{"id":23730,"date":"2022-08-25T10:21:53","date_gmt":"2022-08-25T05:21:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=23730"},"modified":"2022-08-25T10:21:53","modified_gmt":"2022-08-25T05:21:53","slug":"imom-moturidiy-va-mo%ca%bbtaziliylar-o%ca%bbrtasidagi-bahslar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz","title":{"rendered":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mansur Moturidiy ko\u02bbplab ustozlardan ta\u02bclim oladi va tafsir, usulul fiqh, aqoid, fiqh va mantiq kabi ilmlarda yetuk olim bo\u02bblib taniladi. Ushbu yetuk olimning ilmiy izlanishlariga olimlar ergashadilar va keyinchalik ularni moturidiya ta\u02bclimoti ma\u02bcnosida e\u02bctirof etadilar. Moturidiya ta\u02bclimotining shakllanishida turli adashgan firqalar, xossatan, mo\u02bbtaziliy firqasi bilan bo\u02bblgan bahs-munozaralar muhim o\u02bbrin tutgan. Shuning uchun ham Moturidiyning kalom ilmiga oid asarlarida raddiya uslubi yaqqol bilinib turadi. Ya\u02bcni, bu zot jaholatga qarshi ma\u02bcrifat bilan kurashgan eng mashhur olimlardan biri hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Shu o\u02bbrinda o\u02bbsha paytlarda jamiyatda ko\u02bbplab bahs-munozaralar keltirib chiqargan mo\u02bbtaziliy firqasining Movarounnahrda paydo bo\u02bblish sabablarini o\u02bbrganish ham maqsadga muvofiqdir. Chunki mazkur sabablar o\u02bbrtadagi bahslar qay darajada bo\u02bblganini yanada to\u02bbliqroq tasavvur qilish imkonini beradi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Movarounnahrga mo\u02bbtaziliy ta\u02bclimotining kirib kelish sabablarini Balqosim G\u02bboliy quyidagicha tahqiq qilgan:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAbbosiy xalifa Mutavakkil hijriy 234 (milodiy 848) yilda mo\u02bbtaziliylar qo\u02bbzg\u02bbagan \u201cQur\u02bcon maxluq\u201d masalasiga nuqta qo\u02bbyib, \u201cQur\u02bcon Allohning kalomi\u201d degan sunniy olimlarni qo\u02bbllab quvvatlagan va mo\u02bbtaziliylarning davlat tizimidagi faoliyatiga rasman chek qo\u02bbygan. Natijada mo\u02bbtazila e\u02bctiqodidagi aksar ahli ilmlar poytaxtdan ketgan va somoniylar hukmronlik qiladigan hududlarga kelib o\u02bbrnashgan;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Movarounnahrdagi ikki mashhur olim Abul Qosim Ka\u02bcbiy va Abu Zayd Balxiylarning mo\u02bbtazila e\u02bctiqodida bo\u02bblganlari ushbu hududda bu e\u02bctiqodning tarqalishiga sabab bo\u02bblgan. Mazkur ikki olim xalq orasida obro\u02bbli bo\u02bblgani sababli bu e\u02bctiqod xalq orasida tez tarqalgan. Abu Mansur Moturidiy va ushbu ikki olim o\u02bbrtasida ko\u02bbplab ilmiy bahslar bo\u02bblib o\u02bbtgan;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Mo\u02bbtaziliy olimlarining balog\u02bbat va fasohat ilmida avom xalqni o\u02bbziga jalb qiladigan darajada mohir bo\u02bblganlari ham bu e\u02bctiqodning tarqalishiga sabab bo\u02bblgan\u201d.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ushbular kabi omillar tufayli mo\u02bbtaziliylik ta\u02bclimoti ta\u02bcsirlari jamiyat vakillarida ko\u02bbzga tashlana boshlagan. Buni his qilgan Ahli sunna val jamoa olimlari to\u02bbg\u02bbri e\u02bctiqodni saqlab qolish yo\u02bblida fidokorona harakat qilganlar. Albatta, bu harakatlar aqliy va naqliy dalillarga asoslangan ilmiy bahs-munozaralar ko\u02bbrinishida bo\u02bblgan. Ushbu ilmiy bahs-munozaralarda eng salmoqli mehnat qilgan olimlardan biri shubhasiz Abu Mansur Moturidiy edi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mansur Moturidiy mazkur ilmiy bahs munozaralar munosabati bilan yozgan asarlarida Ahli sunna val-jamoaning qarashlari to\u02bbg\u02bbriligini isbotlash bilan birga adashgan firqalarning xatoga yo\u02bbl qo\u02bbygan joylarini ham bayon qilib bergan. \u201cBayanu vahmil mo\u02bbtazila\u201d (Mo\u02bbtaziliy firqasining noto\u02bbg\u02bbri tasavvuri bayoni), \u201cRoddu alal qaromita\u201d (Qarmatiylarga raddiya) kabi asarlarida adashgan firqalarning umumiy qarashlaridagi xatolarini bayon qilib bergan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Abu Mansur Moturidiyning qilgan eng ulkan xizmati Ahli sunna val-jamoaga qarshi chiqqan firqalarning da\u02bcvolariga umumiy raddiya qilishdan tashqari ularga batafsil raddiyalar qilganidir. Ya\u02bcni, bu zot o\u02bbsha paytlarda omma musulmonlarga tashvish tug\u02bbdirib turgan mo\u02bbtaziliy yetakchilarining asarlariga birma-bir raddiyalar yozib, ularni \u201cochiq maydon\u201dda mag\u02bblub qilgan. Bunga u zotning quyidagi asarlari yaqqol dalildir:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u2013 Abu Muhammad Bohiliy mo\u02bbtaziliyning \u201cUsulul xomsa\u201d (beshta asos) kitobiga \u201cRoddu usulil xomsa\u201d (\u201cbeshta asos\u201d kitobiga raddiya);<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u2013 Abulqosim Ka\u02bcbiy mo\u02bbtaziliyning \u201ctahziybul jadal\u201d (ilmiy bahslarni o\u02bbrgatish) kitobiga \u201cRoddu tahziybil jadal\u201d (\u201cilmiy bahslarni o\u02bbrgatish\u201d kitobiga raddiya);<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u2013 Abulqosim Ka\u02bcbiy mo\u02bbtaziliyning \u201cVa\u02bciydul fussaq\u201d (Fosiqlarga tahdid) kitobiga \u201cRoddu \u201cVa\u02bciydil fussaq\u201d (\u201cFosiqlarga tahdid\u201d kitobiga raddiya);<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u2013 Abulqosim Ka\u02bcbiy mo\u02bbtaziliyning \u201cAvailul adilla\u201d (Dastlabki dalillar) kitobiga \u201cRoddu availil adilla\u201d (\u201cdastlabki dalillar\u201d kitobiga raddiya) kabi asarlar yozgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Moturidiy ushbu asarlarida mo\u02bbtaziliy firqasining e\u02bctiqodiy xatolarini bayon qilish bilan birga, Ahli sunna val jamoa e\u02bctiqodining to\u02bbg\u02bbri ekanini aqliy va naqliy dalillar bilan isbotlagan. Xuddi shu ishni ayni shu davrda Abul Hasan Ash\u02bcariy ham Movarounnahrdan tashqarida Bag\u02bbdodda amalga oshirgan. Olimlar bu ikki zotning aqida bobida amalga oshirgan ishlarini e\u02bctirof etganlar hamda ba\u02bczi olimlar Abul Hasan Ash\u02bcariyning uslubiga ergashgan bo\u02bblsalar, ba\u02bczilari Abu Mansur Moturidiyning uslubiga ergashganlar. Shunday qilib bu ikki olim Ahli sunna val jamoaning aqidasini bayon qiluvchi imomlariga aylanganlar.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Abdulqodir Abdur Rahim,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>TII Aqoid va fiqhiy fanlar kafedrasi katta o\u02bbqituvchisi<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Manba:\u00a0<a href=\"https:\/\/oliymahad.uz\/17193\">oliymahad.uz<\/a><\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abu Mansur Moturidiy ko\u02bbplab ustozlardan ta\u02bclim oladi va tafsir, usulul fiqh, aqoid, fiqh va mantiq kabi ilmlarda yetuk olim bo\u02bblib taniladi. Ushbu yetuk olimning ilmiy izlanishlariga olimlar ergashadilar va keyinchalik ularni moturidiya ta\u02bclimoti ma\u02bcnosida e\u02bctirof etadilar. Moturidiya ta\u02bclimotining shakllanishida turli adashgan firqalar, xossatan, mo\u02bbtaziliy firqasi bilan bo\u02bblgan bahs-munozaralar muhim o\u02bbrin tutgan. Shuning uchun ham Moturidiyning &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23728,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-08-25T05:21:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz\",\"name\":\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg\",\"datePublished\":\"2022-08-25T05:21:53+00:00\",\"dateModified\":\"2022-08-25T05:21:53+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"description\":\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg\",\"width\":600,\"height\":400},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2022-08-25T05:21:53+00:00","og_image":[{"width":600,"height":400,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz","name":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg","datePublished":"2022-08-25T05:21:53+00:00","dateModified":"2022-08-25T05:21:53+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"description":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bahss.jpg","width":600,"height":400},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=23730&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Imom Moturidiy va mo\u02bbtaziliylar o\u02bbrtasidagi bahslar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23730"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23730"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23731,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23730\/revisions\/23731"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23728"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}