{"id":25380,"date":"2022-11-09T11:25:57","date_gmt":"2022-11-09T06:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=25380"},"modified":"2022-11-09T11:25:57","modified_gmt":"2022-11-09T06:25:57","slug":"hijriy-iii-asrda-hadis-ilmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz","title":{"rendered":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hijriy III asr umum islom ilmlari, xususan, nabaviy sunnati ilmlarining gullab-yashnagan davri hisoblanadi. Bu davrda ilm talabida safar qilish va hadis roviylarini o\u02bbrganish ilmi faollashib, hadislarni yozib borish yanada kengaydi. Ummat suyangan va islom manbalari deb e\u02bctibor berilgan \u201cmusnad\u201d, olti sahih kitoblar turkumiga kiruvchi \u201csihoh\u201d va \u201csunan\u201d asarlari yuzaga keldi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu asrda hadis ilmi, jarh va ta\u02bcdil (roviylarning ishonchli va ishonchsizligini o\u02bbrganuvchi ilm) asoschilari bo\u02bblgan Ahmad ibn Hanbal, Is\u02bchoq ibn Rohavayh, Ali ibn Madaniy, Yahyo ibn Main, Muhammad ibn Muslim ibn Vora, Imom Dorimiy, Usmon ibn Said Dorimiy, Imom Buxoriy, Imom Muslim, Abu Zar\u02bca, Abu Hotim Roziyon kabi ko\u02bbplab hadis hofizlari va daho allomalar yetishib chiqqan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu allomalar qo\u02bblida \u201caqida kitoblari\u201d nomi bilan tanilgan yangi kitobat turi paydo bo\u02bblgan. U aqidaga bog\u02bbliq Qur\u02bcon va sunnat matnlarini birlashtirgan. Bu matnlarni tushunishda sahobayu tobeinlarning yondashuvi va havoi nafs yo\u02bblida o\u02bbzini olim hisoblaganlarga munosabatini umumlashtirgan. Bularga Ahmad ibn Hanbal \u201csunnat\u201di, o\u02bbg\u02bbli Abdulloh \u201csunnat\u201di, Abu Nasr Marvaziy \u201csunnat\u201di va boshqa nomlar berilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shuningdek, allomalarning kitoblarida bid\u02bcatchi va havoi nafs yo\u02bblida o\u02bbzini olim hisoblaganlarning pardalarini yirtish, sirlarini ochish, odamlarni ulardan ogoh etish va ularning xatarini ummatga bayon qilish uchun raddiya yo\u02bblini tutgan. \u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abbosiylar davlati xalifalari Ma\u02bcmun, Mu\u02bctasim va Vosiq davrida mo\u02bbtazila va jahmiylar o\u02bbz rivojlanishining eng yuqori cho\u02bbqqisiga chiqqan. Ular qarashlari va aqidalari bilan xalifalikning markaziga kirib borgan. Shunda ummatning o\u02bbsha davrdagi buyuk allomalari sobit turib, raddiyalar bilan ularga javob qaytargan. Jumladan: Ahmad ibn Hanbalning \u201cAr-Raddu alal jahmiya\u201d, Usmon ibn Said Dorimiyning \u201cAr-Raddu alal jahmiya\u201d, \u201cAr-Raddu alo Bishril Marisil Mo\u02bbtaziliy\u201d, Imom Buxoriyning \u201cXalqu af\u02bcolil ibod\u201d kabi raddiyalari bitilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Hijriy ikkinchi asrdagi kichik tobeinlarning hadislarni yozishdagi xizmati, yolg\u02bbondan ajratib himoya qilgani, ularni bob va fasllarga ajratib tartibga solishda kashshof bo\u02bblgani kabi uchinchi asr avlodi ham sunnatga xizmat qilish, roviylarning ishonchli va ishonchsizligini aniqlashda, havoi nafs yo\u02bblida o\u02bbzlarini olim hisoblagan va bid\u02bcatchilarni bostirishda katta sa\u02bcy-harakat qilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sunnatga xizmat qilishdagi bu sa\u02bcy-harakat, quyidagi yozilgan turli asarlarda namoyon bo\u02bblgan. Bular matn, ya\u02bcni musnad, sihoh, sunan kitoblari, turli mavzu va sohalardagi roviylarning holatini o\u02bbrganadigan asarlar, shuningdek, o\u02bbsha davrda ko\u02bbpaygan aqida kitoblaridan iboratdir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Adashgan firqalar va bid\u02bcatchilarni bostirish, ular bilan kurashish, sirlarini oshkor etish va odamlarni ularning yomonligidan ogohlantirishda ahli sunnaning imomlaridan biri Abu Abdulloh Ahmad ibn Hanbal bo\u02bblgan. Allohning izni bilan uning va boshqa allomalarning sa\u02bcy-harakatlari sabab bid\u02bcat bostirilgan. Bid\u02bcatchilar mag\u02bblub bo\u02bblib ortiga qaytgan. \u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bu asrda hadislarning yozilishi bir necha turga bo\u02bblingan. Birinchisi hijriy ikkinchi asrda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislari sahobalarning so\u02bbzlari va tobeinlarning fatvolari bilan qo\u02bbshib yozilgan. Uchinchi asrga kelib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislari boshqa so\u02bbzlardan ajratilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ikkinchisi hadisning sahih va zaiflik darajasini ko\u02bbrsatishga e\u02bctibor qaratilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Uchinchisi sunnatni yozishda asarlarning xilma-xilligi bo\u02bblgan. Sunnatni yozishda asarlarning quyidagi xillari paydo bo\u02bblgan:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Ahmadning \u201cMusnad\u201di kabi sahobalarning alohida to\u02bbplangan hadislari. \u201cMusnad\u201d asarlar;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cOlti sahih kitoblar\u201d kabi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislarini sahihligini aniqlab, bo\u02bblim va boblarga ajratib yozilgan \u201csahih\u201d va \u201csunan\u201d asarlar;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Shofeiyning \u201cIxtiloful hadis\u201d, Ali ibn Madaniyning \u201cIxtiloful hadis\u201d, Ibn Qutaybaning \u201cTa\u02bclif muxtalifil hadis\u201d kitoblari kabi \u201cmuxtaliful hadis\u201d, ya\u02bcni bir-biriga qarshi ma\u02bcnoli hadislar va ularning muammolari haqidagi asarlar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shunday qilib, hijriy uchinchi asr hadis ilmining eng rivojlangan davriga aylangan. Bu muvaffaqiyatga erishishda yurtimizdan yetishib chiqqan Dorimiy, Buxoriy, Termiziy kabi buyuk allomalarning hissasi beqiyos bo\u02bblgan. \u00a0Shu asrdan keyin kelgan muhaddislar asosan avvalgilar to\u02bbplagan hadislarni turli to\u02bbplamlarga jamlash, tartibga solish yoki ularga sharh yozish bilan shug\u02bbullangan.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Qodirxon MAHMUDOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hijriy III asr umum islom ilmlari, xususan, nabaviy sunnati ilmlarining gullab-yashnagan davri hisoblanadi. Bu davrda ilm talabida safar qilish va hadis roviylarini o\u02bbrganish ilmi faollashib, hadislarni yozib borish yanada kengaydi. Ummat suyangan va islom manbalari deb e\u02bctibor berilgan \u201cmusnad\u201d, olti sahih kitoblar turkumiga kiruvchi \u201csihoh\u201d va \u201csunan\u201d asarlari yuzaga keldi. Bu asrda hadis ilmi, jarh &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25378,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-11-09T06:25:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz\",\"name\":\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg\",\"datePublished\":\"2022-11-09T06:25:57+00:00\",\"dateModified\":\"2022-11-09T06:25:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2022-11-09T06:25:57+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz","name":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg","datePublished":"2022-11-09T06:25:57+00:00","dateModified":"2022-11-09T06:25:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/bukhari_buxoriy2022_163.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=25380&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"HIJRIY III ASRDA HADIS ILMI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25380"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25380"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25381,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25380\/revisions\/25381"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}