{"id":26272,"date":"2023-01-20T07:58:06","date_gmt":"2023-01-20T02:58:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26272"},"modified":"2023-01-17T16:18:59","modified_gmt":"2023-01-17T11:18:59","slug":"tarix-soyasiga-yashiringan-olim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz","title":{"rendered":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Samarqand azal-azaldan ilm-ma\u02bcrifat o\u02bbchog\u02bbi sanalib,\u00a0<em>\u201cSamarqandiy\u201d\u00a0<\/em>\u00a0taxallusi ostida ijod etgan minglab olimlar, shoir va adiblarni o\u02bbz bag\u02bbrida tarbiyalagan muqaddas zamin hisoblanadi. Movarounnahr diyoriga islom dini kirib kelgach, bu o\u02bblkadan yetuk allomalar avlodi yetishib chiqib, ilm-ma\u02bcrifatda butun dunyoga peshqadam bo\u02bbldi va Ona zamin sha\u02bcnini ko\u02bbklarga ko\u02bbtardi. Ularni nomma-nom sanab nihoyasiga yetib bo\u02bblmaydi. Shunday olimlardan biri bo\u02bblgan Abu Nasr Haddodiy as-Samarqandiyning ilmiy faoliyati va uni \u201cAl-madxal fiy ilmit tafsir\u201d asari haqida to\u02bbxtalamiz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu alloma haqida ma\u02bclumotlar asosan arab tili manbalarida uchraydi. Imom Jazariy<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>ni \u201cG\u02bboyatun nihaya fiy tobaqotil qurro\u201d, \u00a0Sofvan Adnon Dovudiy<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>ni tahqiqi ostida chop etilgan Haddodiyni \u201cAl-muvaddih li\u02bcilmil Qur\u02bcan\u201d va \u201cAl-madxal fiy ilmit tafsir\u201d, Valid Ahmad Husayn<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>ni \u201cAl-mavsuatul muyassara fiyo tarojimi aimmatit tafsir\u201d asarlari va yana bir necha manbalarni keltirish mumkin. Tilimizga doir adabiyotlarda esa bu borada juda kam ma\u02bclumotlar uchraydi, faqat Shovosil Ziyodov, Qodirxon Mahmudovlarning \u201cSamarqand allomalari\u201d kitobi va Davron Maqsudovni \u201cTafsir ilmiga kirish\u201d<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>nomli o\u02bbquv qo\u02bbllanmasini bunga misol qilib keltirish mumkin, lekin bu mualliflar ham alloma haqidagi ma\u02bclumotlarni yuqoridagi manbalarning ayrimlariga tayanib keltirganlar. \u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Olimning to\u02bbliq ismi Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad abu Nasr as Samarqandiy bo\u02bblib, Haddodiy tahallusi bilan tanilgan. Uni bu nom bilan atalishi temirchi bo\u02bblganligi, yoki Haddoda qishlog\u02bbida tug\u02bbilganligi e\u02bctiboridandir<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Tarixchi olim Yoqut Hamaviyning keltirishicha, Haddoda \u2013 \u00a0hozirgi Eronning Ray viloyatidagi Domg\u02bbon va Bastom oralig\u02bbidagi katta bir qishloq nomi bo\u02bblib, o\u02bbsha davrda hojilar shu yerga to\u02bbxtab o\u02bbtganlar<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Yana bu nom bilan mashhur bo\u02bblgan olimlardan \u2013 Muhammad ibn Ziyod al-Qumsiy al-Haddodiy, Muhammad ibn Xalaf al-Haddodiy al- muqriy bo\u02bblib, undan \u00a0Doruqutniy rivoyat keltirgan. Shu o\u02bbrinda alohida yana bir Haddodiy olim haqida to\u02bbxtalib o\u02bbtish lozim. U ham bo\u02bblsa Muhammad ibn Husayn ibn Muhammad ibn Muso ibn Mehron al-Haddodiy al- Marvaziy bo\u02bblib, Buxoro va boshqa shaharlarda qozi bo\u02bblgan. U hanafiy faqihlaridan bo\u02bblib, 388-hijriy sana Muharram oyida vafot etgan. Ba\u02bczi qarashlarga ko\u02bbra bir yuz yetti yil umr ko\u02bbrgan<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">U ham biz hayotini o\u02bbrganayotgan haddodiy bilan hamasr bo\u02bblgan va undan bir necha yillar avval vafot etgan . Biz to\u02bbplagan manbalar ichida u ikkisi uchrashganligi haqida ma\u02bclumotlar berilmagan. U Alloma o\u02bbz davrida Samarqandning ko\u02bbzga ko\u02bbringan qorilaridan biri bo\u02bblgan<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Nasr Haddodiy tavallud sanasi borasida manbalarda aniq ma\u02bclumot yo\u02bbq, shunday bo\u02bblsada, imom Jazariy Haddodiyni 360\/971yillardan keyin Samarqand qorilari shayxi Abu Sa\u02bcid Ja\u02bcfar ibn Muhammad Suxtiyoniyga Qur\u02bcon o\u02bbqib berganini keltirib o\u02bbtgan<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Bundan u X asr o\u02bbrtalarida tavallud topganini va birinchi Sharq renessansi olimlari davrida yashab, ijod etganini taxmin qilish mumkin. \u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ustozlari haqida so\u02bbz ketganda shuni ta\u02bckidlash kerakki, u ilmni faqat bir shayxdan olishga chegaralanmay, bir necha shayxlardan oladi. Bu esa ko\u02bbzga ko\u02bbringan olimlarni yo\u02bbli bo\u02bblib, ular asalari kabi lazzatli sharob va toza asal ijod etish uchun juda ko\u02bbp gullarga qo\u02bbnadilar. Shunga ko\u02bbra u ham o\u02bbz davrini ko\u02bbzga ko\u02bbringan olim va mutafakkirlaridan ilm olgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shularda Abu Sa\u02bcid as Sirofiy al- Hasan ibn Abdulloh, Abu Hafs Umar ibn Ibrohim Kattoniy Bag\u02bbdodiy (vaf 390\/1000), Abu Bakr ibn Mahron Ahmad ibn Husayn Isfahoniy Nishopuriy (vaf 381\/991), Abu Bakr Ahmad ibn Nasr ibn Mansur Shazoiy (vaf 373\/984), Abu Yahyo Muhammad ibn Sulaymon Xayyot, Abu Sa\u02bcid Ja\u02bcfar ibn Muhammad Suxtiyoniy, Abulqosim Zariyr Hibatulloh ibn Saloma Bag\u02bbdodiy (vaf 401\/1020) va Muhammad ibn Abbos Xazzoz Bag\u02bbdodiylarin keltirish mumkin<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Haddodiy shu qadar buyuk va mashhur bo\u02bblishiga qaramay, uning shogirdlari haqida mavjud manbalarda deyarli hech qanday ma\u02bclumot uchramaydi. Bu uning shogirdi yo\u02bbq ekanini bildirmaydi, balki ular \u201cuning shogirdi\u201d nomi ostida mashhur bo\u02bblmagan bo\u02bblishi mumkin. Shunga qaramay imom Jazariy uning katta o\u02bbg\u02bbli Nasr va kichik o\u02bbg\u02bbli Muhammad Ne\u02bcmatulloh unga Qur\u02bconi karimni o\u02bbtkazishganini, hamda Huzali nomi bilan mashhur bo\u02bblgan katta ustoz Yusuf ibn Aliy ibn Jabbora olimning to\u02bbng\u02bbich o\u02bbg\u02bbli Nasrga shogird bo\u02bblganini zikr qilib o\u02bbtadi<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Manbalarda allomaning vafoti haqida aniq ma\u02bclumot keltirilmagan. Ibn Jazariy o\u02bbzining \u201cG\u02bboyatunnihoya\u201d asarida allomaning 400\/1010 yildan keyin vafot qilganligi haqida ma\u02bclumot keltirgan. Alloma 60 yil atrofida umr ko\u02bbrgan deb faraz qilsak bo\u02bbladi, chunki yuqorida keltirilganidek, u 360\/971 yilda Samarqandda Suxtiyoniydan qiroat ilmidan tahsil olgan. Shunga ko\u02bbra, uni o\u02bbsha vaqtda 15 yoshda bo\u02bblgan deb faraz qilsak, 400\/1010 yilgacha yashagan bo\u02bblsa 55 ga kirgan bo\u02bbladi. Undan keyin ham ozroq umr kechirgan bo\u02bblsa, 405-410\/1015-1020 yillar atrofida vafot qilgan<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Allomaning asosan uch asari zikr etiladi:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl- muvaddih fiy ilmit tafsiri kitabillahi ta\u02bcala\u201d (Alloh taoloni kitobini tafsirini ravshanlashtirish);<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-g\u02bbunya fil qiroat\u201d (Qiroatdagi behojatlik), afsuski, bu kitob bizgacha yetib kelmagan. Ibn Jazariy bu asarning juda qimmatli asar bo\u02bblganligiga ishora qilgan;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-madxal liilmi tafsiri kitabillahi taala\u201d (Alloh taoloning kitobini tafsir qilishga kirishish) asari bo\u02bblib, biz quyida mana shu asar qo\u02bblyozmasi va mazmuni borasi to\u02bbxtalib o\u02bbtamiz.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kitobni nusxasi: Darhaqiqat bu kitobni o\u02bbrganish jarayonida yozilgan xatni eskirib ketishi sababli bir necha qiyinchiliklarga duch keldik. Bunga qo\u02bbshimcha qilib kalima va she\u02bcrlardagi o\u02bbzgartirishlarni keltirish mumkin va o\u02bbzaro qiyosiy tahlil uchun bu kitobni boshqa nusxasini topa olmadik. Bu kitobni\u00a0 Yer yuzida yolg\u02bbiz nusxasi bor xolos. Biz umumiy kutubxonalardan va qo\u02bblyozma fondlaridan qidirib bundan boshqa nusxasini topa olmadik. U ham bo\u02bblsa Irlandiya milliy kutubxonasidagi qo\u02bblyozma nusxasi bo\u02bblib, undan ikkita foto nusxa amalga oshirilgan. Birinchisi Madinai munavvara islom universiteti kutubxonasi qo\u02bblyozmalar\u00a0 va mikrofilm bo\u02bblimida, ikkinchisi esa Makkai mukarrama ummul quro universiteti kutubxonasi qo\u02bblyozmalar va mikrofilm bo\u02bblimida saqlanmoqda. Bu ikki nusxa ham Irlandiyadagi asliy nusxadan mikrofilm orqali suratga olingan. Nusxa o\u02bbrta hajmda 123 varaqdan iborat bo\u02bblib, har bir sahifada 19 qator bor. Uni yozib olgan kotib nomi bayon etilmagan. Tadqiqotlar qo\u02bblyozma \u00a0sakkizinchi hijriy asrga tegishli ekanini bildiradi<a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu kitob Qur\u02bcon ilmlari va tafsiri borasida ta\u02bclif etilgan qimmatli asar hisoblanadi. Muallif uni Alloh taoloni kitobi bo\u02bblmish \u201ckatta qasr\u201dga kirishni xohlagan kishi uchun kalit o\u02bblaroq ta\u02bclif etgan, zero kalitsiz eshik ochilmaydi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muallifning o\u02bbzi uni yozishga undagan sababni quyidagicha keltiradi:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kichik o\u02bbg\u02bbli Muhammadga va barcha musulmonlarga sovg\u02bba va tuhfa bo\u02bblsin uchun;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mulhidlar (ateistlar) va shularga o\u02bbxshaganlardan bo\u02bblgan Qur\u02bconi karimga ta\u02bcna toshini otadiganlarga raddiya bo\u02bblsin uchun.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mazkur kitob mavzusi va muallifni bu kitob bo\u02bbyicha yo\u02bbnalishiga to\u02bbxtaladigan bo\u02bblsak, asarning mavzusi uni nomidan shunday ma\u02bclumdir, ya\u02bcni tafsir ilmi va arab tili qoidalaridan unga bog\u02bbliq jihatlar haqida ekanligi. Muallif kitobni bir necha boblarga, boblarni esa fasllarga bo\u02bbladi. Masalan \u201cFotiha\u201d surasidan boshlab, unda sakkizta bob bor, deydi:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mubtado va uni xabari (ega kesim);<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ismni masdarlikka ko\u02bbra nasb bo\u02bblishi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muxotab siyg\u02bbadan g\u02bboib siyg\u02bbaga o\u02bbtilishi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">G\u02bboib siyg\u02bbadan muxotabga o\u02bbtilish;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muzofni hazf qilib, o\u02bbrniga muzofun ilayhni o\u02bbrnatilishi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cLa\u201d kalimasini sila bo\u02bblib kelishi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Badal va undan badal qilinganlar;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cQovlun\u201d kalimasidan keyin keluvchilar.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muallif bu boblardan har biri haqida to\u02bbxtalib, shu qoidalarga doxil bo\u02bblgan Qur\u02bcon oyatlariga ham birdan kirishib ketadi, \u201cFotiha\u201d surasida kelgani bilan chegaralanib qolmay, boshqa suralardagi unga bog\u02bbliq o\u02bbrinlarni ham keltirib, keyin bu mavzuga ikkinchi bor qaytmaydi. Keyin \u201cBaqara\u201d surasiga kirishib, \u201cFotiha\u201d surasida kelmagan qoidalarni boblarga bo\u02bblib, yuqoridagi kabi bayon qilib ketaveradi va hokazo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Haddodiyni bu asari xususiyatlari borasida quyidagilarni keltirish mumkin:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Tushuntirish maqsadida mavzudan chetga chiqish;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qoidalarga Qur\u02bconi karimdan ko\u02bbplab dalil keltirish;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Muallifning she\u02bcriyatdan yaxshi voqif ekanligi, ayniqsa johiliya davridagi she\u02bcrlarni yaxshi o\u02bbzlashtirgani;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hadisi shariflardan grammatik qoidalar uchun kamroq dalil keltirishi;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Oz o\u02bbrinlarda bo\u02bblsa ham kitob go\u02bbzalligini ziynatlaydigan arab zarbi masallaridan foydalanishi.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Xulosa sifatida shuni aytish mumkinki, Haddodiyning hayot yo\u02bbli va ijodi nihoyatda kam o\u02bbrganilgan, hatto ba\u02bczi tadqiqotchilar uning bu asarini unga tegishli emas, degan fikrni olg\u02bba suradilar. Shunga ko\u02bbra bu borada ko\u02bbp ilmiy izlanishlar olib borish, xususan u yashagan davr olimlari ijodidan unga taalluqli yangi ma\u02bclumotlar axtarish, bizgacha yetib kelgan bu asarini esa har jihatdan puxta o\u02bbrganish, o\u02bbzbek tiliga izohli tarjima qilish, Qur\u02bconshunoslik va tafsir fanlariga tayanch manba sifatida foydalanish muhim vazifalardan hisoblanadi. Chunki bu manba Allohni kitobi Qur\u02bconi karimni birinchi navbatda to\u02bbg\u02bbri tushunish, to\u02bbg\u02bbri tafsir qilish va yetkazishda muhim ahamiyatga ega asarlardan hisoblanadi. Nafaqat mufassirlar, tarjimonlar va ilm ahllari uchun, balki Qur\u02bconi karimdan biror oyat borasida gapirmoqchi bo\u02bblgan har bir kishi uchun o\u02bbrganish lozim bo\u02bblgan bebaho xazinadir.<strong>\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>Foydalanilgan adabiyotlar<\/strong><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0Uning to\u02bbliq ismi Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Aliy ibn Yusuf Jazariy bo\u02bblib, (751-833\/ 1350-1429m) yashab o\u02bbtgan. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad yusuf uni Samarqandning sara ulamolari qatorida zikr qilgan.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Uning to\u02bbliq ismi Savon ibn Adnon ibn Hoshim ibn Muhammad Aliy Dovudiy bo\u02bblib, 1960- yil Damashqda tug\u02bbilgan, hozirda Madinai munavvarada istiqomat qiladi, yigirmadan ortiq kitob va tahqiqotlar muallifi.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0Uning to\u02bbliq ismi Valid ibn Ahmad ibn solih ibn Muhammad Husayn abu Abdulloh Tamimiy bo\u02bblib, 1964-yil Iroqning Zubayr shahrida tavallud topgan, yigirmadan ortiq kitob muallifi. \u00a0<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0Davron Maqsudov. Tafsir ilmiga kirish.-Toshkent-2020.-B.154-155.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0Valid Ahmad Husayn. Al-mavsuatul muyassara fiy tarojimi aimmatit tafsir. 298-b.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0Shihobiddin abu Abdulloh Yoqut ibn Abdulloh Hamaviy. Mu\u02bcjamul buldon.-Bayrut: Dar Sodir.-J.2.-B.226.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0Muhyiddin abu Muhammad abdul Qodir ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Nasrulloh ibn Solim al-Hanafiy. Al-javahirul mudiyya fiy tabaqotil hanafiyya. Doktor Abdul fattoh Muhammad al-halu tahqiqi.-Riyod: Dar ihya kutub al-arbiyya, 1978-1988.-J.3. B. 144.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad Haddodiy Samarqandiy. Al-madxol li\u02bcilmit tafsir. Sofvan Adnon Dovudiy tahqiqi.-Damashq: Dorul qalam, 1988.-B.17-18.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Aliy ibn Yusuf Jazariy. G\u02bboyatun nihoya fiy tobaqotil qurro.-Bayrut: Dar kutub ilmiyya, 2006.-J.1.-B.180.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a>\u00a0Shovosil Ziyodov, Qodirxon Mahmudov. Samarqand allomalari.-Samarqand-2017.-B.90-95.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad ibn Ahhmad Haddodiy Samarqandiy. Al-madxol li\u02bcilmit tafsir. Sofvan Adnon Dovudiy tahqiqi.-Damashq: Dorul qalam, 1988.-B.22.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Shovosil Ziyodov, Qodirxon Mahmudov. Samarqand allomalari.-Samarqand-2017.-B.95.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=26262#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a>\u00a0Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad ibn Ahhmad Haddodiy Samarqandiy. Al-madxol li\u02bcilmit tafsir. Sofvan Adnon Dovudiy tahqiqi.-Damashq: Dorul qalam, 1988.-B.45.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Azizbek MAQSUDOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Tadqiqotchi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samarqand azal-azaldan ilm-ma\u02bcrifat o\u02bbchog\u02bbi sanalib,\u00a0\u201cSamarqandiy\u201d\u00a0\u00a0taxallusi ostida ijod etgan minglab olimlar, shoir va adiblarni o\u02bbz bag\u02bbrida tarbiyalagan muqaddas zamin hisoblanadi. Movarounnahr diyoriga islom dini kirib kelgach, bu o\u02bblkadan yetuk allomalar avlodi yetishib chiqib, ilm-ma\u02bcrifatda butun dunyoga peshqadam bo\u02bbldi va Ona zamin sha\u02bcnini ko\u02bbklarga ko\u02bbtardi. Ularni nomma-nom sanab nihoyasiga yetib bo\u02bblmaydi. Shunday olimlardan biri bo\u02bblgan Abu Nasr &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26271,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[650],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-01-20T02:58:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-01-17T11:18:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz\",\"name\":\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg\",\"datePublished\":\"2023-01-20T02:58:06+00:00\",\"dateModified\":\"2023-01-17T11:18:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2023-01-20T02:58:06+00:00","article_modified_time":"2023-01-17T11:18:59+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz","name":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg","datePublished":"2023-01-20T02:58:06+00:00","dateModified":"2023-01-17T11:18:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/bukhari_buxoriy2023_9.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=26272&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TARIX SOYASIGA YASHIRINGAN OLIM"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26272"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26272"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26273,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26272\/revisions\/26273"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}