{"id":19708,"date":"2022-01-07T09:41:03","date_gmt":"2022-01-07T04:41:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bukhari.uz\/?p=19708"},"modified":"2022-01-07T09:41:03","modified_gmt":"2022-01-07T04:41:03","slug":"sahihul-buxoriy-qo%ca%bblyozmalarini-kataloglashtirishning-ahamiyati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz","title":{"rendered":"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>A<\/strong><strong>llomalarimiz ilmiy-ma\u02bcnaviy merosiga oid bo\u02bblgan har bir manbaning qo\u02bblyozmalarini aniqlash va ularni alohida-alohida o\u02bbrganish davrimizning muhim vazifalaridan sanaladi. Shundagina asar va uning ahamiyati, u bilan bog\u02bbliq barcha holatlarni to\u02bblaqonli ochish imkoniyati yaratiladi. Bu qonuniyatni istisnosiz barcha manbalarga nisbatan tatbiq etish lozim. Chunki, boy qadimiy madaniy yozma merosga ega Sharq olamining yirik markazi bo\u02bblmish O\u02bbzbekistonda bu borada keyingi yillarda katta hajmdagi ibratli ishlar amalga oshirilmoqda.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">O\u02bbzbek xalqining ko\u02bbp asrlik tarixi davomida yozilgan manbalarni o\u02bbrganish orqali bevosita ajdodlardan yetib kelgan millatimizning tarixi, dini, fani, adabiyoti, diplomatiyasi, an\u02bcanasi va urf-odatlariga oid manbalar bilan yaqindan tanishish imkoniyati yaratiladi. Buning uchun mintaqa ilmiy-ma\u02bcnaviy merosi bilan bog\u02bbliq yozma manbalarni izlab topish, tartibga solish, tavsif etish, turli yo\u02bbnalishdagi matnlarini yaratish, ularga bag\u02bbishlangan ilmiy tadqiqotlar olib borish lozim bo\u02bbladi. Shuningdek, matnlarni o\u02bbzbek tiliga tarjima qilish, izoh, sharh, lug\u02bbat va faksimilelari bilan nashr etib, ommalashtirish ishlari ham ma\u02bcnaviy merosni o\u02bbrganishda muhim o\u02bbrin tutadi. Shu nuqtai nazardan Sharq qo\u02bblyozmalarining ilmiy-tavsifiy kataloglarini tuzish birlamchi vazifalar qatorida turadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">O\u02bbzbekistonning minglab allomalari orasida alohida ahamiyat kasb etadigan Imom Buxoriy nafaqat yirik olim, balki o\u02bbzining go\u02bbzal xulq-atvori, muruvvatliligi va beqiyos saxovati bilan boshqalardan tamomila ajralib turgan. U zehni o\u02bbtkirligi va yodlash qobiliyatining kuchliligi bilan ham xalq orasida g\u02bboyat katta shuhrat qozongan \u2013 manbalarda Buxoriyning 600 mingga yaqin hadisni yod bilgani qayd qilingan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriy avlodlarga 24 nomdagi asardan iborat boy va nodir ilmiy meros qoldirgan. \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d, \u201cAl-Adab al-mufrad\u201d, \u201cAt-Tarix as-sag\u02bbir, \u201cAt-Tarix al-avsat\u201d, \u201cAt-Tarix al-kabir\u201d, \u201cKitob al-ilal\u201d, \u201cBirr al-volidayn\u201d, \u201cAsomi as-sahoba\u201d, \u201cKitob al-kuna\u201d va boshqa qimmatli manbalar shular jumlasidandir.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Allomaning eng muhim asari, shubhasiz, \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d \u2013 ishonchli hadislar to\u02bbplami sanaladi. U islom dini ta\u02bclimotlariga ko\u02bbra Qur\u02bconi karimdan keyingi asosiy manba hisoblanadi. Asar manbalarda \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih al-musnad min hadis Rasululloh sollallohu alayhi vasallam va sunanihi va ayyomihi\u201d (\u201cRasululloh sollallohu alayhi vasallam hadislari, sunnatlari va kunlari to\u02bbg\u02bbrisida ishonchli musnad to\u02bbplam\u201d), (tarixchi Badruddin Ayniyning yozishicha,) \u201cAl-Jomi\u02bc al-musnad as-sahih al-muxtasar min umuri Rasululloh sollallohu alayhi vasallam va sunanihi va ayyomihi\u201d (\u201cRasululloh sollallohu alayhi vasallam hayotlari, sunnatlari va kunlari haqida qisqa musnad ishonchli to\u02bbplam\u201d), degan nomlar bilan atalgan. Hadis ilmida u qisqacha \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d (\u201cIshonchli to\u02bbplam\u201d), aksar hollarda esa \u201cSahihul Buxoriy\u201d (\u201cBuxoriyning ishonchli to\u02bbplami\u201d)nomi bilan mashhur.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ushbu asarning yozilish sabablari haqida hadisshunoslikda ikki xil fikr-mulohaza mavjud. Ulardan biri olim Ibrohim ibn Ma\u02bcqal Nasafiy (vaf. 854\/ 1450) Imom Buxoriyning nomidan bunday hikoya qiladi: \u201cBir kun biz Is\u02bchoq ibn Rohavayhning huzurida edik. Ustoz: \u201cBirortangiz Rasulluloh (s.a.v.)ning sahih hadislarini muxtasar bir kitob tarzida jam qilsangiz edi\u201d, dedi. Bu gap mening qalbimga chuqur o\u02bbrnashib qolib, o\u02bbshanda \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarini yozishga kirishdim\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Navaviy keltirgan ikkinchi fikr quyidagicha talqin qilingan: \u201cMuhammad ibn Sulaymon ibn Foris \u201cMen Imom Buxoriy hazratlari bunday deganini eshitganman: \u201cTushimda Payg\u02bbambar alayhissalomni ko\u02bbribman, go\u02bbyoki men u zotning qarshilarida turibmanu qo\u02bblimdagi yelpig\u02bbich bilan u zoti sharifdan nimalarnidir haydayapman. Men bu voqea haqida tushning ta\u02bcbirini aytuvchilardan so\u02bbrasam, Siz Payg\u02bbambar alayhissalom qavllarini kizbdan tozalagansiz. Mana shu gap mening zimmamga \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201dni yozishni yukladi\u201d, deb hikoya qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriy sahih hadislarni to\u02bbplashga juda katta mas\u02bculiyat va halollik bilan yondashgan. U: \u201cAs-Sahih\u201d kitobimga tahorat qilib ikki rakat namoz o\u02bbqimasdan turib, bironta ham hadis kiritmaganman\u201d, deya ta\u02bckidlaydi. Tarixiy manbalarda asar 16 yil davomida yozilgani zikr qilinadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriyning hadis ilmi va uning turli tarmoqlari, roviylar tarixlaridan har tomonlama to\u02bbliq va keng qamrovli ilmga ega bo\u02bblishi, hadislarni to\u02bbplash maqsadida turli mamlakatlarga ilmiy safarlar qilishi, ko\u02bbp sonli va xilma-xil saviyadagi ustoz-shayxlardan hadislar yozib olgani va nihoyat uning quvvai hofizasi aql bovar qilmaydigan darajada kuchliligi, uning noyob qobiliyati va fidoiyligi allomaga \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201ddek ilmiy va amaliy jihatdan yuksak saviyada bo\u02bblgan yirik asar yaratish imkonini berdi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriyning o\u02bbziga xos uslubi bo\u02bblib, bu o\u02bbrinda u yiqqan hadislar roviylarining hissasi alohida o\u02bbrin tutadi. Chunonchi, bu xususda manbalarda \u201cSahih\u201dni Imom Buxoriydan yetmish, to\u02bbqson, yuz ming roviy rivoyat qilgani qayd etiladi. Ular orasida Imom Muslim ibn Hajjoj, Abu Zur\u02bca, Imom Termiziy, ibn Huzayma kabi hadis ilmining yetuk darg\u02bbalari ham bo\u02bblgan. Hadislarni roviylardan yozib olishga ham Imom Buxoriy juda katta mas\u02bculiyat va ehtiyotkorlik bilan yondashib, faqat eng ishonchli olimu ulamolardangina qayta-qayta tekshirib hadis yozib olgan. Bu xususda allomaning o\u02bbzi \u201cming yoki undan ortiq ishonchli (siqot) ulamolardan hadis yozib oldim, mening asarimga isnodi keltirilmagan bironta ham hadis kirmagan\u201d, deb ta\u02bckidlaydi. Shu boisdan hadis rivoyat qiladigan shaxslarning ahvollari, ularning nasl-nasabi, u hadisni kimdan eshitgan va boshqa qator masalalarni to\u02bbliq bilgach, ulardan hadis yozib olgan. Bu haqda Imom Buxoriy \u201cBiron kishidan hadis yozib olishim boshqalarnikiga o\u02bbxshamas edi. Men agar biron shaxsdan hadis yozmoqchi bo\u02bblsam, eng avvalo uning ismi sharifi, kunyasi, nasl-nasabi, aytayotgan hadisini qanday manbadan olgani, uning nusxalari haqidagi xabarlarni so\u02bbrab-surishtirar edim, boshqalar esa bu masalalarga ko\u02bbp ham e\u02bctibor bermasdi\u201d, deb hikoya qiladi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Islom ta\u02bclimoti asoslarini o\u02bbrganishga qaratilgan mana shunday nodir manba juda ko\u02bbplab nusxalarda kitobat qilingan va uning qo\u02bblyozmalari dunyo fondlariga tarqalgan. Dunyo fondlaridagi ma\u02bcnaviy merosimiz durdonalarini aniqlash, tavsiflarini tuzib kataloglarini yaratish birlamchi vazifalardan sanaladi. Allomalarimizning fondlardagi qo\u02bblyozmalari katalogi tuzilmas ekan, bu muhim vazifani bajarish mushkul. Mana shu maqsadda Yangi O\u02bbzbekistonda allomalar ilmiy merosining kataloglarini tuzish ishlari yo\u02bblga solingan. Jumladan, termizlik olimlar asarlari katalogi, nasaflik olimlar katalogi, Ustrushona olimlari katalogi shular jumlasidan hisoblanadi. Bu borada Imom Buxoriyning \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asari qo\u02bblyozma nusxalari katalogini tuzish navbatdagi xayrli ishlar sirasiga kiradi. Dubay Amirligidagi Markaz Jum\u02bca al-majid li as-saqofa va at-turos \u2014 Madaniyat va meros oid Jum\u02bca-l-majid markazi fondida dunyo mamlakatlari qo\u02bblyozma fondlaridagi \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining mavjud 1000ga yaqin qo\u02bblyozmadan olingan elektron nusxalari saqlanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Ish jarayonida bugunga qadar tuzilgan qo\u02bblyozma manbalarning tarixiy, zamonaviy kataloglari aniqlandi va keng foydalanildi. Mazkur kataloglardagi tavsif uslublari bevosita tahlil etilib, amalda foydalanishga harakat qilindi. Katalogning ilmiy ahamiyatini oshirishga xizmat qiluvchi omillarga ham e\u02bctibor qaratildi. Dastlab tavsif qoidasi uchun mos bo\u02bblgan kalit so\u02bbzlar tuzilib, unga ko\u02bbra o\u02bbsha tavsifi qilinayotgan qo\u02bblyozma haqida ma\u02bclumotlar berildi. Kataloglardagi ma\u02bclumotlarga ko\u02bbra \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining dunyo fondlaridagi eng qadimiy nusxasi Bolgariya milliy kutubxonasida \u2116801 raqam ostida saqlanadi. Mazkur nodir nusxa 407\/1017 yilda xattot Ali ibn Muhammad Ishlimiy tomonidan ko\u02bbchirilgan, jami 109 varaqdan iborat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d qo\u02bblyozmalari katalogi o\u02bbziga xos xususiyatlarga ega. Jumladan, katalogda har bir fondning nusxalari alohida tartib raqami bilan ko\u02bbrsatilgan. Shuningdek, asar nomi, inventar raqami, manbasi, ko\u02bbchirilgan yili, joyi, kotibi, varaqlar soni, varaq o\u02bblchami, matn o\u02bblchami, satri, tili, yozuv turi, hoshiyasiga oid qo\u02bbshimcha ma\u02bclumotlar berilgan. Qo\u02bblyozmaga oid o\u02bblchamlarni berishda dastlab muqova, varaq va matn o\u02bblchamlari keltirilgan. Lekin katalogning kalit so\u02bbzlarida ba\u02bczi ma\u02bclumotlar umuman yoritilmay qolgan o\u02bbrinlar ham mavjud. Buning sababi dunyo fondlarida saqlanayotgan qo\u02bblyozma asarlarning kataloglarida o\u02bbsha band bo\u02bbyicha ma\u02bclumotning mavjud emasligi yoki yetarlicha o\u02bbrganilmagani bilan bog\u02bbliq.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d qo\u02bblyozmalari katalogiga dunyoning 33 ta davlatidagi 70 dan ziyod eng yirik fondlardagi 800 dan ortiq nusxa kiritildi. Jumladan, Avstriya Respublikasidagi fondlarda asarning 6 ta qo\u02bblyozmasi aniqlangan bo\u02bblsa, ulardan 3 tasi XV asr, 1 tasi XVII asr, 2 tasi XVIII asrda kitobat qilingan. AQSHdagi fondlarda 14 ta nusxa mavjud, ularning XIV asrga \u2013 2 ta, XV asrga \u2013 4 ta, XVI asrga \u2013 1 ta, XVII asrga \u2013 1 ta, XVIII asrga \u2013 6 tasi mansub. Afg\u02bboniston va Bahraynda 6 tadan nusxa, Fransiya fondlarida \u2013 18 ta, Eron qo\u02bblyozma fondlarida \u2013 14 ta, BAAda asarning 39 ta qo\u02bblyozma saqlanadi. Turkiyadagi Ayo Sofiya, Fotih, La\u02bclili, Damad Ibrohim Posho kabi 12 qo\u02bblyozma fondlari kataloglari ham o\u02bbrganib chiqildi. Ayo Sofiya fondida 36 ta, Fotih fondida 26 ta, Laleli fondida 10 ta, Domod Ibrohim Posho fondida 35 ta jami 208 qo\u02bblyozma mavjudligi aniqlandi. Xorijiy fondlarda aniqlangan 820 qo\u02bblyozmalarning asosiy qismi XIV-XVIII asrlarda kitobat qilingan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining katta hajmli eng qadimiy qo\u02bblyozmasi Germaniyadagi Berlin davlat kutubxonasi 1326 saqlanish raqami ostida ro\u02bbyxatga olingan. Qo\u02bblyozmaning umumiy hajmi 263 varaqni tashkil etadi. Manba xotimasidagi ma\u02bclumotga ko\u02bbra, qo\u02bblyozma 550\/1155 yil kitobat qilingan. Asosiy matni nasx xatida qora siyohda, sarlavha nomlari qizil siyohda ko\u02bbchirilgan. Muqovasi qalin kartondan ishlangan, ustiga och sariq rangli qog\u02bboz yopishtirilgan. Tayaki va dastaki qismlari jigar rangli charmdan ishlangan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Asar qo\u02bblyozmalari orasida nodir tarixiy o\u02bbtmishga ega nusxalar ham mavjud. Buyuk Britaniyadagi Manchester universiteti Jon Rilends kutubxonasida saqlanayotgan 957\/1550 yili ko\u02bbchirilgan qo\u02bblyozma kolofonidagi yozuvga ko\u02bbra, ushbu Arabic MS 69 inventar raqamli qo\u02bblyozma forsshunos olim Nataniel Blend (1803-1865)ning fondidagi qo\u02bblyozmalar qatorida 1866 yilda Bernard Kuorich tomonidan Kroufordning 25-grafi Aleksandr Lindsiyga sotilgan. 1901 yilda Enriketa Rilends Kroufordning 26-grafi Jeyms Lyudovik Lindsidan Jon Rilends kutubxonasi uchun sotib olgani to\u02bbg\u02bbrisidagi ma\u02bclumot keltirilgan. Angliya Birmingem universiteti kutubxonasidagi Islamic Arabic 853 saqlanish raqamli nasx xatida ko\u02bbchirilgan, unvon bilan bezatilgan Sharq qo\u02bblyozmasi namunasi. Bob nomlari qizil va yashil siyohda ajratib yozilgan. Matn jadvalga olingan. Muqovasi qopqoqli to\u02bbq jigar rangli charmdan ishlangan. Qo\u02bblyozma so\u02bbngida boshqa shaxs tomonidan 874\/1470 yil sanasi ko\u02bbrsatilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Avstriya milliy kutubxonasida 1369 inventar raqami ostida saqlanayotgan mo\u02bbtabar qo\u02bblyozma. Nusxa kotib Muhammad ibn Ma\u02bcruf ibn Muhammad tomonidan 890\/1485 yil nasx xatida ko\u02bbchirilgan, 745 varaq. Bu nodir nusxa Usmonlilar imperiyasining sultoni Sulton Salim I kutubxonasida saqlangan. 2b, 745a sahifalarida Sulton Salimning muhri bosilgan. 1931 yilda Istanbuldagi kitob do\u02bbkonidan sotib olingan. Muqova jigarrang charmdan ishlangan va keyinchalik ta\u02bcmirlangan. Matn tilla suvi yuritilgan jadvalga olingan. Qo\u02bblyozmaning 1b-2a sahifalari naqshlar bilan bezatilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">\u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining AQSHdagi Michigan universiteti Maxsus kolleksiyalar kutubxonasida Isl. Ms. 182 inventar raqamli Shoh Muhammad ibn Ibrohim ibn Husayn Zirbaiy kotib tomonidan 976\/1568 yili ko\u02bbchirilgan qo\u02bblyozma nusxasi mavjud. Manbaning e\u02bctiborli jihati \u2013 qo\u02bblyozma turk sultoni Abdulhamid II ning shaxsiy kutubxonasida saqlangan, keyinchalik 1924 yilda Qohiradan sotib olingan yuqoridagi fondga olib kelingan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Germaniyadagi Leypsig universiteti kutubxonasi qo\u02bblyozmalar fondi Ms. or. quart. 1345 inventar raqamli qo\u02bblyozmasi. U kotib Muhammad ibn Abdulloh ibn Halabiy tomonidan nasx va riqo xatlarida 1358\/1759 yili ko\u02bbchirilgan. Nusxa tarkibiga asarning ikkita jildi kiritilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Qo\u02bblyozmaning unvon qismi mavjud bo\u02bblib, unda tilla rang, qizil, qora, ko\u02bbk ranglardan bezak berilgan. Qo\u02bblyozmaning 40 dan ortiq sahifasiga turli hayvonlar, kosmografik belgilar va xat yozayotgan kishining suratlari kabilardan iborat rasmlar chizilgan. Rasmlar kitobning narxini oshirish maqsadida XIX asrdan keyin chizilgan bo\u02bblishi mumkin. Muqovasi to\u02bbq qizil rangli charmdan ishlangan, tamg\u02bbasida \u201cAlloh kofiy\u201d yozuvi bitilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Daniyaning Qirollik kutubxonasida ham \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining nodir nusxasi saqlanadi. Kotib Abdulqodir ibn Shayx Nuriddin Ali Tusiy tomonidan 1168\/1754 yili ko\u02bbchirilgan: cod.arab. add.8 inventar raqamli qo\u02bblyozma hoshiyasida Abduholiq Solihiy Hanafiyning 884\/1479 yili yozilgan va Abduqodir ibn Mustafo Qurayshiy Shofe\u02bciy 701\/1301 yili bitilgan sharhi bor. Birinchi sahifada qo\u02bblyozmaning Mustafo ibn Ahmad Mushtariy (vaf.1130\/1717) fondiga mansubligi va 1921 yil fevralda Markers va Petters Leypsig shahrida sotib olgani to\u02bbg\u02bbrisida muhr bor.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Misr Arab Respublikasi Al-Azhar kutubxonasi azhariya\/331804 raqamli kotib Mustafo ibn Muhammad Shalshaluniy tomonidan ko\u02bbchirilgan va 1294\/1877 yili Hoji Muhammad Ali Posho kutubxonasiga yil vaqf qilingan nodir qo\u02bblyozma saqlanadi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Saudiya arabistoni podshohligi qirol Saud universiteti Al-Maktaba al-markaziya kutubxonasi fondi \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining 7631\/1-2 raqamli 974-976\/1567-1569 yillar oralig\u02bbida ko\u02bbchirilgan nodir nusxasi mavjud. Kotib Muhammad ibn Said Nomiliy tomonidan mag\u02bbribiy xatida ko\u02bbchirilgan qo\u02bblyozma tarkibiga Imom Buxoriyning 91 varaqdan iborat \u201cMa\u02bcrifa rijol al-Buxoriy bi asmoihim va ansobihim man amlaa Muhammad ibn al-Hasan an-Nahhot\u201d risolasi kiritilgan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">O\u02bbzbekistonda ham \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d asarining nodir qo\u02bblyozmalari saqlanadi. Jumladan, Fanlar akademiyasining Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti asosiy fondida asarning 3257\/I saqlanish raqamli qadimiy qo\u02bblyozmasi mavjud. Kotib Amir Shams ibn Amir Ibod ibn Amir Shams Nuhsiy qo\u02bbli bilan 801\/1399 yili ko\u02bbchirilgan mazkur nusxaning 1a sahifasida ushbu nusxaning Alouddin Kamoliy Buxoriy tomonidan 848\/1444 yil voyaga yetmagan Muhammad Porsoning o\u02bbg\u02bbli Abu Nasr Porsoga sotilgani haqidagi ma\u02bclumot yozilgan. Varaqning so\u02bbngida kitob 1109\/1697 yilda Shimoliy Hindistonning Shohjahonobod nomli mavzesida saqlangani qayd etilgan. Bundan tashqari qo\u02bblyozmaga egalik qilgan 6 nafar shaxsning muhri mavjud.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\">Imom Buxoriyning \u201cAl-Jome\u02bc as-sahih\u201d ishonchli hadis to\u02bbplami qo\u02bblyozmalarini aniqlash borasidagi tadqiqotlarni davom ettirish davrimiz islomshunosligining dolzarb masalalaridan sanaladi. Bu nodir manbaning dunyo qo\u02bblyozma fondlarida saqlanayotgan qo\u02bblyozmalarini yoki nusxalarini yurtimizga olib kelish, ularni aynan Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida jamlash, matnlarini qiyosiy o\u02bbrganish buxoriyshunoslik sohasining olamshumul ahamiyatga molik yutug\u02bbi bo\u02bbladi.<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>Zohidjon ISLOMOV,<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>O\u02bbzbekiston xalqaro islom akademiyasi<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif; font-size: 14pt;\"><strong>professori, filologiya fanlari doktori<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allomalarimiz ilmiy-ma\u02bcnaviy merosiga oid bo\u02bblgan har bir manbaning qo\u02bblyozmalarini aniqlash va ularni alohida-alohida o\u02bbrganish davrimizning muhim vazifalaridan sanaladi. Shundagina asar va uning ahamiyati, u bilan bog\u02bbliq barcha holatlarni to\u02bblaqonli ochish imkoniyati yaratiladi. Bu qonuniyatni istisnosiz barcha manbalarga nisbatan tatbiq etish lozim. Chunki, boy qadimiy madaniy yozma merosga ega Sharq olamining yirik markazi bo\u02bblmish O\u02bbzbekistonda bu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19706,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[639],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v23.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Allomalarimiz ilmiy-ma\u02bcnaviy merosiga oid bo\u02bblgan har bir manbaning qo\u02bblyozmalarini aniqlash va ularni alohida-alohida o\u02bbrganish davrimizning muhim vazifalaridan sanaladi. Shundagina asar va uning ahamiyati, u bilan bog\u02bbliq barcha holatlarni to\u02bblaqonli ochish imkoniyati yaratiladi. Bu qonuniyatni istisnosiz barcha manbalarga nisbatan tatbiq etish lozim. Chunki, boy qadimiy madaniy yozma merosga ega Sharq olamining yirik markazi bo\u02bblmish O\u02bbzbekistonda bu &hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&amp;lang=oz\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-01-07T04:41:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Markaz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@www_bukhari_uz\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Markaz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz\",\"name\":\"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg\",\"datePublished\":\"2022-01-07T04:41:03+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-07T04:41:03+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg\",\"width\":660,\"height\":330},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#website\",\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/\",\"name\":\"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\",\"description\":\"bukhari.uz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c\",\"name\":\"Markaz\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.bukhari.uz\/\"],\"url\":\"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","og_description":"Allomalarimiz ilmiy-ma\u02bcnaviy merosiga oid bo\u02bblgan har bir manbaning qo\u02bblyozmalarini aniqlash va ularni alohida-alohida o\u02bbrganish davrimizning muhim vazifalaridan sanaladi. Shundagina asar va uning ahamiyati, u bilan bog\u02bbliq barcha holatlarni to\u02bblaqonli ochish imkoniyati yaratiladi. Bu qonuniyatni istisnosiz barcha manbalarga nisbatan tatbiq etish lozim. Chunki, boy qadimiy madaniy yozma merosga ega Sharq olamining yirik markazi bo\u02bblmish O\u02bbzbekistonda bu &hellip;","og_url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz","og_site_name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bukharicenter\/","article_published_time":"2022-01-07T04:41:03+00:00","og_image":[{"width":660,"height":330,"url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Markaz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@www_bukhari_uz","twitter_site":"@www_bukhari_uz","twitter_misc":{"Written by":"Markaz","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz","url":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz","name":"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg","datePublished":"2022-01-07T04:41:03+00:00","dateModified":"2022-01-07T04:41:03+00:00","author":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#primaryimage","url":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg","contentUrl":"https:\/\/bukhari.uz\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bukhari_buxoriy2022_3.jpg","width":660,"height":330},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/?p=19708&lang=oz#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bukhari.uz\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u201cSAHIHUL BUXORIY\u201d QO\u02bbLYOZMALARINI KATALOGLASHTIRISHNING AHAMIYATI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#website","url":"https:\/\/bukhari.uz\/","name":"Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi","description":"bukhari.uz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bukhari.uz\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bukhari.uz\/#\/schema\/person\/a478cd03492de0ffa33336a39f0b5b1c","name":"Markaz","sameAs":["https:\/\/www.bukhari.uz\/"],"url":"https:\/\/bukhari.uz\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19708"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19708"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19709,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19708\/revisions\/19709"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bukhari.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}