{"id":26497,"date":"2023-02-06T17:03:39","date_gmt":"2023-02-06T12:03:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26497"},"modified":"2023-02-06T17:03:39","modified_gmt":"2023-02-06T12:03:39","slug":"shayx-faxriddin-iroqiy-ta%ca%bclimoti-va-alish%d0%b5r-navoiy-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz","title":{"rendered":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ulug\u02bb alloma, tasavvuf olimi va islom shoiri Faxriddin Iroqiy (1213-1289) Alisher Navoiyning ma\u02bcnaviy ustozlaridan biri sanaladi. Chunki Navoiy bu ulug\u02bb zotning \u201cLama\u02bcot\u201d asarini katta ishtiyoq bilan mutolaa qilgan. Binobarin, Navoiyning iltimosi bilan Jomiy tomonidan yozilgan\u00a0<strong><em>\u201cAshi\u02bcat ul-lama\u02bcot\u201d<\/em><\/strong>\u00a0asari ham aynan Faxriddin Iroqiyning \u201cLama\u02bcot\u201d nomli risolasiga maxsus sharhdir:\u00a0<em>\u201c\u2026\u201cAshi\u02bca\u201d durkim, barqining taloloyidin xira ko\u02bbzlarga ochig\u02bbliq va ulfat shamoili quds gulshanidin ruh dimog\u02bbig\u02bba yetkurur\u201d. \u201cMaxdumi Nuran(Jomiy) bu xoksor(Navoiy) iltimosi bila ul kitob sharhida (\u201cLama\u02bcot\u201d) \u201cAshi\u02bcat\u201dni bitdilarki, mutolaa qilib maonidin fayz olg\u02bbaylar va aning anfositin bu bilimda bilg\u02bbaylar\u201d.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><strong>[1]<\/strong><\/a><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Chunonchi, Navoiy \u201cNasoyim ul-muhabbat\u201d asaridagi Shayx Faxriddin Iroqiyga bag\u02bbishlangan maqolasini \u201cLamo\u02bcat\u201d sohibiridur\u201d, degan ta\u02bckiddan boshlagani ham bejiz emas. Negaki, o\u02bbrta asrlarda bu kitob shayxning nomi kabi juda mashhur bo\u02bblgan. Hatto \u201cMajolis un-nafois\u201dda yozilishicha, Bobur Qalandar nomi bilan tanilgan temuriy mirzo Abulqosim Bobur singari hukmdorlar ham \u201c\u201cLamo\u02bcat\u201d mutolaasi bilan mashg\u02bbul bo\u02bblishgan.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sohibdevon Shayx Faxriddin Iroqiy katta shoir bo\u02bblgan. Faxriddin Iroqiyning she\u02bcrlari ham o\u02bbz davrida xalq orasida mashhur bo\u02bblgan:<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Dil shavqidan gul kabi ochilsa ishqdir,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Zehning yana ishq ramzini bilsa ishqdir.<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>O\u02bbzingga o\u02bbzingni begona qilsa ishqdir,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Boshingdan uning lutfi sochilsa ishqdir.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Navoiy \u201cMahbub ul-qulub\u201dda ham shayxni<em>\u00a0\u201cbenazir va yagona, millat va dinning faxri bo\u02bblmish Shayx Iroqiydirkim, so\u02bbzlarida ma\u02bcnolar, jumlalarida fikrlar porlab turgan asarlar egasidir\u201d,<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn4\" name=\"_ftnref4\"><strong>[4]<\/strong><\/a>\u2013<\/em>deb ta\u02bcriflagan.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Ulki<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0fano kuyida boqiy edi,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Faxri zamon Shayxi Iroqiy edi.<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Ko\u02bbngli aning maxzani asrori ishq,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Nutqi aning abri guharbori ishq.<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Ishq o\u02bbtidin anga muxammar sirisht,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Ishq hurufidin anga sarnavisht.<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Lek bu ishq o\u02bbtini da\u02bcvo bila,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Yopib edi pardai taqvo bila.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0Shayx bolaligidan Qur\u02bconi Karimni yod olgan. U ilohiy kitobni o\u02bbqiganda, hamshaharlari-hamadonliklar hayratga tushishgan: \u201c<em>Kichik yoshida Qur\u02bconi hifzi qilib erdi va asru xuyu o\u02bbqur erdi\u2026Barcha Hamadon ahli aning sheftasi edi.\u201d<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn6\" name=\"_ftnref6\"><strong>[6]<\/strong><\/a>\u00a0<\/em>17 yoshidan boshlab u Hamadon madrasalarida dars bergan. Keyinchalik tariqat yo\u02bblini tanlab, so\u02bbfiylar safiga qo\u02bbshilgan. Mo\u02bblton shahriga borib, Shayx Bahouddin Zakariyo suhbatiga yetishib, unga murid tushgan: \u201c<em>Derlarki, chun Shayx ani xilvatqa o\u02bblturtti va oning chillasidin bir vajh o\u02bbtti. Anga vajde (ilohiy jazava) yetishtiki, holi mustavli bo\u02bbldi va bu g\u02bbazalni dediki,<\/em><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>Bayt:<\/em>\u00a0<strong><em>Vaqtiki, qadahga sharob qo\u02bbydilar,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Avvalo mast soqiy ko\u02bbzidan qarz oldilar.<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn7\" name=\"_ftnref7\"><em><strong>[7]<\/strong><\/em><\/a><em>\u00a0<\/em><\/span><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u00a0Shayx ushbu she\u02bcrni baland ovoz bilan o\u02bbqir va yig\u02bblar edi. Bu holni xonaqoh ahli ko\u02bbrib, bu holat \u201cdarveshlar tariqining xilofi toptilarki, Shayx tariqi xilvatda zikru muroqaba ishtig\u02bbolidin o\u02bbzga ish bo\u02bblmas erdi. Ani inkor suratida Shayx (Bahouddin Zakariyo) arzig\u02bba yetkurdilar. Shayx dediki, sizlarga bulardin man\u02bcdur. Anga man\u02bc yo\u02bbqdur. Necha kun mundir o\u02bbtti, Shayxning muqarriblaridin birining guzari xarobotqa tushti. Eshittiki, ul g\u02bbazalni xarobatiylar changu chag\u02bbona bila o\u02bbqur erdilar. Shayx dedi: Ne eshitting, ado qil! Bu g\u02bbazal adosida tafahhusqa chun yettikim,<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bayt:\u00a0<strong><em>O\u02bbz sirlarini o\u02bbzlari fosh etib,<\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Iroqiyni<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0nega badnom qildilar?<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a><\/span><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shundan so\u02bbng Bahouddin Zakariyo Iroqiyning manzili-Xarobatga yo\u02bbl oladi. Iroqiy tashqariga chiqib, ulug\u02bb shayxning oyog\u02bbiga boshini qo\u02bbyadi. Shayx muborak qo\u02bbli bilan shogirdining boshini tuproqdan ko\u02bbtarib, xirqa kiygizadi. Faxriddin Iroqiy yigirma besh yil Shayx Zakariyoga xizmat qiladi. Ustozi vafotidan so\u02bbng uni o\u02bbz o\u02bbrniga xalifa qilib qoldiradi. Biroq,\u00a0<em>\u201criyoyi\u00a0 so\u02bbfilar Shayxning iltifotin bu martabada aning jonibi ko\u02bbrdilar. Hasad irqlari harakatga kelib, vaqt podshohig\u02bba yetkurdilarki, aning aksar avqoti she\u02bcr bila o\u02bbtar va sohibjamol yigitlar bila suhbat tutar. Anga shayx xilofati istihqoqi yo\u02bbqdur. Chun\u00a0 shayx Iroqiyg\u02bba bu ma\u02bclum bo\u02bbldi. Haramayni sharafayn (Haj) safari ixtiyor qilib, ul davlatqa musharraf bo\u02bblg\u02bbondin so\u02bbngra Rum sori tushti.\u201d<\/em><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>\u00a0Faxriddin Iroqiy Makka ziyoratiga borib, Bag\u02bbdodda Shahobiddin Suhravardiy suhbatidan bahramand bo\u02bblgan. Keyin Rumda Sadriddin Qunaviy huzuriga borgan va u yerda esa \u201cLamo\u02bcat\u201d\u00a0 asarini yozgan:\u00a0<em>\u201cShayx Sadriddin Qunaviy suhbatig\u02bba yetib, tarbiyatlar topti va jame\u02bcki Shayx xizmatida \u201cFusus\u201d o\u02bbqiydur erdilar, istimo\u02bc qildilar (tingladilar) va aning istimo\u02bci asnosida \u201cLamo\u02bcat\u201d bitidi va Shayx nazarig\u02bba kelturdi. Shayx pisand qilib, qabul raqamin ul sharif risolag\u02bba tortti.\u201d<\/em><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>\u00a0<em>\u201cLama\u02bcot\u201d\u00a0<\/em>(\u201cShu\u02bclalar\u201d) risolasi Ahmad G\u02bbazzoliyning \u201cAs-savoneh fi maoniy ul-ishq\u201d (\u201cIshq ma\u02bcnolari va voqealari\u201d) hamda Muhyiddin ibn Arabiyning\u00a0<em>\u201cFusus ul-hikam\u201d\u00a0<\/em>(\u201cHikmatlar gavhari\u201d) asarlari ta\u02bcsirida yozilgan, 28 lam\u02bcaga bo\u02bblingan bu asarda ishq jarayoni va oshiq holatining muayyan ko\u02bbrinishi aks etgan. Abdulla A\u02bczam Ye.Bertelsning fikriga tayanib,\u00a0<em>\u201cFaxriddin Iroqiyning sof falsafiy asari \u201cLama\u02bcot\u201d Ibn al-Arabiyning \u201cFusus ul-hikam\u201d risolasining nazmdagi bayonidan iborat\u201d<\/em>,<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>\u00a0degan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Faxriddin Iroqiy umrini oxirida avval Misr va Shomga borib, keyin Damashqda muqim yashab qoladi. \u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Navoiy Abdurahmon Jomiy huzuridagi kitobxonlik kechalarida \u201cLamo\u02bcat\u201dni katta e\u02bctibor bilan o\u02bbqib, o\u02bbrgangan. \u201cXamsat ul-mutaxayyirin\u201dda yozilishicha,\u00a0<em>\u201cul vaqtdakim, faqir (Navoiy) alar (Jomiy) xizmatida sufiya ramuz-u ishorat va alfozu iborot istilohin o\u02bbtkarur erdim. Hazrati qutb us-solikin Shayx Faxriddin Iroqiy (quddisa sirruhu)ning \u201cLamo\u02bcat\u201di orzusi xayolga ko\u02bbp evrulur erdi. Bir kun taqrib bila bu ma\u02bcnini izhor qildim. Alar (Jomiy) dedilarkim: \u201cTariqat mashoyixining forsiy kutub va rasoili oz mutolaa qililibdur, ammo chun havasing bor, andoq bo\u02bblsin\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>To ulkim, ul sharif kitobni faqirg\u02bba (Navoiyga) sabaq ayturg\u02bba murtakib (kirishdilar)\u00a0 bo\u02bbldilar, har kun sabaqda xushhol bo\u02bblib ta\u02bcrif qilurlar erdikim, hazrat musannaf \u201cBar sunani \u201cSavonih\u201d ba zaboni vaqt imo raft\u201d debturlar. Biz \u201cSavonih\u201d (Ahmad G\u02bbazzoliy asari) mutolaasida dag\u02bbi muncha xushhol bo\u02bblmaydur, erdukki, munda deb ayturlar erdi.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>Bir necha sabaqdin so\u02bbngra so\u02bbz mushkulroq bo\u02bblib, shuruhg\u02bba (sharhga) ehtiyoj izhori qildilar va Shayx Yorali sharhin va yana ba\u02bczi shuruhni muborak nazarlarig\u02bba qo\u02bbyib, ul sabaqni ayturlar erdi, to ulkim, ko\u02bbp mavozi\u02bcda(o\u02bbrinda) shorihlarg\u02bba ta\u02bcnlar qila boshladilarkim, \u201cbu so\u02bbzning va ul so\u02bbzning arosida ko\u02bbp farq bor. Hamonoki, ma\u02bcnisig\u02bba yetmay sharh bitibturlar\u201d va bu so\u02bbz takror topqondin so\u02bbngra faqir arz qildimkim: \u201cMundoq nafis va mushkul kitobdin faqire bahra topay desa va sharh bu sharhlar bo\u02bblsa, oyo, ne chora qilg\u02bbay? Magar ham hazrati Maxdum (Jomiy) shafqat yuzidin toliblarg\u02bba bu mushkulni oson qilg\u02bbaylar\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>Andin<\/em><em>\u00a0so\u02bbngra alar(Jomiy) \u201cAshi\u02bcat ul-lamaot\u201dki bu toifa kutub va rasoili arosida ma\u02bclum emaski, hargiz andoq sharh qalamg\u02bba kelmish bo\u02bblg\u02bbay \u2013 bunyod qildilar\u201d.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn12\" name=\"_ftnref12\"><strong>[12]<\/strong><\/a><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Asarning tili og\u02bbir, uslubi murakkab, ramzlarga boy bo\u02bblgani uchun Navoiy ushbu risola mazmun-mohiyatini unga yozilgan sharhlar orqali tushunishga harakat qilgan. Ayniqsa, Jomiy tomonidan yozilgan sharh \u2013 \u201cAshi\u02bcat ul-lama\u02bcot\u201d (\u201cYorqin shu\u02bclalar\u201d) orqali \u201cLamo\u02bcat\u201d sir-sinoatlari va yashirin ma\u02bcno qatlamlari ochila boshlagan:<em>\u201c\u2026Hazrati shayx ul-mashoyix Faxr ul-millati vad-din Iroqiyning \u201cLamaot\u201didurkim, Hazrati Mahdum(Jomiy) ul kitobni bu faqir(Navoiy)g\u02bba sabaq ayturda aytur erdilarkim, \u201cBu kitobni nodon va beandom tavrlig\u02bb (qo\u02bbpol xulqli) va nohamvor (nomuvofiq) ravishliq elning ko\u02bbproq mashg\u02bbulluq qilg\u02bboni xavos (xoslar) ahlida badnom qilg\u02bbon ermishkim, ba\u02bczi o\u02bbqimas ermishlar. Bu jihatdin bu kitobning xo\u02bbbliqlari yashurun qolg\u02bbon ermish\u201d. Asru izhor xushholliq va surur qilurlar erdi, sharh bitmagiga dag\u02bbi bu bois bo\u02bbldi. Va ul sharhning fihristini bu ruboiy bila ibtido qilib turarlarkim:<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ruboiy:<em>\u00a0<strong>\u201cDoimiy karam va doimiy saxovat kabi<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Agar qadimiylik sirrining nuri bo\u02bblgan \u201cLamaot\u201d bo\u02bblmaganda edi, Yomonlik zulmatlaridan kim bizni chiqarib olardiyu,<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong><em>Kim bizni qadamlar toyilishidan qutqarardi?!\u201d<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><em>Va ul sharhni bitirda \u201cFusus\u201d va \u201cFutuhot\u201d va \u201cNusus\u201d va \u201cFukuk\u201d va aksar qavm(tasavvuf allomalari)ning umda kutubi muborak nazarlarida erdi, agarchi hech qaysig\u02bba boqg\u02bbali ehtiyojlari yo\u02bbq erdi. To ulkim, bu sharh bila \u201cLamaot\u201dni alar qoshida faqir(Navoiy) tugattim, birovki ul kitobni o\u02bbqusa, faqir bu varaqda bitilgan so\u02bbzlardin nishonlig\u02bb so\u02bbzlar topar va mundoq davlatg\u02bba abnoyi zamondin oz kishi, balki hech kishi musharraf bo\u02bblmaydir\u201d.<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn13\" name=\"_ftnref13\"><strong>[13]<\/strong><\/a><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">M.Imomnazarovning yozishicha, \u201cNavoiy Ibn al-Arabiy (1165-1240) irfonini Iroqiy talqinida (\u201cLama\u02bcot\u201d asari asosida) Jomiy yordami bilan chuqur o\u02bbzlashtirgach, keyin qushlar tilida (\u201cLison ut-tayr\u201d) doston yozishga kirishdi. Shu sababli aytish mumkinki, Alisher Navoiy asari zohiran, Attor asariga tayangan bo\u02bblsa, botanan, mazmun-mohiyatiga ko\u02bbra, Iroqiy qarashlarini rivojlantirgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ye. E. Bertels 1941 yilda \u201cNavoiy dunyoqarashiga doir\u201d deb nomlangan maqola yozib, unda shoir ijodiga Ibn al-Arabiy va Faxriddin Iroqiylar ta\u02bcsirini alohida ta\u02bckid etgan va bu masalani jiddiy o\u02bbrganishga chaqirgan edi. Ammo hanuzgacha na navoiyshunoslar, na jomiyshunoslar ushbu muhim muammoga e\u02bctibor bergani yo\u02bbq.\u201d<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Albatta, \u201cAsl so\u02bbfiylar insonlarni \u201cmajoz\u201dga (suratga) mahliyo bo\u02bblmay, Haqiqatni qidirishga, \u201cma\u02bcno\u201dga intilishga chaqiradilar. Haqqa yetishgan inson \u2013 Komil inson, Orifdir. Ammo XIII asrga kelib Avhadiddin Kirmoniy (vafoti 1298 yil), Faxriddin Iroqiy kabi so\u02bbfiylar ijodida muammoning idroki teranlashdi. Ibn al-Arabiy g\u02bboyalari ta\u02bcsirida \u201cLama\u02bcot\u201d asarini yozgan Iroqiy \u201chaqiqat\u201d va \u201cmajoz\u201d nisbatini dengiz va tuzga qiyos etadi. Tuz dengiz suvi tarkibida bo\u02bblgani uchun bu suvning har qatrasida ham tuz ta\u02bcmi bordir. Alisher Navoiy Jomiy rahbarligida Iroqiy irfonini maxsus o\u02bbrgangach, u Amir Xusrav (Dehlaviy) va Hofiz (Sheroziy)lar izidan borib, \u201cmajoz\u201dda \u201cHaqiqat asrori\u201dni (sirlarini) ko\u02bbradi.\u201d<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muxtasar aytganda, Faxriddin Iroqiyning \u201cLamo\u02bcat\u201d asari Alisher Navoiyga tasavvuf ilmini teran anglashiga xizmat qilgan. Asar g\u02bboyalari buyuk shoir dunyoqarashini boyitib, asarlarida aks etgan, deyish mumkin.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0\u00a0Alisher Navoiy. Nasoyim ul-muhabbat. TAT. O\u02bbninchi jild.T.:G\u02bb.G\u02bbulom nomidagi NMIU,2012.-B.472.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Alisher Navoiy. Majolisun-nafois. Asarlar. O\u02bbn yuyesh tomlik. O\u02bbn ikkinchi tom. T.: G\u02bb.G\u02bbulom nomidagi BAN,1966.-B.171-172.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0Donishmandlar tuhfasi. Ruboiylar. Tarjimon, nashrga tayyorlovchi, so\u02bbzboshi va izohlar muallifi E.Ochilov. T.: O\u02bbzbekiston, 2009.-B.195.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0Alisher Navoiy. Mahbub ul-qulub.T.:Yangi asr avlodi-2019.77-b.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0Alisher Navoiy. Hayratul-abror. Xamsa. MAT. Yettinchi tom. T.: Fan, 1991.-B.198.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0Alisher Navoiy. Nasoyim ul-muhabbat. TAT. O\u02bbninchi jild.T.:G\u02bb.G\u02bbulom nomidagi NMIU,2012.-B.471.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.-B.471.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.-B.471-472.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.-B.472.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.-B.472.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0Abdulla A\u02bczam. Abrorlar hayrati\/\/ Jahon adabiyoti. Toshkent. 2021 yil, iyul.\u2013\u21166 (289) son. -B.4.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Alisher Navoiy. Xamsat ul-mutahayyirin. TAT. O\u02bbn jildlik. Beshinchi jild. T.: G\u02bb,g\u02bbulom nomidagi NMIU, 2012.-B.773.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.-B.773-774.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0Imomnazarov M. Milliy ma\u02bcnaviyatimizning takomil bosqichlari. T: \u201cSharq\u201d NMAK BT-1996.107-b.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26472#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a>\u00a0Ko\u02bbrsatilgan asar.112-113-b.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Sherxon QORAYEV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>filologiya fanlari bo\u02bbyicha falsafa doktori,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>SamDU tadqiqotchisi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulug\u02bb alloma, tasavvuf olimi va islom shoiri Faxriddin Iroqiy (1213-1289) Alisher Navoiyning ma\u02bcnaviy ustozlaridan biri sanaladi. Chunki Navoiy bu ulug\u02bb zotning \u201cLama\u02bcot\u201d asarini katta ishtiyoq bilan mutolaa qilgan. Binobarin, Navoiyning iltimosi bilan Jomiy tomonidan yozilgan\u00a0\u201cAshi\u02bcat ul-lama\u02bcot\u201d\u00a0asari ham aynan Faxriddin Iroqiyning \u201cLama\u02bcot\u201d nomli risolasiga maxsus sharhdir:\u00a0\u201c\u2026\u201cAshi\u02bca\u201d durkim, barqining taloloyidin xira ko\u02bbzlarga ochig\u02bbliq va ulfat shamoili quds &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26496,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[650],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-02-06T12:03:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz\",\"name\":\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg\",\"datePublished\":\"2023-02-06T12:03:39+00:00\",\"dateModified\":\"2023-02-06T12:03:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2023-02-06T12:03:39+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz","name":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg","datePublished":"2023-02-06T12:03:39+00:00","dateModified":"2023-02-06T12:03:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bukhari_buxoriy2023_23.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26497&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SHAYX FAXRIDDIN IROQIY TA\u02bcLIMOTI VA ALISH\u0415R NAVOIY"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26498,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26497\/revisions\/26498"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}