odamlar paydo bo\u02bbladi. Ular din ilmini juda tez (<\/strong>yuzaki<strong>) egallaydilar va Qur\u02bcon ham o\u02bbqiydilar. Ular: Boshliqlarimizga borib ularning molu davlatlarini tortib olamiz va o\u02bbzlarini dinimizdan chetlatamiz (<\/strong>ya\u02bcni kofir deb e\u02bclon qilamiz<strong>), deb aytadilar. Bunday qilish mumkin emas! Qatoda (<\/strong>aloe guldan<strong>) tikandan boshqa narsa hosil qilib olinmaganidek, ularga yaqin bo\u02bblishdan xatolardan boshqa narsa olinmaydi,\u201d\u00a0<\/strong>dedilar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hadis matniga e\u02bctibor qiladigan bo\u02bblsak, bu yerda din ilmini juda tez, ya\u02bcni yuzaki egallaydigan \u201cfaqihlar\u201d paydo bo\u02bblishidan ogoh etilmoqda va ularga ergashish u yoqda tursin, hatto yaqiniga bormaslik buyurilmoqda.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bugungi kunda musulmonlar duch kelayotgan fitnalarning eng zararlisi va xatarlisi Islom dinining asosiy manbasi bo\u02bblgan Qur\u02bconi karim oyatlari va Payg\u02bbambarimiz hadislarini din ilmini yuzaki o\u02bbrgangan chalasavod \u201cfaqihlar\u201d tomonidan noto\u02bbg\u02bbri talqin etilmog\u02bbi hisoblanadi. Chunki ayrim odamlar ularni faqih sanab aytgan so\u02bbzlarini qabul qilishadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hadisda ta\u02bcriflanganidek, dinimiz va aqidamiz borasida yetarli ilmga ega bo\u02bblgan, Alloh taolo yaxshilikni ravo ko\u02bbrgan ulamolarimizga yaqin bo\u02bblishimiz, ularning ko\u02bbrsatmalariga amal qilishimiz eng maqbul va to\u02bbg\u02bbri yo\u02bbl hisoblanadi. Sof islomiy e\u02bctiqod va tushunchalarni noto\u02bbg\u02bbri talqin qilayotgan va musulmonlar orasida fitna qo\u02bbzg\u02bbashga intilayotgan fitnachi \u201cfaqih\u201dlarning yolg\u02bbonlariga aldanib qolmasligimiz zarur.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cmen faqat (o\u02bbljalarni) taqsimlovchiman, uni beruvchisi Allohdir\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam janglardan tushgan o\u02bbljalarni sahobalarga taqsimlab berar edilar. Ularning ba\u02bczilariga taqozosiga ko\u02bbra ko\u02bbproq o\u02bbljadan berar edi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bu ishlarining hikmatiga tushunmagan sahobalardan ba\u02bczilari bunga e\u02bctiroz bildirdilar. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ularga: Bu o\u02bbljalarni beruvchisi Alloh, men faqat ularni Alloh taolo buyurganidek Allohni berganini taqsimlab beruvchiman, xolos. Vahiyda nima buyurilsa, men o\u02bbshani bajaruvchiman. Buni faqat shariat ilmi berilgan kimsalargina anglab yetadilar, degan ma\u02bcnoda yuqoridagi hadisni aytdilar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cBu ummat Allohning amri kelguncha (<\/strong>ya\u02bcni, qiyomat kuni kelguncha<strong>), ularga qarshi chiqayotganlarning zarari tegmay Alloh taoloning amrida (<\/strong>ya\u02bcni, haq dinda<strong>) mudom sobit bo\u02bbladi\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriy hazratlari: Rasulullohning\u00a0<strong>\u201cBu ummat\u201d\u00a0<\/strong>degan so\u02bbzlaridan murod \u201cilm ahli\u201d nazarda tutilgan, deydilar. Imom Navaviy \u201cBu ummat\u201d so\u02bbzidan murod, mo\u02bbminlarning bir toifasidirki, ular orasida faqihlar ham, muhaddislar ham bor, deydilar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cAllohning amri (ishi) kelguncha\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hadisdagi bu so\u02bbzning ma\u02bcnosini ulamolarimiz \u201cBu ummat ichidagi bir toifa, ya\u02bcni ulamolar to qiyomatga yaqin vaqtgacha Alloh taoloning haq dini bo\u02bblgan Islom dinini qoim qilish va dinni turli fitnachilardan himoya qilishda mudom bo\u02bbladilar\u201d, deb tafsir qilishgan. Chunki qiyomat qoim bo\u02bbladigan vaqtda boshqa hadislarda xabar berilganidek, yer yuzida birorta tirik mo\u02bbmin kishi bo\u02bblmaydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u201cularga qarshi chiqayotganlarning zarari ularga tegmaydi\u201d,<\/strong>\u00a0ya\u02bcni musulmonlarga qarshi turli fitnalar va urushlarni keltirib chiqarayotganlar musulmonlarni haq din \u2013 Islomdan adashtira olmaydilar, musulmonlarning sof e\u02bctiqodlariga zarar yetkazolmaydilar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shuningdek, ushbu Hadisi sharifdan yana quyidagi foydalarni xulosa qilishimiz mumkin.<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Faqihlar Alloh taoloning yaxshi ko\u02bbrgan bandalari ekanligi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Faqih kishini hurmat qilish, uni din ahkomlari to\u02bbg\u02bbrisidagi so\u02bbzlariga amal qilish kerakligi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ulamolarning boshqa odamlarga nisbatan fazilatli ekanligi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Dinda faqih bo\u02bblgan olimni boshqa olimlardan fazilatli ekanligi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Dinda faqih bo\u02bblmagan, islomning mohiyati va qonun\u00ad-qoidalarini bilmagan kishi din ilmiga oid masalalarni ulamolar tan olgan faqihdan so\u02bbrab bilmog\u02bbi zarurligini.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bandalarning rizqini beruvchi zot Alloh taolo ekanligi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Musulmonlar agar sof e\u02bctiqodlaridan adashmay, soxta faqihlar aldoviga tushib qolmay dinlariga amal qilsalar, ularga qarshi bo\u02bblganlarning hech biri zarar berolmasligini ushbu hadisdan anglab yetamiz.<strong>\u00a0<\/strong><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">[1] Qur\u02bconi karim\u00a0 ma\u02bcnolarining tarjima va tafsiri muallifi Shayx Abdulaziz Mansur. \u00ad\u2013 T.: TIU. 2006. Zumar surasi. 9-oyat.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">[2] Baqara surasi, 269\u00ad-oyat.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u00a0[3] Hukm va mohiyatlari<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">[4] Muhammad ibn Iso ibn Savra Termiziy. Sunanu Termiziy. 5-\u00adjuz, \u2013 Bayrut. Daru ihyou\u00adt\u00ad turos. 2645\u00ad-hadis.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">\u00a0[5] Abdulhakim Shar\u02bciy Juzjoniy. \u201cBuxorolik buyuk faqih Abu Zayd Dabusiy\u201d. \u2013T.: TIU. 2007. \u2013B.7.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Nodir QOBILOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bugungi kunda el tanimagan ayrim kimsalarning ijtimoiy tarmoqlarga chiqib fatvo berayotganini va ba\u02bczilar ularning nomiga hatto \u201cfaqih\u201d so\u02bbzini qo\u02bbshib ishlatayotganining guvohi bo\u02bblayapmiz. Ushbu maqolamizda faqih so\u02bbzi va unga bog\u02bbliq ma\u02bclumotlarni Payg\u02bbambarimiz sollallohu alayhi vasallam hadislari orqali yoritib, e\u02bctiboringizga havola qilamiz. \u0642\u0627\u0644 \u062d\u0645\u064a\u062f\u064f \u0628\u0646\u064f \u0639\u0628\u062f\u0650 \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0627\u0646: \u0633\u0645\u0639\u062a\u064f \u0645\u0639\u0627\u0648\u064a\u0629\u064e \u0628\u0646\u064e \u0623\u0628\u064a \u0633\u0641\u064a\u0627\u0646\u064e \u0631\u0636\u064a \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0646\u0647 \u064a\u0642\u0648\u0644: \u0633\u0645\u0639\u062a\u064f &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28282,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-05-19T03:59:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-05-18T12:00:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz\",\"name\":\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg\",\"datePublished\":\"2023-05-19T03:59:28+00:00\",\"dateModified\":\"2023-05-18T12:00:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2023-05-19T03:59:28+00:00","article_modified_time":"2023-05-18T12:00:16+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz","name":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg","datePublished":"2023-05-19T03:59:28+00:00","dateModified":"2023-05-18T12:00:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/bukhari_buxoriy2023_80.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=28284&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"YAXSHILIK B\u0415RILGANLAR"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28284"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28284"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28285,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28284\/revisions\/28285"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}