{"id":24674,"date":"2022-10-13T10:08:07","date_gmt":"2022-10-13T05:08:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=24674"},"modified":"2022-10-13T10:10:29","modified_gmt":"2022-10-13T05:10:29","slug":"toshk%d0%b5nt-qozisi-sharifxo%ca%bbja-podshohxo%ca%bbja-o%ca%bbg%ca%bblining-kutubxonasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz","title":{"rendered":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Bugungi kunda Samarqand, Buxoro, Xiva va Qo\u02bbqon shahridagi shaxsiy kutubxonalar va madrasa-masjidlarning vaqf kutubxonalari haqida ayrim tadqiqotlar e\u02bclon qilingan. Lekin Toshkentdagi bu kabi kutubxonalarga bag\u02bbishlangan tadqiqotlar ancha kam. Hozircha bizga Toshkentdagi Isaxo\u02bbja qozi, Beklarbegi, Eshonquli dodxoh, Bo\u02bbrixo\u02bbja madrasalari, Yunusxon maqbarasidagi vaqf kitoblar ma\u02bclum xolos [1:3-7; 10:288-294]. Shaxsiy kutubxonalar haqida esa ko\u02bbp narsa bilmaymiz. Toshkentdagi ko\u02bbzga ko\u02bbringan shaxsiy kutubxonalardan biri Shayxontohur dahasining qozisi Sharifxo\u02bbja eshon Podshohxo\u02bbjaga tegishli edi. Bu maqolada mazkur kutubxonaga tegishli kitoblar haqida so\u02bbz yuritmoqchimiz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Avvalo kutubxona asoschisi Sharifxo\u02bbja qozining shaxsiyati haqida qisqacha to\u02bbxtalib o\u02bbtsak. Sharifxo\u02bbja qozi mashhur mutasavvif Shayx Xovand Tahur avlodiga mansub oiladan bo\u02bblgan. Xonadon vakillarining orasida tarqalgan og\u02bbzaki xotiralarga qaraganda, XVIII asrning ikkinchi yarmida yashagan O\u02bbzbekxo\u02bbja eshonning Qalandarxo\u02bbja, Podshohxo\u02bbja va Kichkinaxo\u02bbja ismli uch o\u02bbg\u02bbli bo\u02bblgan. Podshohxo\u02bbja eshonning to\u02bbqqiz o\u02bbg\u02bbli \u2013 Otaxo\u02bbja, Tursunxo\u02bbja, Muhammadxo\u02bbja, Nuriddinxo\u02bbja, Sharifxo\u02bbja, Jalolxo\u02bbja va to\u02bbrt qiz farzandi bo\u02bblgan [2:4-5]. Bulardan Sharifxo\u02bbja qozi o\u02bbz davrining ulamolaridan edi. Uning Turkiston o\u02bblkasi ma\u02bcmurlaridan P.V.Blagove\u0449yenskiy (1866-1936) bilan suhbati davomida bergan ma\u02bclumotiga qaraganda, Sharifxo\u02bbja qozi ellik yilga yaqin Buxoro va Toshkentda muftiy, a\u02bclam, rais va qozilik mansabida xizmat qilgan. Shu bilan birga Toshkentdagi Eshonquli dodxoh va Xoja Ahror madrasasida mudarris va mutavalli vazifasini ham bajargan. XIX asrning 70-90-yillarida qisqa tanaffuslar bilan Toshkentning Shayxontohur dahasining qozisi va ma\u02bclum bir yillarda Toshkent shahar qozilar syezdining raisi (<em>sadrneshin<\/em>) bo\u02bblib turgan. Sharifxo\u02bbja qozi 1904 yilda Toshkentda vafot etgan. Sharifxo\u02bbja qozining farzandlari va nabiralarining ko\u02bbpi XX asrning boshida Turkiston o\u02bblkasida kechgan ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning faol ishtirokchisi sifatida tanilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sharifxo\u02bbja qozi zamonasining ma\u02bcrifatparvari edi. U Furqat, Sobirbek Ulfat kabi shoirlar bilan iliq aloqada, Turkiston tarixiga qiziquvchi o\u02bblka ma\u02bcmurlari bilan doimiy muloqotda bo\u02bblgan. Sharifxo\u02bbja qozi kitobsevar va o\u02bbz davrida kattagina kutubxonaning egasi ham bo\u02bblgan. Hozirda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondida Sharifxo\u02bbja qozining shaxsiy kutubxonasiga tegishli qirqdan ortiq qo\u02bblyozma asarlar saqlanadi. Bu qo\u02bblyozmalarga bosilgan muhr izlariga qaraganda, Sharifxo\u02bbja qozining kutubxonasiga tegishli kitoblar XIX asrning 40-80 yillari davomida jamlab borilgan. Kutubxonaga taalluqli qo\u02bblyozmalarga bosilgan ilk sana 1262\/1845 yil ko\u02bbrsatilgan. 2&#215;1,5 sm. o\u02bblchamdagi sakkiz burchakli muhrda \u201cMuhammad Sharifxo\u02bbja Umariy, 1262\u201d bitigi yozilgan [12:92a, 114a, 333a]. Shuningdek, qo\u02bblyozmalarda 4,5 sm. o\u02bblchamdagi \u201cDomulla Muhammad Sharifxo\u02bbja a\u02bclam bin Podshohxo\u02bbja Umariy Tahuriy\u201d [14:1a], 3,7 sm. o\u02bblchamdagi \u201cQozi Sharifxo\u02bbja rais bin Podshohxo\u02bbja Umariy, 1278\/1861-1862\u201d [13:1a], 4,5 sm. o\u02bblchamdagi \u201cMuhammad Sharifxo\u02bbja qozi sadrneshin bin Podshohxo\u02bbja Umariy Shayx Xovand Tahuriy, 1300\u201d [12:1a] bitikli va 4,4 sm. o\u02bblchamdagi \u201cQozi Muhammad Sharifxo\u02bbja ibn Podshohxo\u02bbja Umariy, 1300\u201d [11:1a, 85b; 15:1a] bitikli katta dumaloq muhrlar bosilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ayrim qadimiy qo\u02bblyozmalarda avvalgi sohiblarining ham muhrlari saqlangan bo\u02bblib, ular keyinchalik Sharifxo\u02bbja qozining kutubxonasiga kelib tushgan. Masalan, 967\/1559-1560 yilda ko\u02bbchirilgan 3312-tartib raqamli qo\u02bblyozmaning o\u02bbzida 2,5&#215;1,8 cm. o\u02bblchamdagi ovalsimon muhrda \u201cMuhammad Komil bin Sayyid Abulfayz, 1086\/1675-1676\u201d va 3 sm. o\u02bblchamdagi dumaloq muhrda \u201cQozi Nizomiddin ibn Imomberdi, 1103\/1691-1692\u201d yozuvlari shundan darak beradi [12:1a, 117a]. Bunday qo\u02bblyozmalarning taqdiriga kelgusi izlanishlarda aniqlik kiritishga harakat qilamiz. Bu maqolada esa Sharifxo\u02bbja qozining kutubxonasiga tegishli asosiy qo\u02bblyozmalarning ko\u02bblami haqida dastlabki ma\u02bclumotlarni yoritish asosiy maqsad qilib olindi. Asarlarning muallifi va nomini aniqlashtirishda Sharq qo\u02bblyozmalari tavsifining 11 jildlik nashri va Gerda Xenkel fondi homiyligida tayyorlangan Sharqshunoslik institutining asosiy fondidagi qo\u02bblyozmalarning elektron katalogidan foydalanildi [3:16].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sharifxo\u02bbja qozining kutubxonasidagi kitoblarning orasida avvalo XVIII asrgacha bo\u02bblganlari e\u02bctiborni tortadi. Masalan, 8745\/I tartib raqamli qo\u02bblyozmada Ya\u02bcqub Charxiy (vaf. 1447) qalamiga mansub \u201cTafsiri Ya\u02bcqub Charxiy\u201d asari o\u02bbrin olgan. Bu qo\u02bblyozma Shayx Muhammad ibn Shayx Mahmud al-Buxoriy tarafidan 932 yil 2 safar\/18 nobyar 1525 yilda ko\u02bbchirilgan. Jami 181 varaqdan iborat [14; 7:435-436, \u21166642]. Shuningdek, kutubxonada Abu Tohir Majididdin Muhammad ibn Ya\u02bcqub ash-Sheroziy al-Firuzobodiy (1329-1415) qalamiga mansub \u201cSafar as-saodat\u201d asarining 28 safar 1027\/24 fevral 1618 yilda (Inv. \u21161755, hadis va fiqh. 85 v.) [8:376, \u21163346] va mashhur \u201cAl-Qomus al-Muhit\u201d asarining 1090\/1679-1680 yilda (Inv.\u00a0\u21169144, lug\u02bbatshunoslik. 505 v.) ko\u02bbchirilgan nusxalari mavjud. Bu zot Sherozda tug\u02bbilgan bo\u02bblsa-da, uzoq yillar Makka va Taiz (Yaman) shahrida yashab ijod qilgan. XIV asrning 90-yillarida bir muddat Bag\u02bbdod va Sherozda kelgan vaqti Sohibqiron Amir Temur qabulida ham bo\u02bblgan. Kutubxonadagi qadimgi qo\u02bblyozmalar orasida Abdulqodir ibn Yusuf Naqibzodaning (vaf. 1695) \u201cVoqeot al-muftiyn\u201d asari ham bo\u02bblib, u 1082\/1671-1672 yilda (Inv.\u00a0\u21167069, fiqh. 308 v.) ko\u02bbchirilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Kutubxonadagi qo\u02bblyozmalar orasida o\u02bbzida bir necha risolalarni jamlagan majmualar ham mavjud. Masalan, 1356 tartib raqamli majmuada asosan tibbiyot va dorishunoslikka oid risolalar va lug\u02bbatlar o\u02bbrin olgan 22ta risola jamlangan. Mir Muhammad Zamoni Tenkabuniy ad-Daylamiyning (XVII asr) \u201cTuhfat al-mo\u02bbminiyn\u201d (XIX asrda ko\u02bbchirilgan, 3 v.) [4:286,\u2116647], Sayyid Amir Baxsh al-Hasaniy al-Husayniy al-Makkiyning (XVIII asr) \u201cIntixobi latif\u201d (1240\/1825 y., ko\u02bbch., 92 v.) [4:289, \u2116655], Muhammad Taqiyning (XVII asr) \u201cMujarraboti Muhammad Taqiy\u201d (XIX asrda ko\u02bbch., 11 v.) [4:270-271, \u2116608], Yusuf ibn Muhammad al-Hiraviyning (vaf. 1544) \u201cTibbi Yusufiy\u201d nomi bilan mashhur bo\u02bblgan \u201cJome\u02bc al-favoid\u201d (XIX asrda ko\u02bbch., 69 v.) va \u201cQasida dar asma\u02bc ajnosi adviya\u201d (XIX asrda ko\u02bbch., 3 v.) asarlari shular jumlasidan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">4146 tartib raqamli qo\u02bblyozmada esa 1220-1232\/1805-1817 yillar oralig\u02bbida ko\u02bbchirilgan o\u02bbndan ortiq asar o\u02bbrin olgan. Xususan, majmuada Burhon al-Qurayshiy al-Abbosiyning \u201cTuhfat al-mutakallimin\u201d (ilohiyot va mantiq, 45 v.), Abu Mu\u02bcin al-Nasafiyning (vaf. 1114) \u201cTabsirat al-adilla\u201d (fiqh, ilohiyot, 20 v.), Abulmunataha Ismatulloh ibn Muhammad al-Mag\u02bbnisaviyning (XVI asr) \u201cSharhi Fiqhi akbar\u201d (fiqh, 16 v.), Nizomiddin ash-Shoshiyning (vaf. 936) \u201cAl-Muxtasar fi ilm al-usul\u201d (usul al-fiqh, 138 v.), Lutfulloh Nasafiy Kaydoniyning (vaf. 1349) \u201cFiqhi Kaydoniy\u201d asariga bitilgan sharhning to\u02bbrtta nusxasi, Mullo Muhammad Amin Zohidning fiqhga oid \u201cTuhfat al-axyor\u201d asarining ikkita nusxasi mavjud. Bundan tashqari, majmuada muallifi ko\u02bbrsatilmagan risolalar ham bor.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">8825 tartib raqamli majmuadan o\u02bbnga yaqin asar o\u02bbrin olgan. Ularning orasida Abdurahmon Jomiyning (1414-1492) \u201cRisola sharoiti zikr\u201d, \u201cSharhi ruboiyot\u201d va \u201cTakmila fi al-madhi sohib li-nafahot\u201d nomli asarlari ham qayd qilingan. Ularni Muhammad Rizo valadi Allohquli Xonaqohiy 1183\/1769-1770 yilda ko\u02bbchirgan [9:478, \u21166718]. 4126-tartib raqamli qo\u02bblyozmada asosan aqidaga oid asarlar jamlangan. Undan Ahmad ibn Umar al-Jandiyning \u201cHoshiyat ala sharh aqoid an-Nasafiya\u201d (51 v.), muallifi ko\u02bbrsatilmagan, \u201cTa\u02bcliqa li-sharh aqoid an-Nasafiya\u201d (20 v.) va Muhammad Qosim ibn Muhammad Solih al-Buxoriy al-Fathobodiyning \u201cHoshiya ala hoshiyat al-Xayoliy\u201d (237 v.) asarlari o\u02bbrin olgan [5:344, \u21163294].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Sharifxo\u02bbja qozi kutubxonasiga tegishli ayrim qo\u02bblyozmalarning qisqa tavsifi quyidagicha:<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21161349.<\/strong>\u00a0Muhammad ibn Qavom ibn Rustam ibn Ahmad ibn Mahmud qalamiga mansub \u201cBahr al-fazoil fi manofe\u02bc al-afzal\u201d nomli lug\u02bbat va odob-axloqqa oid \u201cPandnomai Hazrat Luqmoni Hakim\u201d nomli kichik hikoya.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21168388.\u00a0<\/strong>Muhammad Sodiq ibn Abdulboqiy ibn Iziddin al-Farg\u02bboniy (XVI asr). \u201cHadoyiq al-axbor\u201d. 32 hadiqadan tasavvufga oid asar. Matnda \u201cRiyoz al-abror\u201d nomi bilan ham tilga olingan. XIX asrda ko\u02bbchirilgan, 200 varaq [6:423-424, \u21165979].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21161968.<\/strong>\u00a0Mir Sayyid Roqim (XVII-XVIII asrlar). \u201cTarixi Roqimiy. XIX asrda ko\u02bbchirilgan, 178 varaq [4:70, \u2116165].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21163312.<\/strong>\u00a0Imom Nosir ibn Abdusaid al-Mutarriziy (1144-1214). \u201cAl-Misboh fi an-nahv\u201d. XIX asrda ko\u02bbchirilgan, 11 varaq [9:147, \u21167153].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21163438.<\/strong>\u00a0Ubaydulloh ibn Mas\u02bcud Sadr ash-Sharia (vaf. 1346). \u201cTanqih al-usul\u201d. 1254\/1838-1839 yilda ko\u02bbchirilgan, 225 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164021.<\/strong>\u00a0Ya\u02bcqub ibn Sayyid Ali. \u201cMafotih al-jinon va masobih al-jinon\u201d. 1277\/1860-1861 yillarda ko\u02bbchirilgan, 367 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u211611944\/I<\/strong>. Jaloliddin Davvoniy (1426-1502). \u201cSharhi Muxtasari Viqoya\u201d. 1247 yil 7 rabi\u02bc al-avvalda\/16 avgust 1831 yilda ko\u02bbchirilgan, 596 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164024.<\/strong>\u00a0\u201cSharh Muxtasar al-Viqoya\u201d, 368 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164138<\/strong>. \u201cSharh al-Viqoya\u201d, 259 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164027.\u00a0<\/strong>Ismoil Kalanbavi (?). \u201cHoshiya ba sharh al-Aqoid al-Azudiya\u201d. Muhammad Odil ibn Qurbon Ali al-Osiy 1230\/1814-1815 yillarda ko\u02bbchirgan, 263 varaq [5:370, \u21163335].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164028.<\/strong>\u00a0Qo\u02bblyozmada muallifi ko\u02bbrsatilmagan ikkita asar o\u02bbrin olgan. Birinchisi falsafa va mantiqqa oid \u201cSharh as-Sullam al-ulum\u201d asari, 125 varaq. Ikkinchisi ilohiyotga oid \u201cSharh Risolat at-tasavvur at-tasdiq\u201d asari, 34 varaq. Ikkalasi ham 1234\/1818-1819 yillarda ko\u02bbchirilgan.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164066<\/strong>. \u201cHoshiya li-sharh Hikmat al-ayn\u201d. 1230\/1815 yilda ko\u02bbchirilgan, 134 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164089<\/strong>. Fiqhga oid \u201cZaxirat al-uqbo fi sharh Sadr ash-Sharia al-Uzmo\u201d nomli asar. 1282 yil jumod ul-avval\/ sentyabr-oktyabr 1865 yilda ko\u02bbchirilgan, 454 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164118<\/strong>. Majmuada tibbiyotga oid \u201cRisola dar tayini Ka\u02bcb\u201d va Nosiriddin Tusiyning \u201cTajrid al-kalom\u201d asarining sharhi bo\u02bblmish \u201cSharh Tajrid\u201d (218 v.) nomli asar o\u02bbrin olgan.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164140.<\/strong>\u00a0Inoyatuloh Buxoriy. \u201cHoshiya ala Sharh aqoid an-Nasafiya\u201d. XIX asrning birinchi yarmida Buxoroda ko\u02bbchirilgan, 357 varaq [8:369, \u21163333].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21164143.<\/strong>\u00a0Yusuf al-Qorabog\u02bbiy (vaf. 1624). \u201cTatimmat al-havoshi fi izolat al-g\u02bbavoshiy\u201d. 1225\/1810 yilda Buxoroda ko\u02bbchirilgan, 244 varaq [8:365, \u21163324].<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21167562.<\/strong>\u00a0Abu Iso Muhammad at-Termiziy (824-892). \u201cShamoil an-Nabiy\u201d, 125 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u21169116.\u00a0<\/strong>Mu\u02bcin ibn Safo. \u201cJome\u02bc al-bayyon fi tafsir al-Qur\u02bcon\u201d, 652 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u211611488.<\/strong>\u00a0Shayx Nizomiddin Burhonpuriy rahnamoligida Hind ulamolari jamlagan \u201cFatavoyi Olamgiriy\u201d asarining avvalgi jildi, 95 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u211612978<\/strong><strong>\/I<\/strong><strong>.<\/strong>\u00a0Abdurahmon Jomiy. \u201cSharhi Mullo Jomiy bar Kofiya\u201d, 8 varaq.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u211612787.<\/strong>\u00a0Qo\u02bblyozmada Jaloliddin Davvoniyning \u201cSharhi Aqoidi Azudiya\u201d (87 v.) va muallifi ko\u02bbrsatilmagan \u201cHoshiya ala sharh Aqoid al-Azudiya\u201d (165 v.) asari o\u02bbrin olgan. Ikkalasi ham 1205 yil 11 safar\/21 sentyabr 1790 yil ko\u02bbchirilgan.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Inv. \u211613217.<\/strong>\u00a0Qo\u02bblyozmada Jomiyning \u201cNafahot al-uns\u201d (368 v.) va uning shogirdi Abdulg\u02bbafur Loriyning (vaf. 1506) \u201cTakmila\u201d (13 v.) asari o\u02bbrin olgan.<\/span><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Umuman olganda, Sharqshunoslik institutining fondida Sharifxo\u02bbja qozining ukasi Muhammadxo\u02bbja a\u02bclam, o\u02bbg\u02bbli Sadriddinxon muftiyga tegishli kitoblar ham bo\u02bblib, ular o\u02bbz tadqiqotchilarini kutmoqda. Xulosa qilib aytganda, Sharifxo\u02bbja qozining shaxsiy kutubxonasidagi kitoblarning sohasi ancha keng. Kutubxonada fiqh, tafsir, aqida, hadis islom ilmlaridan tashqari mantiq, falsafa, tasavvuf, lug\u02bbatshunoslik, tibbiyot va dorishunoslikka oid asarlar ham mavjud. Bu kutubxonada xorijiy va o\u02bblkamiz hududida nashr etilgan toshbosma kitoblarning ham bo\u02bblgani shubhasiz. Kelgusida bu kutubxonaga tegishli qo\u02bblyozma va toshbosma asarlarni keng ko\u02bblamda tadqiq etish XIX asr va XX asrning boshida yashab o\u02bbtgan yurtimiz ulamolarining dunyoqarashi va ilmiy salohiyatini yanada chuqurroq ochib berishga xizmat qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><strong>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:<\/strong><\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sh.Ziyodov, O\u02bb.Sultonov. Toshkent madrasalarining vaqf kitoblari masalasiga doir \/\/ Imom Buxoriy saboqlari. \u2013 Toshkent, 2015. \u2116 2.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">T.Iskandarov. Mening xo\u02bbja ajdodlarim va avlodlarim. \u2013 Toshkent, 2004.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">Sobraniye vostochn\u044bx rukopisey instituta vostokovedeniye AN UzSSR (SVR). T. I-XI. \u2013 Tashkent: Fan, 1952-1987.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. I. \u2013 Tashkent: Fan, 1952.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. IV. \u2013 Tashkent: Fan, 1957.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. VIII. \u2013 Tashkent: Fan, 1967.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. IX. \u2013 Tashkent: Fan, 1971.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. X. \u2013 Tashkent: Fan, 1975.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">SVR. T. XI. \u2013 Tashkent: Fan, 1987.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bb.Sultonov. Toshkent vaqf mulkchiligi tarixi: Tarixiy hujjatlar tadqiqi va talqini (1507-1917). \u2013 Toshkent: Fan, 2021. \u2013 368 b.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bbzRFASHI fondi, qo\u02bblyozma \u21161755.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bbzRFASHI fondi, qo\u02bblyozma \u21163312.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bbzRFASHI fondi, qo\u02bblyozma \u2116<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bbzRFASHI fondi, qo\u02bblyozma \u2116<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\">O\u02bbzRFASHI fondi, qo\u02bblyozma \u211611944.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 12pt;\"><a href=\"http:\/\/beruni.uz\/en-ca\/\">http:\/\/beruni.uz\/en-ca\/<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u00a0Shovosil ZIYODOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Tarix fanlari doktori, dotsent<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi <\/strong><strong>direktori<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>\u00a0O\u02bbktam SULTONOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Tarix fanlari doktori<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>O\u02bbzRFASHI yetakchi ilmiy xodimi<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bugungi kunda Samarqand, Buxoro, Xiva va Qo\u02bbqon shahridagi shaxsiy kutubxonalar va madrasa-masjidlarning vaqf kutubxonalari haqida ayrim tadqiqotlar e\u02bclon qilingan. Lekin Toshkentdagi bu kabi kutubxonalarga bag\u02bbishlangan tadqiqotlar ancha kam. Hozircha bizga Toshkentdagi Isaxo\u02bbja qozi, Beklarbegi, Eshonquli dodxoh, Bo\u02bbrixo\u02bbja madrasalari, Yunusxon maqbarasidagi vaqf kitoblar ma\u02bclum xolos [1:3-7; 10:288-294]. Shaxsiy kutubxonalar haqida esa ko\u02bbp narsa bilmaymiz. Toshkentdagi ko\u02bbzga &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24672,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-10-13T05:08:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-10-13T05:10:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz\",\"name\":\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg\",\"datePublished\":\"2022-10-13T05:08:07+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-13T05:10:29+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2022-10-13T05:08:07+00:00","article_modified_time":"2022-10-13T05:10:29+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz","name":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg","datePublished":"2022-10-13T05:08:07+00:00","dateModified":"2022-10-13T05:10:29+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/bukhari_buxoriy2022_150.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=24674&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TOSHK\u0415NT QOZISI SHARIFXO\u02bbJA PODSHOHXO\u02bbJA O\u02bbG\u02bbLINING KUTUBXONASI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24674"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24674"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24676,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24674\/revisions\/24676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}